Ukraine ra sức tấn công hạ tầng cơ sở dầu hỏa của Nga, tổng thống Volodymyr Zelenskyy có được những thỏa thuận quan trọng với các nước vùng Vịnh. Thường dân Ukraine được huấn luyện cách tự vệ, Moscow tiếp tục đàn áp đối lập. Ở Trung Đông, tổng thống Mỹ tỏ ra nản lòng trong cuộc chiến với Ba Tư.

Một nhân viên đứng cạnh một drone đánh chặn Strila FPV do các công ty Ukraine Wiy Drones và Quantum Systems hợp tác sản xuất, tại một địa điểm không được tiết lộ, ngày 30/03/2026. REUTERS – Valentyn Ogirenko

Đánh vào “vàng đen” của Nga : Chiến lược làm tê liệt nguồn thu chiến tranh

Le Monde ngày 01/04/2026 cho biết « Ukraine tấn công các cảng và hạ tầng cơ sở dầu hỏa, nguồn nuôi dưỡng chiến tranh của Nga », mục đích là hạn chế số lợi tức kiếm thêm được nhờ giá dầu tăng. Báo chí Kyiv trong những ngày gần đây chế giễu « những bông hoa coton », tức những vụ nổ do drone Ukraine gây ra tại các « mục tiêu chiến lược » : cảng dầu Nga.

Lần thứ ba trong vòng chưa đầy một tuần, Chủ nhật 29/03, phức hợp xuất cảng dầu lớn nhứt trên biển Baltic là Oust-Louga bị drone tấn công. Alexandre Drozdenko, thống đốc vùng này, nhìn nhận cuộc tấn công quy mô đã gây ra một trận hỏa hoạn. Cơ quan an ninh Ukraine (SBU) khẳng định Oust-Louga, nơi xuất đi 700.000 thùng dầu một ngày, đã bị « thiệt hại nặng nề ».

Các mục tiêu khác của drone tầm xa Ukraine là cảng Primorsk, cũng trên biển Baltic và cảng Novorossiïsk ở Hắc Hải. Trước đó Reuters ước tính ít nhứt nhứt 40 % năng lực xuất cảng dầu của Nga đã bị tê liệt, tức 2 triệu thùng dầu một ngày, vì không chỉ các cảng mà những tàu dầu Nga cũng bị tấn công. Kyiv đã xác nhận gần mười chiến dịch loại này tại Hắc Hải, Địa Trung Hải, Đại Tây Dương, và mới nhứt là một tàu chở 140.000 tấn dầu thô ở Novorossiisk đã làm mồi cho drone hải chiến.

Để gây tổn hại tối đa cho bộ máy chiến tranh Nga, chiến thuật của Ukraine đơn thuần là làm giảm tối đa năng lực xuất cảng dầu khiến Moscow không thủ lợi được hoàn toàn từ việc giá dầu hỏa tăng vọt vì chiến tranh ở Ba Tư.

Giá dầu tăng nhưng lợi ích bị triệt tiêu : Đòn phản công có tính toán của Kyiv

Tại Nga, dầu khí đóng góp 1/5 tổng sản phẩm nội địa, chiếm 30 % đến 50 % thu nhập ngân sách liên bang, tính toán rất đơn giản : vàng đen cứ mỗi 10 đô-la tăng giá là mang lại thêm 1,6 tỉ đô-la thuế một tháng. Nếu cứ tiếp tục, ngân sách liên bang năm nay sẽ có thêm 5.000 tỉ rúp (54 tỉ euro). Tại Ukraine, bài toán ngược lại cũng rất đơn giản. Giáo sư Thierry Bros của Sciences Po Paris giải thích, trước chiến tranh Ba Tư, Nga xuất được 5 triệu thùng dầu/ngày với giá 70 đô-la/thùng. Các vụ tấn công của Ukraine tuần rồi làm mất đứt 2 triệu thùng, còn lại 3 triệu thùng giá trên 100 đô-la/thùng.

Rốt cuộc Nga chẳng được lợi hơn chút nào vì Ukraine đã vô hiệu hóa tác động từ giá dầu tăng. Marc-Antoine Eyl-Mazzega, giám đốc Trung tâm Năng lượng và Khí hậu thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Pháp, nói thêm, Ukraine có đủ loại võ khí để tấn công sâu và không ngần ngại xử dụng một cách có phương pháp. Drone Ukraine vượt trên 900 kilomet để đánh vào Oust-Louga, đồng thời tấn công vào một tàu phá băng tác chiến ở Vyborg gần Saint-Pétersbourg, một nhà máy lọc dầu ở gần Oural, đều rất xa vùng chiến sự Trung Đông.

Thứ hai 30/03, tổng thống Volodymyr Zelenskyy đề nghị hưu chiến trên mặt trận năng lượng, nhưng hiện Moscow chưa trả lời. Cho tới nay, Nga nhắm vào các nhà máy điện Ukraine để dìm người dân trong bóng tối và lạnh giá, còn Ukraine tấn công các kho xăng và nhà máy lọc dầu Nga. Cuộc chiến năng lượng đang lan rộng vì Moscow không ngừng đánh vào hạ tầng cơ sở dân sự nên Kyiv trả đũa.

Hôm 27/03, drone nhắm đến nhà máy lọc dầu Kirichi lớn thứ nhì của Nga, cung cấp 80 sản phẩm cho tất cả các ngành kỹ nghệ, trong đó có dầu máy và dầu nhớt cho các loại thiết bị của quân đội. Áp lực nay dàn đều lên toàn bộ chuỗi xuất cảng – cảng, kho, nhà máy lọc dầu, vận chuyển hàng hải – khiến khả năng hấp thu các cú sốc của Nga đang bị đe dọa.

Ngoại giao vùng Vịnh : Ukraine tìm thế đứng mới ngoài phương Tây

Trong khi đó « Volodymyr Zelenskyy khoe một loạt hợp đồng lịch sử với các nước vùng Vịnh ». Từ 27-29/03, tổng thống Ukraine công du Ả Rập Saudi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhứt, Ca Tháp Nhĩ (Qatar) và Ước Đán (Jordanie) để ký các thỏa thuận hấp dẫn trong thời hạn 10 năm về hợp tác quân sự và bảo đảm nguồn cung nhiên liệu. Theo ông Zelenskyy, các hợp đồng lịch sử này mang lại bạc tỉ.

Chuyên gia về Trung Đông, Ihor Semyvolos, nói với Le Monde hiện chỉ mới là các thỏa thuận khung, chưa có những cam kết cụ thể. Tính « lịch sử » nằm ở chỗ lần đầu tiên Ukraine bước vào khu vực với tư cách nước cung cấp dịch vụ an ninh, chứ không phải là nước nhận viện trợ. Tổng thống Ukraine tích cực vận động ở Trung Đông trong bối cảnh khoản tín dụng 90 tỉ euro của Liên Hiệp Âu Châu (EU) bị Hungary phủ quyết, khiến ngân sách Kyiv gặp khó khăn, nhứt là việc mua võ khí.

Tuy nhiên trái với mong đợi, không có loan báo nào về hợp đồng bán các drone Ukraine chuyên đánh chặn Shahed. Theo ông Semyvolos, có thể do Hoa Kỳ không thích có một địch thủ mới chen chân vào thị trường võ khí ở khu vực, hạ tầng cơ sở của Ukraine chưa sẵn sàng cho những đợt hàng quy mô, và các nước vùng Vịnh không muốn công bố vì sẽ khiến kẻ thù lo đối phó.

Ông Zelenskyy cũng chia sẻ kinh nghiệm về hoạt động ở hành lang Hắc Hải, hàm ý việc vô hiệu hóa hạm đội Nga ở vùng biển này khiến Moscow không thể phong tỏa được Odessa. Kyiv có lợi ích trực tiếp từ việc giải tỏa eo biển Hormuz làm giá dầu khí hạ xuống. Chuyến thăm của ông Volodymyr Zelenskyy đánh dấu một bước ngoặt trong quan hệ giữa Ukraine với các nước vùng Vịnh, vì cho đến nay các quốc gia này vẫn thận trọng, không muốn xung đột với Moscow.

Sáng kiến ngoại giao của Ukraine khiến chế độ Ba Tư tức giận. Trong thư gởi Hội Đồng Bảo An và tổng thư ký Liên Hiệp Quốc, đại diện Ba Tư Amir-Saeid Iravani cáo buộc Kyiv « tích cực tham gia vào cuộc tấn công quân sự chống lại Ba Tư », vì đã gởi các chuyên gia đến Trung Đông để giúp đối phó với drone Shahed. Phát ngôn viên bộ ngoại giao Heorhii Tykhyi đáp trả là các drone Ukraine chưa bao giờ tấn công Ba Tư, ngược với Teheran đã cung cấp cho Moscow gần 60.000 drone để đánh vào Ukraine từ 2022. « Kẻ nói dối này đã phải biến mất từ lâu, như chế độ của ông ta ».

“Xã hội hóa” chiến tranh : Thường dân Ukraine học cách tự vệ

Trong đất nước đang chiến tranh, « thường dân Ukraine chuẩn bị tự vệ ». Le Figaro chú ý đến việc chính quyền Kyiv đã chỉ thị cho các địa phương mở ra những « Trung tâm Huấn luyện Kháng chiến Quốc gia ». Tất cả công dân 18 tuổi trở lên có thể được học miễn phí cách xử dụng võ khí, băng vết thương, xử dụng drone hoặc chỉ huy chiến thuật, do các cựu chiến binh Quân đoàn 3, đơn vị hậu thân của trung đoàn Azov, hướng dẫn.

Từ 2014 và ngay từ đầu cuộc chiến ở Donbass, đã khởi sinh những sáng kiến công dân để người dân học cách kháng cự. Bốn năm sau cuộc xâm lăng, Kyiv coi việc huấn luyện cư dân là « một phần của năng lực phòng vệ, việc chuẩn bị cho thường dân kháng cự lại kẻ thù là một trong những nhân tố răn đe ». Tám vùng đã có được trung tâm huấn luyện riêng, trong đó các vùng giới tuyến Sumy, Kharkiv và Dnipro.

Một sĩ quan cho biết mọi người Ukraine nay phải biết cách băng bó sau một vụ nổ, cách phản ứng khi thấy drone bay lại gần, nhận ra một quả mìn trên đường. Tại Kharkiv, các huấn luyện viên đến tận các thành phố cách biên giới chỉ vài cây số để dạy trong những căn hầm. Một viên chức cho biết khoảng 80 % học viên là phụ nữ 45 đến 55 tuổi, chủ yếu là giáo viên, nhân viên y tế, công chức.

Một huấn luyện viên nhận định các khóa đào tạo này là cần thiết nhưng « quá muộn ». « Lẽ ra nếu bắt đầu ngay từ 2022 thì đã có ít nạn nhân hơn ở Bucha, Irpin, nơi quân Nga tấn công vào phụ nữ, trẻ em, người già. Nếu biết xử dụng võ khí, khi kẻ thù đến, họ có thể bảo vệ người thân của mình ». Từ khi drone thống trị chiến trường, bắt đầu có các khóa đào tạo cách điều khiển và lắp ráp drone FPV với chi phí từ 120 đến 350 euro. Riêng Killhouse Academy đã đào tạo 7.000 học viên từ khi thành lập năm 2024 trong đó 1/3 là thường dân, và có đến 30 % thường dân đã tự nguyện nhập ngũ sau khi học xong.

Đàn áp không khoan nhượng : Tư pháp Nga trong vòng xoáy chính trị

Tại Nga, La Croix đề cập đến số phận của « Maria Bontsler, nhân vật đối lập bị tư pháp của Điện Kremlin giày xéo ». Nữ luật sư bị bắt giam từ 2024 có nguy cơ lãnh 20 năm tù vì tội « phản quốc » sau khi biện hộ cho các nhân vật đối lập và tố cáo những bất cập của hệ thống tư pháp.

Hôm 23/02/2022, khi bảo vệ hai nhân vật tranh đấu bị bắt trong một cuộc biểu tình phản chiến trước tòa án Kaliningrad, trả lời câu hỏi của thẩm phán, bà khẳng định « Nga đã tấn công Ukraine và khởi động chiến tranh ». Nữ luật sư 65 tuổi liền bị khởi tố vì « làm mất uy tín quân đội Nga ». Đây là lần đầu tiên một luật sư bị cáo buộc vì các phát biểu trong khuôn khổ hoạt động nghề nghiệp, và sau đó bị buộc thêm tội « phản quốc ».

Bà ngỡ rằng người ta sẽ không bỏ tù một phụ nữ lớn tuổi bị bệnh tim, góa chồng, một con trai đã mất cách đây vài năm, nên đã không muốn chạy khỏi nước Nga sau cáo buộc đầu tiên vì « nếu tất cả đều ra đi, ai sẽ bảo vệ những người vô tội ? ». Maria Bontsler bị biệt giam rồi đưa vào bệnh viện. Bà dành thì giờ trả lời những lá thư ủng hộ : hơn 2.000 thư trong 9 tháng.

Theo trang web độc lập Premier département, số người bị cáo buộc « phản quốc » đến tháng 12/2025 đã lên đến 1.627. Đa số không dính dáng đến chính trị : sinh viên, chuyên viên tin học, giáo viên, nhân viên, doanh nhân. Người Ukraine chiếm thứ nhì, và nhóm thứ ba là những người Nga phản chiến.

Mỹ muốn rút chân : Eo biển Hormuz không còn là lằn ranh đỏ của Hoa Thịnh Đốn.

Liên quan đến Trung Đông, Le Figaro quan tâm đến việc « Donald Trump sẵn sàng bỏ lại eo biển Hormuz cho Ba Tư ». Rất muốn ngưng chiến, tổng thống Mỹ giảm nhẹ tầm quan trọng của eo biển này đối với Hoa Kỳ. Donald Trump và nội các của ông gần đây đã đưa ra nhiều tuyên bố nói rằng các mục tiêu của chiến dịch đã đạt được, và việc tàu chở dầu đi qua eo biển chủ yếu là vấn đề đối với các quốc gia phụ thuộc vào tuyến đường hàng hải này. Theo Wall Street Journal, ông Trump nói với các cố vấn rằng sẵn sàng chấm dứt chiến dịch chống Ba Tư cho dù eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa một phần lớn.

Hoa Thịnh Đốn nỗ lực về ngoại giao, nhưng nếu thất bại sẽ để lại cho Âu châu và vùng Vịnh tự lo. Trump gây áp lực lên NATO và các đồng minh lịch sử, đặc biệt là Pháp và Anh, thậm chí còn dọa ra khỏi Liên minh. Bộ trưởng quốc phòng Peter Hegseth nói : « Đó là một tuyến đường hàng hải quốc tế mà chúng tôi xử dụng ít hơn đa số nước khác » Ngoại trưởng Marco Rubio khẳng định sẽ không để cho Ba Tư quyết định ai được đi qua, nhưng cho rằng chỉ một phần rất nhỏ nguồn cung năng lượng của Hoa Kỳ đi qua eo biển Hormuz, con đường này đối với phần còn lại của thế giới quan trọng hơn nhiều.

Donald Trump mắc kẹt giữa ba lựa chọn rủi ro

Trên Libération, ông Bernard Guetta, nghị sĩ Âu châu thuộc nhóm Renew Europe, nhận định « Donald Trump không còn lá bài nào trong tay để có thể chiến thắng », mà chỉ có những giải pháp tệ hại. Thứ nhứt là tuyên bố chiến thắng và rút quân. Nhưng như vậy không chỉ uy tín của ông sẽ đi xuống trong lúc 8 tháng nữa đến bầu cử giữa kỳ, mà cả của Hoa Kỳ đối với các nước vùng Vịnh, Cận Đông và thế giới.

Ngược lại Teheran có thể ca khúc khải hoàn nếu Donald Trump quyết định ký một thỏa thuận cho có lệ. Ba Tư cam kết không chế tạo bom nguyên tử và được dỡ bỏ cấm vận, nhưng tiếp tục vi phạm như từ trước đến nay. Khả năng thứ ba là gởi bộ binh đến và bị thiệt hại, còn Teheran thẳng tay tấn công các vương quốc vùng Vịnh, kể cả các nhà máy lọc nước mặn. Không có gì chắc chắn là chế độ thần quyền sớm sụp đổ. Và vì thế giới không còn hiến binh, Âu châu phải vững mạnh về quốc phòng, kỹ nghệ và ngoại giao với rất nhiều nước không muốn lệ thuộc cả Trung Hoa lẫn Hoa Kỳ.

(Theo RFI)