Trang chủ » Liệu đồng minh của Mỹ ở Á châu có bị cuốn vào cuộc chiến Ba Tư hay không?

Tin thế giới

Liệu đồng minh của Mỹ ở Á châu có bị cuốn vào cuộc chiến Ba Tư hay không?

26 Tháng 3, 2026

Nguồn: “Will America’s Asian allies get dragged into the Iran war?”, The Economist, 16/03/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh (nghiencuuquocte.org)

Các nước này đang lo lắng Mỹ sẽ bỏ rơi họ nếu như không tham gia vào cuộc chiến.

Sau khi gây ra hỗn loạn trên thị trường năng lượng toàn cầu bằng cuộc tấn công vào Ba Tư, Donald Trump đang yêu cầu đồng minh của Mỹ trên khắp thế giới gửi lực lượng để hỗ trợ bảo đảm lưu thông qua eo biển Hormuz. Trong một bài đăng trên mạng xã hội vào ngày 14/3, Trump nêu đích danh các đồng minh Á châu trong số những quốc gia ông hy vọng sẽ gửi chiến hạm đến Vùng Vịnh, bao gồm Nhựt Bổn và Nam Hàn. Và không chỉ các đồng minh, Trump còn trả lời tờ Financial Times vào ngày 15/3 rằng: “Tôi nghĩ Trung Hoa cũng nên giúp đỡ.” Ngay ngày hôm sau, ông tìm cách trì hoãn cuộc gặp thượng đỉnh với nhà lãnh đạo Trung Hoa, Tập Cận Bình, vốn ban đầu được lên lịch vào cuối tháng này, để có thể tập trung vào cuộc chiến.

Dù cuộc gặp có diễn ra hay không, sự giúp đỡ từ Trung Hoa vẫn khó có thể xảy ra. Tương tự như Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Hoa có vẻ đã đạt được một thỏa thuận với Ba Tư để giữ tuyến vận tải được thông suốt, trong đó có việc để tàu chở dầu đi qua. Nhưng đối với năm đồng minh tại Á châu của Mỹ, tình thế có vẻ tiến thoái lưỡng nan hơn nhiều. Việc Ba Tư đe dọa tấn công hoạt động vận tải gần eo Hormuz đang làm gián đoạn trầm trọng nguồn cung năng lượng cho Úc Đại Lợi, Nhựt Bổn, Phi Luật Tân, Nam Hàn và Thái Lan. Các nước này đang lo ngại lực lượng quân sự của họ sẽ bị vướng vào một cuộc xung đột xa xôi mà họ khó có khả năng kiểm soát, nhưng cũng lo sợ sẽ bị Mỹ bỏ rơi – đặc biệt là nếu nước này cho rằng họ đang không hoàn thành phần việc của mình.

Nam Hàn sở hữu đơn vị chống cướp biển Cheonghae hiện đang đóng quân ở Vịnh Aden. Tuy nhiên việc khai triển lại đơn vị này, hoặc các lực lượng khác, sẽ cần đến sự cho phép của quốc hội. Sự phản đối từ công chúng đối với những ý tưởng này đã bắt đầu. Liên đoàn Công đoàn Nam Hàn tuyên bố: “Gửi chiến hạm của Nam Hàn đi…thật chẳng khác gì huy động quân sự cho một cuộc chiến tranh xâm lược”. Còn một tiêu đề trên tờ nhật báo JoongAng thì mỉa mai rằng: “Kẻ nhóm lửa là Trump lại yêu cầu Nam Hàn trả phí chữa cháy”.

Kể từ khi cuộc chiến bắt đầu, Úc Đại Lợi đã gửi một phi cơ do thám và một số hỏa tiễn không đối không tầm trung đến Trung Đông. Tuy nhiên, nước này vẫn cẩn thận mô tả phản ứng này là một nỗ lực hỗ trợ bảo vệ Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhứt (nơi nhiều công dân Úc sinh sống) thay vì là một sự đẩy mạnh nỗ lực tiến hành chiến tranh của Mỹ.

Ít có nhà lãnh đạo Á châu nào sẽ phải chịu áp lực tham gia hơn Thủ tướng Nhựt Bổn, Takaichi Sanae, người dự kiến sẽ gặp Trump tại Nhà Trắng vào ngày 19/3 trong khuôn khổ chuyến thăm Hoa Kỳ đã được lên kế hoạch trước khi cuộc chiến xảy ra. Nhựt Bổn sở hữu tàu quét mìn có thể hỗ trợ khai thông eo biển Hormuz. Tuy nhiên, một cuộc thăm dò ý kiến cho thấy 75% người dân Nhựt Bổn phản đối cuộc xung đột này. Ngoài ra, cũng có những câu hỏi hóc búa về Hiến pháp Hòa bình của Nhựt Bổn. Luật An ninh được Cố Thủ tướng Abe Shinzo thúc đẩy thông qua vào năm 2015 cho phép chính phủ tham gia vào “tự vệ tập thể” nằm ngoài biên giới Nhựt Bổn, và các hoạt động rà phá thủy lôi tại eo Hormuz là một trong những kịch bản được tranh luận trong quốc hội tại thời điểm đó. Khi bị các nhà lãnh đạo ở các đảng đối lập gây áp lực rằng Nhựt Bổn có nên hỗ trợ Mỹ trong trường hợp nước này tiến hành một cuộc tấn công phủ đầu dẫn tới chiến tranh hay không, Abe bác bỏ khả năng đó: “Nhựt Bổn sẽ không ủng hộ một quốc gia như vậy.”

Dù vậy, các nước đồng minh ở Á châu có lẽ vẫn cảm thấy phải hồi đáp lời đề nghị của Trump. Vị tổng thống này vốn đã nhiều lần đe dọa sẽ rút lui khỏi việc hỗ trợ khu vực này. Các đồng minh Á châu đã phải chi hàng tỷ đô la một năm để bảo đảm các cam kết an ninh của Mỹ; cho đến những cuộc tranh cãi gần đây về thuế quan, họ cũng hứa sẽ đầu tư hơn một nghìn tỷ đô la vào nền kinh tế Mỹ. Bây giờ họ lại lo ngại các lực lượng của Mỹ đang đóng quân tại Á châu có thể bị điều chuyển sang Trung Đông bất chấp tất cả những diễn biến trên.

Hiện nay, một đơn vị viễn chinh thủy quân lục chiến của Mỹ đồn trú tại Nhựt Bổn đã nhanh chóng lên đường tới Vùng Vịnh. Lần cuối đơn vị này rời khỏi Thái Bình Dương – tức là rời Á châu mà không có lực lượng phản ứng khủng hoảng của Mỹ – là vào năm 2004 trong cuộc chiến với Iraq (Y Lạp Khắc). Mỹ cũng đã điều động các hỏa tiễn đánh chặn Patriot và một phần của hệ thống phòng thủ hỏa tiễn tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) đang được đặt ở Nam Hàn.

Tuy nhiên, tầm quan trọng của những diễn biến này có thể bị phóng đại. Đơn vị viễn chinh này thuộc thế hệ cũ – không phải là lực lượng hiện đại, tân tiến nhất để có thể chống lại một cuộc tấn công của Trung Hoa vào Đài Loan. Các chuyên gia cũng cho rằng Mỹ vẫn có thể tiếp tục ngăn chặn Bắc Hàn mà không cần đến hệ thống phòng thủ hỏa tiễn tầm cao giai đoạn cuối. Dù vậy, việc điều động các lực lượng này càng làm dấy lên nghi vấn về cam kết của Mỹ đối với Á châu.

Tổng thống Nam Hàn, Lee Jae Myung, đã bày tỏ thất vọng về việc võ khí Mỹ bị rút khỏi nước này. Khi hệ thống phòng thủ hỏa tiễn tầm cao giai đoạn cuối được gửi đến Nam Hàn lần đầu vào năm 2017, phía Trung Hoa đã tỏ ra tức giận và phản ứng bằng cách khuyến khích người tiêu dùng tẩy chay hàng hóa và dịch vụ của Nam Hàn, tạo ra những tổn thất kinh tế nghiêm trọng. Mặc cho cái giá phải trả, Nam Hàn vẫn kiên định giữ lại hệ thống này. Vậy mà giờ đây một phần của hệ thống này lại bị rút đi. “Sự thật phũ phàng là không phải lúc nào chúng ta cũng đạt được điều mình muốn,” Tổng thống Lee bày tỏ trong một cuộc họp nội các.

Đài Loan có lẽ đang ở trong vị thế bấp bênh nhất. Khác với các đồng minh Á châu khác có hiệp ước phòng thủ chung, Mỹ không bị ràng buộc phải bảo vệ hòn đảo này. Tuy nhiên, nước này từ lâu đã cam kết hỗ trợ ngăn chặn cuộc tấn công của Trung Hoa thông qua việc bán võ khí cho Đài Loan để tự vệ, đây là một cam kết được ghi trong luật. Chính phủ Đài Loan giờ đây đang lo ngại cuộc xung đột ở Trung Đông có thể làm trì hoãn việc giao các khí tài quân sự mà nước này đặt hàng từ Mỹ–đặc biệt là những loại võ khí mà Mỹ và Do Thái cần để chống lại Ba Tư, ví dụ như hỏa tiễn đánh chặn Patriot.

Vào năm 2022, Đài Loan đồng ý mua khoảng 100 hỏa tiễn PAC-3 MSE (loại hỏa tiễn đánh chặn Patriot tối tân nhất), dự kiến giao hàng vào năm 2025 và năm 2026. Đài Loan cũng đặt hàng hỏa tiễn đánh chặn NASAMS và bệ phóng hỏa tiễn HIMARS. Đa số các thương vụ này nhằm mục đích tăng cường năng lực phòng thủ cho Đài Loan trước năm 2027—thời điểm mà các quan chức Mỹ tin rằng Tập Cận Bình đã sẵn sàng huy động lực lượng quân sự để tấn công hoặc bao vây Đài Loan. Bất kỳ sự trì hoãn nào cũng sẽ tác động xấu tới kế hoạch quân sự của Đài Loan và tinh thần của người dân hòn đảo này.

Tất cả những điều này khiến các đồng minh Á châu của Mỹ phải tính đến những phương thức thay thế. “Nếu chúng ta dựa vào những nước khác, điều gì sẽ xảy ra nếu họ không còn giúp đỡ nữa?” Tổng thống Lee đặt câu hỏi với các bộ trưởng nước này vào tuần trước. “Chúng ta luôn cần phải suy tính sẽ làm gì nếu như sự hỗ trợ bên ngoài không còn nữa, dù là với bất cứ lý do gì.”