Nguồn: Yixiao Zhou, “China’s growth transition has global consequences”, East Asia Forum, 26/05/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh (nghiencuuquocte.org)

Quyết định hạ mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 xuống còn 4,5–5,0% của Trung Hoa đánh dấu một bước nữa trong tiến trình chuyển đổi cấu trúc dài hạn. Các quan chức hoạch định chính sách Trung Hoa không mô tả quyết định này là tín hiệu suy yếu của nền kinh tế, mà là một sự chuyển hướng có chủ đích từ tăng trưởng bằng mọi giá sang tăng trưởng chất lượng cao — với trọng tâm nhấn mạnh vào năng suất, nâng cấp kỹ nghệ và phát triển toàn diện.

Các đối tác thương mại đang chứng kiến một Trung Hoa vừa có tốc độ tăng trưởng tổng thể chậm lại, nhưng cũng vừa trở nên cạnh tranh hơn trong một số ngành công nghiệp nhứt định. Các khoản đầu tư đổ vào các lãnh vực như sản xuất tân tiến, năng lượng sạch và kỹ nghệ kỹ thuật số. Trong các ngành như xe điện, pin và năng lượng mặt trời, các công ty Trung Hoa chiếm lãnh vị trí dẫn đầu trên thị trường toàn cầu. Trung Hoa đồng thời cũng sở hữu kho robot công nghiệp lớn nhứt thế giới và đang tăng cường khai triển ứng dụng AI vào sản xuất, chăm sóc sức khỏe và tiếp liệu.

Tuy vậy, tổng đầu tư tài sản cố định đã giảm 3,8% trong năm 2025, do sự sụt giảm 17,2% trong đầu tư bất động sản. Kể cả khi không tính đến bất động sản, đầu tư tài sản cố định vẫn giảm 0,5%.

Ba trở ngại mang tính cấu trúc đã được ghi nhận rõ ràng: lợi ích từ cải cách đã cạn kiệt, lợi thế nhân khẩu học đang bị đảo ngược và lợi ích từ toàn cầu hóa đang suy yếu trong bối cảnh căng thẳng thương mại. Thêm vào đó, lãnh vực bất động sản vẫn đang trì trệ. Hầu hết các dự báo đều cho rằng sự phục hồi bền vững sẽ không diễn ra trước năm 2027.

Những tác động lan tỏa về tài chánh và niềm tin từ sự suy thoái thị trường bất động sản — doanh thu chính quyền địa phương giảm, tiết kiệm dự phòng của hộ gia đình gia tăng và niềm tin người tiêu dùng bị kìm hãm — có thể sẽ ảnh hưởng đến nhu cầu nội địa ít nhứt đến năm 2028. Việc Trung Hoa có thể tái cân bằng nền kinh tế thành công hay không sẽ phụ thuộc vào việc nước này có thể hướng nguồn tiết kiệm dồi dào vào các hoạt động tạo việc làm trên diện rộng — thay vì tập trung đầu tư vào một số ít lãnh vực kỹ nghệ cao tạo ra tương đối ít việc làm — hay không.

Mối quan hệ nhân quả giữa sự chuyển đổi trong nước và sự thay đổi lập trường đối ngoại của Trung Hoa đang diễn ra dựa trên ba cơ chế. Khi tăng trưởng dựa vào ngành xây dựng giảm dần, nhu cầu nhập cảng của Trung Hoa chuyển từ nguyên liệu thô sang các yếu tố đầu vào kỹ nghệ và hàng tiêu dùng, từ đó định hướng lại các mối quan hệ thương mại.

Trong bối cảnh nhu cầu nội địa vẫn còn yếu, các công ty Trung Hoa tìm đến các thị trường và cơ sở sản xuất ở hải ngoại, làm gia tăng cạnh tranh xuất cảng và đầu tư ra nước ngoài. Khi cạnh tranh chiến lược với Mỹ ngày càng gay gắt, Trung Hoa đang dần xây dựng các mối quan hệ kinh tế đa dạng hơn nhằm giảm thiểu những điểm yếu của mình.

Tỷ lệ xuất cảng sang Hoa Kỳ đã giảm từ 19,2% năm 2018 xuống còn 11% năm 2025. Nhựt Bổn và Liên minh Âu châu cũng nhận thấy một sự chuyển hướng thương mại tiêu cực, dù chỉ ở quy mô nhỏ. Trong khi đó, kim ngạch thương mại tại các thị trường mới nổi — bao gồm ASEAN, Mỹ Latinh, Phi châu và Trung Á — đã tăng trưởng hơn 10% mỗi năm kể từ năm 2021.

Trung Hoa và ASEAN đã là đối tác thương mại lớn nhứt của nhau trong 5 năm liên tiếp. Lần đầu tiên, các nước đối tác trong Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) chiếm hơn 50% tổng hạn ngạch thương mại quốc tế của Trung Hoa vào năm 2024. Xuất cảng của Trung Hoa sang Phi châu cũng tăng khoảng 25% trong 8 tháng đầu năm 2025, dẫn đầu bởi Nigeria, Nam Phi và Ai Cập.

Về đầu tư ra nước ngoài, BRI đã bước vào giai đoạn mới với những thay đổi trong cấu trúc. Sự tham gia của các công ty Trung Hoa vào BRI được báo cáo đã đạt mức cao nhứt kể từ khi sáng kiến này được khởi xướng vào năm 2013. Trong năm 2025, giá trị hợp đồng xây dựng tăng 81% và giá trị đầu tư tăng 62% so với cùng kỳ năm trước.

Lãnh vực vận tải — bao gồm đường bộ, đường sắt và cảng biển — đã giảm xuống mức thấp nhứt từ trước đến nay về tỷ trọng trong BRI, chỉ còn 6,2% vào năm 2025, so với mức đỉnh 28% vào năm 2018. Trong khi đó, lãnh vực năng lượng, kỹ nghệ và sản xuất lại tăng trưởng mạnh mẽ. Đối với các nước tiếp nhận, sự thay đổi này tạo ra những hệ quả thực tế trong bối cảnh các nền tảng số và khu công nghiệp đang tạo ra những cơ hội việc làm và chuyển giao kỹ nghệ khác biệt so với đường bộ và cảng biển.

Trung Hoa cũng tiếp tục quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ (đồng Nguyên {Yuan}) qua nhiều kênh. Tỷ lệ hàng hóa thương mại xuyên biên giới của Trung Hoa được thanh toán bằng Nhân dân tệ (đồng Nguyên {Yuan}) đã đạt 28% vào năm 2025. Đối với các nước đang xem xét thanh toán thương mại song phương bằng Nhân dân tệ (đồng Nguyên {Yuan}), hệ quả thực tiễn là chi phí giao dịch thấp hơn và giảm thiểu rủi ro tỷ giá so với giao dịch bằng đô-la Mỹ trong thương mại với Trung Hoa — nhưng sức xử dụng tự do số dư Nhân dân tệ (Yuan) tại các thị trường thứ ba lại bị giới hạn.

Đối với các quốc gia đã xây dựng chiến lược của mình dựa trên giả định về một nền kinh tế Trung Hoa tăng trưởng nhanh chóng — một giả định nay không còn đúng nữa — hệ quả sẽ khác nhau đáng kể tùy thuộc vào vị thế của quốc gia đó so với mô hình tăng trưởng cũ của Trung Hoa.

Đối với các nước xuất cảng hàng hóa như Úc Đại Lợi và Ba Tây, vốn đã tận dụng chu kỳ siêu tăng trưởng do ngành xây dựng dẫn đầu của Trung Hoa, sự điều chỉnh này mang tính cấu trúc. Nhu cầu về quặng sắt và kim loại căn bản liên quan trực tiếp đến ngành xây dựng Trung Hoa khó có thể phục hồi về mức trước đây. Các dự báo về ngân sách và doanh thu xuất cảng dựa trên nhu cầu đó cần được điều chỉnh lại một cách vĩnh viễn. Cơ hội cho nhóm này nằm ở các khoáng sản quan trọng cho kỹ nghệ xanh — như lithium, coban, niken và đất hiếm — nơi nhu cầu của Trung Hoa đang gia tăng.

Đối với các nền kinh tế cạnh tranh trong lãnh vực sản xuất như Đức Quốc, Nhựt Bổn, Nam Hàn và ngày càng nhiều nền kinh tế Đông Nam Á, thách thức đến từ sự cạnh tranh của các công ty Trung Hoa trong các lãnh vực như xe điện, pin và máy móc — nơi lợi thế về chi phí của Trung Hoa đang làm giảm thị phần. Đối với các nền kinh tế này, lợi thế dài hạn sẽ nằm ở các phân khúc sản phẩm và dịch vụ trong đó chất lượng, sự gần gũi địa lý và chiều sâu mối quan hệ quan trọng hơn chi phí.

Đối với các nền kinh tế dịch vụ và tri thức với thế mạnh trong giáo dục, chăm sóc sức khỏe, dịch vụ tài chánh và dịch vụ chuyên nghiệp, tiến trình chuyển đổi của Trung Hoa tạo ra nhu cầu mới thực sự. Tình trạng dân số già đi, tầng lớp trung lưu giàu có hơn, và nền kinh tế kỹ nghệ tân tiến của Trung Hoa tạo ra thị trường mở rộng cho chính những dịch vụ mà các nền kinh tế này cung cấp. Ưu tiên chính sách cho các nước này là hợp tác song phương về tự do hóa dịch vụ.

Giai đoạn tiếp theo của Trung Hoa sẽ tưởng thưởng cho các quốc gia hiểu rõ nhu cầu trong lãnh vực nào đang chậm lại, cạnh tranh trong lãnh vực nào đang gia tăng và cơ hội mới trong lãnh vực nào đang xuất hiện.

Yixiao Zhou là Giáo sư Kinh tế và Giám đốc Chương trình Kinh tế Trung Hoa tại Trường Chánh sách Công Crawford, Đại học Quốc gia Úc Đại Lợi.