Vào lúc cuộc trấn áp biểu tình chống chế độ thần quyền ở Teheran đã khiến hàng trăm người chết, Hoa Kỳ cân nhắc các biện pháp trừng phạt kinh tế và đe dọa dùng võ lực tấn công, Âu châu và Israel lại có những phản ứng dè chừng, cẩn trọng vì những lý do cũng như là tính toán sách lược khác nhau.
Biểu tình ủng hộ phong trào phản kháng chống chính quyền tại Iran, ngày 11/01/2026, Cửa Brandenburg, Berlin, Đức, AP – Ebrahim Noroozi
Làn sóng phản đối chế độ độc tài thần quyền tại Iran kéo dài đã được hai tuần. Nhiều tổ chức nhân quyền tố cáo các hành động thảm sát khiến hơn 600 người chết. Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa dùng võ lực quân sự tấn công chế độ Teheran. Thế nhưng, cho đến lúc này, Israel vẫn giữ một sự im lặng gần như tuyệt đối.
Israel chờ thời !
Theo Le Figaro, điều này không biểu hiện một sự bối rối hay do dự, mà xuất phát từ một học thuyết có chủ đích : Không bình luận cuộc xuống đường của người dân Iran, cũng không dự đoán một sự chuyển đổi chính trị nhằm tránh để chế độ thần quyền khai thác, chĩa mũi dùi vào kẻ thù bên ngoài, qua đó củng cố quyền lực. Theo quan điểm này, một sự ủng hộ quá mức người biểu tình sẽ không làm suy yếu chế độ, mà ngược lại, sẽ còn củng cố họ.
Giới chức an ninh Israel nhìn nhận, « cơ may để Iran khai hỏa nhắm vào Israel, để Hoa Kỳ và Israel có tính chính đáng sử dụng võ lực, là vô cùng thấp ». Do vậy, Israel cho rằng càng ít hành động công khai càng tốt và chuẩn bị kỹ lưỡng trong hậu trường, chẳng hạn như hỗ trợ truyền tải thông tin hoặc một số năng lực kỹ thuật nhất định nhưng tránh xuất hiện với vai trò là người chủ mưu thách thức Iran.
Âu châu lo lắng, bỏ lỡ cơ hội ?
Về phần Âu châu, ngoài việc kêu gọi các nhà lãnh đạo Iran « kiềm chế », hay đi xa hơn một chút là « lên án mạnh mẽ hành động bạo lực » của chế độ, và tuyên bố « nhắm đến nhiều biện pháp trừng phạt mới », Le Figaro, ghi nhận thái độ « kiệm lời » hiếm có từ phía Liên Hiệp Âu Châu và nhiều nước Âu châu, những quốc gia luôn hô hào bảo vệ các giá trị tự do dân chủ đang bị chế độ Iran chà đạp và trấn áp.
Sự im lặng đó, một phần bởi sự hiện diện của hai con tin người Pháp trong tòa đại sứ quán Pháp ở Teheran, là Cécile Kohler và Jacques Paris, được ra khỏi nhà tù nhưng chưa được phép rời lãnh thổ Iran, theo dự kiến là trong tháng Giêng năm 2026. Nhưng mặt khác, Paris cũng như nhiều thủ đô lớn khác ở châu Âu, chưa nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào về tình thế lực lượng an ninh Iran sẽ đào ngũ, cũng như một sự rạn nứt nào trong hàng ngũ Vệ binh Cách mạng.
Hơn nữa, một số nước Âu châu lo sợ Iran sẽ rơi vào hỗn loạn, nghi ngờ khả năng lật đổ được chế độ toàn trị mà « những người giữ đền » lại là những người nắm giữ nền kinh tế đất nước. Âu Châu cũng do dự phải xuất hiện như là đồng minh của Mỹ và Israel, tuy hậu thuẫn mạnh mẽ « cuộc cách mạng » Iran nhưng – đặc biệt là Israel – lại do dự công nhận ông Reza Pahlavi như là một giải pháp thay thế.
Theo như nhận định của nhà sử học Pierre Vermeren, với những tình huống nói trên, liệu Âu châu đang bỏ lỡ một cơ hội mang lại hòa bình và ổn định cho Trung Đông, khi mà sự sụp đổ chế độ toàn trị ở Iran có thể giúp hòa giải Israel và Iran, làm tan rã các phong trào Hồi giáo cực đoan, chặn đà tiến của Hồi giáo Salafi ở Trung Đông và Tây phương được bắt đầu từ 1979.
Một quan điểm cũng được cựu thủ tướng Bỉ, Guy Verhofstads, nói trên mạng X, cuộc nổi dậy lần này khác với những lần trước, chúng diễn ra vào thời điểm Teheran đã bị suy yếu sau các cuộc không kích Mỹ – Israel hồi tháng 6/2025. Ông khẳng định Âu châu có nhiều công cụ để hành động khác với Mỹ như phong tỏa tài sản giới chức Iran, đưa Vệ binh Cách mạng vào danh sách khủng bố hay đóng cửa các cơ quan đại diện ngoại giao ở Teheran để làm suy yếu chế độ, hỗ trợ người biểu tình.
« Liệu Tây phương đã sẵn sàng cho tình huống chế độ Iran sẽ sụp đổ ? », nhà ngoại giao Bỉ khẳng định là « Không ». Trước sự bất động của Âu châu, Teheran vẫn mạnh tay đàn áp người biểu tình, trong khi Tel Aviv tiếp tục chờ thời !
(Nguồn Rfi)
(Huy Le phụ đính)
