Thủ tướng Ngõa Nỗ A Đồ Jotham Napat và Thủ tướng Úc Đại Lợi Anthony Albanese ký kết thỏa thuận Nakamal trong cuộc gặp gỡ giữa các nhà lãnh đạo Úc Đại Lợi và Ngõa Nỗ A Đồ tại Tòa nhà Nghị viện ở Canberra, thứ Hai, ngày 29 tháng Sáu năm 2026. (Ảnh AAP/Lukas Coch) KHÔNG LƯU TRỮ – Nguồn: AAP / LUKAS COCH/AAPIMAGE
THÁI BÌNH DƯƠNG – Úc Đại Lợi và Ngõa Nỗ A Đồ đã ký một thỏa thuận chiến lược trị giá 500 triệu đô-la, thỏa thuận đầu tiên từng được ký giữa hai quốc gia. Thỏa thuận này xác định Úc Đại Lợi là đối tác an ninh được Ngõa Nỗ A Đồ lựa chọn, nhưng đây là một hiệp ước yếu hơn so với kỳ vọng ban đầu của thủ tướng Úc Đại Lợi. Trung Hoa đã bày tỏ lo ngại rằng thỏa thuận này nhằm vào Trung Hoa, đồng thời cảnh báo Úc Đại Lợi không nên chơi “các trò chơi địa chánh trị”.
Thủ tướng Anthony Albanese và Thủ tướng Ngõa Nỗ A Đồ, ông Jotham Napat, bắt tay nhau trước lễ ký kết thỏa thuận chiến lược trị giá 500 triệu đô-la.
Thỏa thuận Nakamal được ký kết gần mười tháng sau khi ông Napat rút khỏi lễ ký kết trước đó.
Vào thời điểm đó, ông bày tỏ lo ngại rằng thỏa thuận này sẽ làm suy yếu chủ quyền của Ngõa Nỗ A Đồ và cản trở các thỏa thuận đầu tư với các quốc gia khác, đặc biệt là Trung Hoa.
Nhưng lần này, Thủ tướng Ngõa Nỗ A Đồ cho biết thỏa thuận phản ánh tầm nhìn chung của hai nước về một khu vực Thái Bình Dương hòa bình, ổn định và thịnh vượng.
“Úc Đại Lợi và Ngõa Nỗ A Đồ là những nước láng giềng thân thiết, đối tác tin cậy và bạn bè lâu năm. Cuộc gặp hôm nay tái khẳng định cam kết chung của chúng ta trong việc tiếp tục tăng cường quan hệ đối tác toàn diện giữa hai nước.”
Thủ tướng Albanese cũng cho rằng đây là một thắng lợi cho cả hai bên.
“Trên hết, thỏa thuận này được xây dựng trên nền tảng quan hệ đối tác bình đẳng. Chúng ta đã đạt được một thỏa thuận cân bằng, bảo vệ an ninh tập thể và cá nhân, cũng như chủ quyền của chúng ta. Và thỏa thuận này sẽ hỗ trợ lợi ích của chúng ta trong việc duy trì một khu vực ổn định, thịnh vượng và an toàn, nơi cả hai chúng ta đều gọi là quê hương.”
Thỏa thuận này củng cố vị thế của Úc như là đối tác viện trợ và an ninh chính của quốc đảo Thái Bình Dương này.
Thỏa thuận cũng bao gồm điều khoản quy định Ngõa Nỗ A Đồ sẽ tham vấn với Úc khi xem xét hợp tác với bên thứ ba trong các dự án hạ tầng trọng yếu, nhưng không có quyền phủ quyết như đề xướng ban đầu của Úc.
Ông Napat cho biết, tuy nhiên, Ngõa Nỗ A Đồ đã quyết định sẽ không cho phép lãnh thổ của mình được xử dụng cho bất kỳ căn cứ quân sự hoặc cơ sở hạ tầng nước ngoài nào.
“Với tư cách là một quốc gia, chúng ta đã thông qua một đạo luật tại Quốc hội, không cho phép bất kỳ hình thức quân sự hóa nào được xử dụng cho hạ tầng cơ sở trọng yếu của chúng ta.”
Trả lời phỏng vấn chương trình ABC News Breakfast, Ngoại trưởng Penny Wong gọi thỏa thuận này là một “bước đột phá có tính chuyển biến” trong mối quan hệ của Úc với khu vực Thái Bình Dương.
“Sẽ còn nhiều điều nữa trong thời gian tới. Sẽ còn nhiều điều nữa, bởi vì chúng tôi quyết tâm tiếp tục tham gia và chánh thức hóa các thỏa thuận cũng như mối quan hệ của mình với các quốc gia ở Thái Bình Dương.”
Bà Wong cho rằng, mặc dù thỏa thuận này làm giảm nhẹ một số yếu tố trong thỏa thuận ban đầu mà Úc đề xướng, cụ thể là nhằm hạn chế ảnh hưởng của Trung Hoa trong khu vực, nhưng nó củng cố vị thế chiến lược của Úc.
“Chúng ta đang trong một cuộc cạnh tranh thường trực ở Thái Bình Dương, một cuộc cạnh tranh dai dẳng về tầm ảnh hưởng. Chúng tôi rất vui mừng vì sau nhiều cuộc đàm phán và thảo luận, chúng tôi đã ký kết thỏa thuận ngày hôm qua giữa hai thủ tướng, khẳng định vị thế của Úc Đại Lợi là đối tác kinh tế, an ninh và phát triển chính của Ngõa Nỗ A Đồ.”
Các nhà phân tách chánh sách đối ngoại cho rằng thỏa thuận an ninh này cũng có thể củng cố sức cạnh tranh kinh tế của Úc Đại Lợi tại khu vực Thái Bình Dương.
Cả hai nước đã đồng ý tạo điều kiện thuận lợi cho sự liên kết giữa khu vực tư nhân, trong đó Úc Đại Lợi cam kết hỗ trợ thị trường lao động trong nước của Ngõa Nỗ A Đồ thông qua hỗ trợ đào tạo, cũng như sự tham gia của Ngõa Nỗ A Đồ vào nền kinh tế dựa trên nền tảng kỹ thuật số.
Oliver Nobetau, là giám đốc Chương trình các đảo Thái Bình Dương của tổ chức tư vấn Lowy Institute, cho biết phần này của thỏa thuận củng cố năng lực của Úc Đại Lợi trong việc cạnh tranh với ảnh hưởng kinh tế của Trung Hoa.
“Một điều không phải lúc nào cũng thấy rõ là trong thỏa thuận cũng có một cam kết mạnh mẽ về việc liên kết với khu vực tư nhân để hỗ trợ nền kinh tế Ngõa Nỗ A Đồ. Và đó là một thắng lợi quan trọng đối với Úc Đại Lợi, bảo đảm rằng nước này có tiếng nói, hay có thể định hướng đầu tư của Úc Đại Lợi vào Ngõa Nỗ A Đồ. Và đó cũng là một lĩnh vực quan trọng mà chúng ta đang thấy sự cạnh tranh với các quốc gia khác, nơi có rất nhiều đầu tư của Trung Hoa.”
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Hoa, Guo Jiakun, cho biết ông lo ngại rằng thỏa thuận này nhắm vào Trung Hoa, đồng thời cảnh báo Úc Đại Lợi không nên chơi “các trò chơi địa chánh trị”.
“Trung Hoa luôn tuân thủ các nguyên tắc tôn trọng lẫn nhau, bình đẳng, cùng có lợi, cởi mở và bao dung khi thực hiện hợp tác thực tiễn trên nhiều lĩnh vực với các quốc đảo Thái Bình Dương, trong đó có Ngõa Nỗ A Đồ. Chúng tôi hy vọng rằng sự hợp tác giữa các quốc gia liên quan và các quốc đảo Thái Bình Dương sẽ góp phần vào sự phát triển và ổn định của khu vực đảo, không nhằm vào bất kỳ bên thứ ba nào hoặc bị xử dụng như một công cụ cho sự cạnh tranh địa chánh trị.”
Ngõa Nỗ A Đồ hiện cũng đang hoàn tất một thỏa thuận riêng biệt với Trung Hoa, thỏa thuận Namele.
Thủ tướng Napat cho biết ông sẽ công bố chi tiết khi thỏa thuận được ký kết chánh thức.
“Thỏa thuận vẫn chưa được ký kết. Chúng tôi sẽ chia sẻ thỏa thuận này. Không có gì phải giấu giếm cả. Chánh phủ của chúng tôi rất minh bạch.”
Ông Nobetau cho biết khi thỏa thuận này với Trung Hoa được công bố, các ưu tiên khu vực của Ngõa Nỗ A Đồ sẽ trở nên rõ ràng.
“Có một rủi ro mà chánh phủ Úc Đại Lợi phải gánh chịu, đó là trên lý thuyết, Úc Đại Lợi có thể là đối tác được lựa chọn, nhưng trên thực tế, không quốc gia nào bị hạn chế trong việc hợp tác với các quốc gia khác. Cho đến khi chúng ta thấy bản đầy đủ của thỏa thuận Namele, chúng ta sẽ không biết rõ toàn bộ phạm vi của nó.”
(Theo SBS News)
