Nguồn: Nouriel Roubini, “The Coming Crypto Apocalypse,” Project Syndicate, 03/02/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng (nghiencuuquocte.org)
Tương lai của tiền tệ và chi trả sẽ là một sự tiến hóa dần dần, chứ không phải là một cuộc cách mạng như những kẻ lừa đảo tiền điện tử (tiền mã hóa) từng hứa hẹn. Cú lao dốc mới nhất của Bitcoin và các loại tiền điện tử (tiền mã hóa) khác càng làm nổi bật bản chất vô cùng biến động của loại “tài sản giả” (pseudo-asset) này; người ta chỉ còn biết hy vọng rằng các cơ quan hoạch định chánh sách sẽ thức tỉnh trước rủi ro trước khi quá muộn.
Một năm trước, vị tổng thống ủng hộ tiền điện tử nhất trong lịch sử nước Mỹ vừa trở lại nắm quyền sau khi hùa theo những nhà đầu tư cá nhân thiếu hiểu biết và nhận được hậu thuẫn tài chánh khổng lồ từ những nhân vật cộm cán trong giới crypto. Lần trở lại thứ hai của Donald Trump được cho là buổi bình minh mới đối với tiền điện tử, khiến nhiều kẻ “truyền giáo” tư lợi dự đoán rằng Bitcoin sẽ trở thành “vàng kỹ thuật số”, phải đạt ít nhất 200.000 USD vào cuối năm 2025.
Đúng như lời hứa, Trump đã loại bỏ phần lớn các quy định về tiền điện tử. Ông cũng ký Đạo luật Hướng dẫn và Thiết lập Đổi mới Quốc gia cho Tiền Ổn định của Mỹ (GENIUS); thúc đẩy Đạo luật Làm rõ ràng Thị trường Tài sản Kỹ thuật số (CLARITY); thu lợi cá nhân từ các thương vụ crypto mờ ám trong và ngoài nước; quảng bá đồng meme coin vô giá trị của riêng mình; ân xá cho các tội phạm tiền điện tử bị cáo buộc tiếp tay cho các tổ chức khủng bố; và tổ chức những bữa tối riêng tư cho giới thạo tin crypto ngay tại Tòa Bạch Ốc.
Hơn nữa, tiền điện tử lẽ ra phải được hưởng lợi từ các rủi ro vĩ mô và địa chánh trị, chẳng hạn như “bong bóng” nợ và thâm hụt ngân sách ngày càng lớn của Mỹ cùng các nền kinh tế tiên tiến khác; sự mất giá của đồng đô la và các loại tiền pháp định khác; các cuộc thương chiến mới; và căng thẳng leo thang giữa Mỹ với Iran, Trung Quốc, cùng nhiều quốc gia khác. Quả thực, môi trường rủi ro cao đã giải thích tại sao giá vàng tăng vọt hơn 60% trong năm 2025.
Nhưng “vàng kỹ thuật số” lại giảm 6% trong năm 2025. Tính đến thời điểm bài viết này, Bitcoin đã giảm 35% so với mức đỉnh vào tháng 10, thấp hơn cả mức giá khi Trump mới đắc cử, còn các đồng meme coin $TRUMP hay $MELANIA thì rớt giá thê thảm tới 95%. Mỗi khi giá vàng tăng vọt để phản ứng trước những biến động thương mại hay địa chánh trị trong năm qua, Bitcoin lại lao dốc mạnh. Hoàn toàn không phải là một công cụ phòng ngừa rủi ro, nó là một cách để khuếch đại rủi ro, cho thấy tương quan chặt chẽ với các tài sản rủi ro khác như cổ phiếu đầu cơ.
Việc gọi Bitcoin hay bất kỳ loại tiền điện tử (tiền mã hóa) nào khác là “tiền tệ” vốn dĩ đã là một cú lừa. Nó không phải là đơn vị tính toán, loại tiền để chi trả có thể mở rộng quy mô, cũng không phải là loại tiền tệ lưu trữ giá trị ổn định. Ngay cả khi El Salvador đưa Bitcoin trở thành tiền pháp định, nó cũng chỉ chiếm chưa tới 5% giao dịch hàng hóa và dịch vụ. Tiền điện tử thậm chí còn không phải là một tài sản, vì nó không mang lại dòng tiền, không có chức năng, cũng chẳng có công dụng thực tiễn trong công nghiệp hay đời sống (khác với vàng và bạc).
Mười bảy năm sau khi Bitcoin ra mắt, “ứng dụng bùng nổ” duy nhất và độc nhất của tiền điện tử lại chính là tiền ổn định (stablecoin): một phiên bản kỹ thuật số của tiền pháp định kiểu cũ, thứ mà ngành tài chánh và ngân hàng đã số hóa từ nhiều thập niên trước. Đúng là việc liệu tiền kỹ thuật số và các dịch vụ tài chánh nên chạy trên nền tảng blockchain (sổ cái phân tán) hay sổ cái kép truyền thống vẫn còn là một câu hỏi. Nhưng 95% tiền tệ và dịch vụ kỹ thuật số gắn mác “blockchain” chỉ thuần là cái tên mà thôi. Chúng mang tính tư nhân thay vì công cộng, tập trung thay vì phi tập trung, cần cấp phép thay vì tự do, và được xác thực bởi một nhóm nhỏ những người uy tín (giống như tài chánh và ngân hàng kỹ thuật số truyền thống) chứ không phải bởi các tác nhân phi tập trung ở những khu vực không có luật pháp kiểm soát.
Tài chánh phi tập trung thực sự sẽ không bao giờ có thể khai triển ở quy mô lớn. Không một chánh phủ nghiêm túc nào – ngay cả chánh quyền Trump – lại cho phép giao dịch tiền tệ và tài chánh được ẩn danh hoàn toàn, bởi điều đó sẽ là món lợi lớn cho tội phạm, khủng bố, các quốc gia bất hảo, các thế lực phi chánh phủ, những kẻ buôn người, đủ loại lừa đảo, và những tay trốn thuế.
Hơn nữa, do các ví kỹ thuật số và các sàn giao dịch được quản lý phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về chống rửa tiền và nhận biết khách hàng (AML/KYC), nên cũng chưa thể biết chi phí giao dịch qua các “blockchain” tư nhân có rẻ hơn hay không – đặc biệt khi các sổ cái tài chánh truyền thống hiện nay đã được cải tiến với các công cụ chi trả theo thời gian thực và chi trả bù trừ nhanh hơn. Tương lai của tiền tệ và chi trả sẽ là một sự tiến hóa dần dần, chứ không phải là một cuộc cách mạng như những kẻ lừa đảo tiền điện tử từng hứa hẹn. Cú lao dốc mới nhất của Bitcoin và các loại tiền điện tử khác càng làm nổi bật bản chất vô cùng biến động của loại tài sản giả này.
Về phần Đạo luật GENIUS, vì đã dọn đường cho một cuộc thử nghiệm mang tính tàn phá khác về ngân hàng tự do – giống như cuộc thử nghiệm từng kết thúc trong nước mắt ở thế kỷ 19 – nó rất có thể sẽ bị nhớ đến như là Đạo luật Của Những Kẻ Ngốc Liều Lĩnh. Theo luật này, stablecoin không được quản lý như các ngân hàng hẹp (nghĩa là tiền gửi và chi trả tách biệt khỏi hoạt động cho vay và đầu tư rủi ro), chúng cũng không được tiếp cận cơ chế người cho vay cuối cùng hoặc bảo hiểm tiền gửi do ngân hàng trung ương cấp.
Do đó, tất cả những gì cần để châm ngòi cho một cuộc hoảng loạn và rút tiền ồ ạt chỉ là việc vài tổ chức bị quản lý tệ ở các bang theo chủ nghĩa tự do giả hiệu của Mỹ đầu tư sai số tài sản họ nắm giữ hoặc gửi tiền vào những thể chế yếu như Silicon Valley Bank. Giống như ở thế kỷ 19, cách làm việc hiện tại của Mỹ – do sự hám lợi và thiếu hiểu biết của Trump, cùng với chiêu trò mua bán ảnh hưởng thối nát của ngành công nghiệp crypto – chính là công thức dẫn đến bất ổn kinh tế và tài chánh.
Cuộc đối đầu gần đây giữa các ngân hàng thực thụ và ngành công nghiệp crypto xoay quanh Đạo luật CLARITY là một minh chứng khác cho thấy Trump không nắm được các nguyên tắc cơ bản về tiền tệ và tài chánh. Vấn đề không phải là việc các ngân hàng muốn giữ thế gần như độc quyền trong giao dịch tiền tệ. Trong hệ thống ngân hàng dự trữ theo tỷ lệ, các ngân hàng tham gia vào cả hoạt động chi trả và tạo tín dụng thông qua việc chuyển đổi kỳ hạn các khoản tiền gửi ngắn hạn thành các khoản vay và tín dụng dài hạn. Điều đó có nghĩa là họ đang cung cấp một loại hàng hóa bán công rất có giá trị.
Rõ ràng, tiền gửi ngắn hạn không được trả lãi vì chúng gần như tương đương với tiền mặt. Tuy nhiên, ngành công nghiệp tiền điện tử lại đang thúc đẩy việc cho phép trả lãi đối với stablecoin – trực tiếp hoặc gián tiếp qua các sàn giao dịch – theo đó phá hoại các nền tảng của hệ thống ngân hàng mà tất cả chúng ta vốn xem như điều hiển nhiên. Vì vậy, chúng ta buộc phải thay đổi triệt để hệ thống tài chánh để tách biệt chi trả khỏi việc tạo tín dụng (thông qua ngân hàng hẹp cho chi trả và quỹ cho vay mới từ các tổ chức tài chánh để cấp tín dụng), hoặc cấm stablecoin trả lãi và tước bỏ vai trò trung gian của ngân hàng.
Đây là một vấn đề về ổn định chánh trị và tài chánh, và hiếm có vấn đề nào lại nghiêm trọng và nhạy cảm đến vậy. Jamie Dimon, Chủ tịch kiêm CEO của JPMorgan Chase, đã rất đúng khi gióng lên hồi chuông cảnh báo về những thay đổi mà ngành crypto muốn thực hiện, trong khi Brian Armstrong của Coinbase lại hoàn toàn sai lầm khi phớt lờ những lo ngại đó một cách vô trách nhiệm. Nếu Trump có bất kỳ cố vấn nào chưa bị thao túng bởi tiền của giới crypto, hy vọng họ có thể dạy ông cách thức hoạt động của hệ thống ngân hàng trước khi ông để lợi ích cá nhân của mình phá hủy nền móng của hệ thống ấy. Bộ trưởng Tài chánh Scott Bessent, ông có đang nghe không?
Nouriel Roubini, Cố vấn cấp cao tại Hudson Bay Capital Management LP và Giáo sư hồi hưu ngành Kinh tế tại Trường Kinh doanh Stern thuộc Đại học New York. Ông từng là chuyên gia kinh tế cấp cao về các vấn đề quốc tế tại Hội đồng Cố vấn Kinh tế Tòa Bạch Ốc dưới thời chánh quyền Clinton và đã làm việc cho Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) cùng Ngân hàng Thế giới (World Bank).
