Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, Nam Dương đang nổi lên như một ví dụ điển hình của chính sách đối ngoại cân bằng, khi vừa tăng cường hợp tác với Mỹ, vừa duy trì quan hệ chặt chẽ với Nga, Trung Hoa và nhiều đối tác khác.

Bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ Pete Hegseth (phía sau, bên trái) và đồng nhiệm Nam Dương Sjafrie Sjamsoeddin (phía sau, bên phải) tại lễ ký kết thỏa thuận đối tác quốc phòng giữa hai nước tại Lầu Năm Góc, Hoa Thịnh Đốn, Hoa Kỳ, ngày 13/4/2026. © Kevin Wolf / AP

Việc Nam Dương và Mỹ ký kết một thỏa thuận quốc phòng quan trọng vào ngày 13/04/2026 vừa qua được nhiều nhà quan sát xem là dấu hiệu cho thấy Hoa Thịnh Đốn đang coi Giang Lưu Ba (Jakarta) là một đối tác sách lược hàng đầu tại Đông Nam Á.

Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ – Hoa ngày càng gay gắt, Nam Dương nổi lên như quốc gia hội tụ gần như đầy đủ các yếu tố mà Hoa Thịnh Đốn tìm kiếm ở một đồng minh hoặc đối tác sách lược: vị trí địa lý đặc biệt quan trọng, nguồn tài nguyên dồi dào, dân số lớn và chính sách đối ngoại tương đối độc lập.

Chuyên gia Delphine Allès thuộc Viện Quốc gia Ngôn ngữ và Văn minh Phương Đông của Pháp (Inalco) nhận định trên RFI, Nam Dương nắm giữ vị trí đặc biệt quan trọng vì kiểm soát các tuyến hàng hải trọng yếu như eo biển Mã Lạt Gia (Malacca). Đây là những cửa ngõ thiết yếu cho hoạt động quân sự cũng như các tuyến cung ứng năng lượng của Mỹ tại khu vực.

Cùng quan điểm, Juliette Loesch, nhà nghiên cứu của Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (Ifri), cho rằng Mỹ đang tìm cách củng cố mạng lưới đối tác tại Đông Nam Á nhằm duy trì hiện diện quân sự và đối trọng với ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Hoa.

Nam Dương là quốc gia lớn nhất Đông Nam Á, đồng thời là nền kinh tế lớn nhất ASEAN. Tiếng nói của Giang Lưu Ba có trọng lượng đáng kể trong các vấn đề khu vực.

Hoa Thịnh Đốn hiểu rằng việc kéo Nam Dương xích lại gần mình sẽ giúp tạo ra một đối trọng đáng kể trước ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Hoa ở Đông Nam Á mà không cần phải xây dựng một liên minh quân sự công khai.

Từ góc nhìn của Mỹ, một Nam Dương hợp tác chặt chẽ hơn với Hoa Thịnh Đốn sẽ góp phần hạn chế không gian sách lược của Bắc Kinh tại khu vực, đặc biệt trong bối cảnh Trung Hoa đang gia tăng hiện diện ở Biển Đông và mở rộng ảnh hưởng kinh tế thông qua các dự án đầu tư.

Nguồn tài nguyên mà Mỹ không muốn bỏ lỡ

Ngoài yếu tố quân sự, Nam Dương còn sở hữu những nguồn tài nguyên trọng yếu có giá trị đặc biệt đối với nền kinh tế Mỹ.

Quốc gia này có trữ lượng lớn dầu khí, than đá và nhiều loại khoáng sản quan trọng phục vụ công nghệ cao.

Các thỏa thuận kinh tế được ký kết giữa hai nước trong thời gian gần đây cho thấy Hoa Thịnh Đốn đang tìm cách bảo đảm cơ hội xử dụng được các nguồn tài nguyên này, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng có liên quan tới Trung Hoa.

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ và năng lượng đang trở thành mặt trận mới của cuộc cạnh tranh địa chính trị toàn cầu, Nam Dương mang lại cho Mỹ những lợi ích kinh tế không kém phần quan trọng so với lợi ích quân sự.

Điều đáng chú ý là Hoa Thịnh Đốn dường như không tìm cách biến Nam Dương thành một phiên bản mới của Nhựt Bổn hay Phi Luật Tân, những nước gắn kết với Mỹ bằng các hiệp ước an ninh quốc phòng. Hoa Thịnh Đốn hiểu rằng chính sách đối ngoại “không liên kết” là nền tảng trong sách lược của Nam Dương từ nhiều thập niên qua. Giang Lưu Ba vẫn duy trì quan hệ tốt với Nga, Trung Hoa, Mỹ, Âu châu và nhiều cường quốc khác cùng lúc.

Vì vậy, mục tiêu thực tế của Hoa Thịnh Đốn là đưa Nam Dương trở thành một “đối tác lý tưởng”: đủ gần để hợp tác về quốc phòng, kinh tế và an ninh hàng hải, nhưng không nhất thiết phải trở thành đồng minh quân sự chính thức.

Đó cũng là lý do Mỹ chấp nhận thúc đẩy hợp tác từng bước thông qua huấn luyện quân sự, chuyển giao công nghệ quốc phòng, tập trận chung và các thỏa thuận xử dụng không phận, thay vì gây áp lực buộc Giang Lưu Ba phải lựa chọn phe.

Nam Dương và nghệ thuật cân bằng giữa các cường quốc

Đối với Giang Lưu Ba, hợp tác với Hoa Thịnh Đốn mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Nam Dương đang trong quá trình hiện đại hóa quân đội, cần học hỏi công nghệ quốc phòng tân tiến, huấn luyện quân sự và các chương trình nâng cao năng lực tác chiến. Mỹ vì thế trở thành một đối tác quan trọng giúp nước này củng cố sức mạnh quân sự và nâng cao vị thế quốc tế.

Nhiều học giả, chuyên gia và giới tinh hoa chính trị Nam Dương cảnh báo rằng những bước đi xích gần quan hệ với Mỹ có thể tạo ra hình ảnh Giang Lưu Ba đang nghiêng về Hoa Thịnh Đốn, đi ngược lại truyền thống không liên kết vốn là nền tảng của chính sách đối ngoại Nam Dương từ sau Chiến tranh Lạnh.

Bên cạnh đó, trong xã hội Nam Dương vẫn tồn tại tâm lý hoài nghi đối với Mỹ, đặc biệt sau các cuộc xung đột tại Trung Đông và sự hậu thuẫn của Hoa Thịnh Đốn đối với Do Thái. Điều này khiến chính phủ Nam Dương phải thận trọng trong việc thúc đẩy quan hệ với Mỹ để tránh tạo ra phản ứng tiêu cực trong dư luận.

Thực tế, trong những năm gần đây, Nam Dương liên tục mở rộng hợp tác quốc phòng với nhiều đối tác khác nhau. Bên cạnh Mỹ, nước này đã ký kết các thỏa thuận hợp tác với Nga, Bạch Nga La Tư (Belarus), Nhựt Bổn, Úc Đại Lợi và Pháp Quốc.

Nam Dương, quốc gia nòng cốt của Phong trào Không liên kết trong qua khứ, ý thức được rằng với dân số hơn 280 triệu người, nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á và vị trí địa lý đặc biệt quan trọng, Giang Lưu Ba không muốn trở thành công cụ trong cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Hoa. Thay vào đó, nước này tìm cách tận dụng quan hệ với tất cả các cường quốc để phục vụ mục tiêu phát triển và tăng cường năng lực quốc gia, bảo vệ tối đa quyền tự chủ sách lược.

(Theo RFI)