Một quan chức Iran, hôm 13/01/2026, cho Reuters biết là có khoảng 2000 người chết tại Iran kể từ đầu phong trào phản kháng, trong số này có các nhân viên an ninh. Mạng Internet tại Iran bị cắt từ hơn 100 giờ. Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 12/01, đe dọa áp thuế 25% đối với hàng xuất cảng sang Mỹ của tất cả các nước có quan hệ thương mại với Iran.
Hình lấy từ các video lan truyền trên mạng xã hội, quay khoảng từ ngày 9 đến ngày 11/01/2026, được cho là hình ảnh từ một nhà xác với hàng chục thi thể và người thân của các nạn nhân, sau cuộc đàn áp ở ngoại ô thủ đô Tehran, Iran. AP
Trên mạng xã hội Truth Social, tổng thống Trump tuyên bố biện pháp này có hiệu lực « ngay lập tức » và không thể « khiếu nại », nhưng không đưa ra các thông tin cụ thể hơn và ông cũng chưa ký sắc lệnh nào theo hướng này.
Từ Hoa Thịnh Đốn thông tín viên Vincent Souriau cho biết cụ thể:
« Theo Donald Trump, hàng hóa xuất cảng sang Mỹ của tất cả các nước duy trì trao đổi thương mại với Iran sẽ bị đánh thuế 25%. Đối tác thương mại chính của Teheran là những nước nào ? Đó là Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ, Pakistan (Ba Cơ Tư Thản) và Armenia (Á Mỹ Ni Á). Nói một cách khác, Tòa Bạch Ốc đang đối mặt với nguy cơ căng thẳng bùng lên trở lại với Bắc Kinh, vốn đã dịu xuống từ tháng 10/2025. Sau tuyên bố của tổng thống Mỹ, Trung Quốc khẳng định sẵn sàng hành động để bảo vệ các lợi ích của mình.
Trong giai đoạn hiện tại, đây mới chỉ là một đe dọa mà tổng thống Mỹ đưa ra trên các mạng xã hội. Donald Trump chưa ký bất cứ sắc lệnh nào về việc này, và hiện tại cũng chưa rõ đâu là cơ sở pháp lý mà tổng thống Trump sẽ sử dụng để ban hành chính sách nói trên. Đây vốn là một chủ đề rất nhạy cảm. Bởi việc tổng thống Trump sử dụng luật về quyền hạn kinh tế khẩn cấp (IEEPA), để áp dụng chánh sách thuế đối xứng, kể từ đầu nhiệm kỳ thứ hai, đã bị khiếu nại, và Tòa án Tối cao Mỹ đang xem xét tính hợp pháp của quyết định này. »
Teheran huy động biểu tình ủng hộ chế độ
Theo AFP, ngày 12/01, chế độ Teheran bắt đầu cố gắng kiểm soát lại tình hình trên đường phố, với việc tổ chức nhiều cuộc phản biểu tình lớn trên khắp cả nước. Theo giáo chủ tối cao Iran Ali Khamenei, các cuộc tập hợp này là một « cảnh báo » gửi đến nước Mỹ. Báo chí chính thức Iran nói đến hàng chục người chết kể từ đầu cuộc « bạo động ».
Liên lạc điện thoại quốc tế, bị gián đoạn từ hôm thứ Sáu, đã được khôi phục vào hôm 13/01.
Mỹ kêu gọi công dân tìm nơi trú ẩn tại Iran, Pháp di tản nhân viên ngoại giao không thiết yếu ở Teheran
Đồng thời với việc đe dọa trừng phạt thương mại các đối tác của Tehran và không loại trừ tình huống can thiệp quân sự, chánh quyền Mỹ đang kêu gọi công dân của mình ở Iran tìm nơi trú ẩn trong bối cảnh căng thẳng gia tăng tại nước này.
Theo thông tin được nhiều báo Pháp như Le Monde, Le Parisien … đăng tải, trong một thông cáo ngày 12/01/2026, « sứ quán trực tuyến » của Mỹ tại Iran đã kêu gọi công dân Mỹ rời khỏi nước này « ngay lập tức » : « Nếu quý vị không thể rời đi, hãy tìm một nơi an toàn trong nhà của quý vị hoặc một tòa nhà an toàn khác. Hãy dự trữ thực phẩm, nước uống, thuốc men và các nhu yếu phẩm khác ». Trên thực tế, do quan hệ ngoại giao giữa Washington và Tehran đã bị cắt đứt vào năm 1980, đại sứ quán Thụy Sĩ tại Teheran là cơ quan đại diện cho các lợi ích của Mỹ tại Iran.
Cũng trong thông cáo, « đại sứ quán trực tuyến » của Mỹ nhấn mạnh : « Chánh phủ Mỹ không thể bảo đảm an toàn cho quý vị nếu quý vị chọn rời đi (…). Quý vị chỉ nên rời đi nếu quý vị tin rằng việc đó là an toàn ». Do một số tuyến đường hàng không bị đóng cửa, chánh quyền Mỹ đang liệt kê một số cửa khẩu biên giới của Iran với Armenia (Á Mỹ Ni Á), Azerbaijan (A Tắc Bái Cương), Thổ Nhĩ Kỳ, Turkmenistan (Thổ Khố Mạn Tư Khản) …
Liên quan đến Israel, mặc dù vẫn « cảnh giác cao độ » về các cuộc biểu tình ở Iran, nhưng Tel Aviv khẳng định đây là « vấn đề nội bộ » của Iran. Tuy nhiên, quân đội Israel hôm nay cũng ra thông cáo khẳng định « sẵn sàng tự vệ » nếu cần thiết, trong trường hợp « xảy ra các tình huống bất ngờ », song không đưa ra bất kỳ khuyến cáo nào cho công chúng như Israel thường làm trong trường hợp có mối đe dọa cận kề.
Về phía Pháp, hai nguồn tin am hiểu hồ sơ Iran tối hôm 12/01 cho AFP biết, các nhân viên không thiết yếu của đại sứ quán Pháp tại Teheran đã rời Iran theo hai đợt, trong ngày 11/01 và 12/01, trên các chuyến bay thương mại. Tuy nhiên, các nguồn tin không nêu rõ con số cụ thể. Đại sứ quán vẫn mở cửa và hoạt động bình thường, cùng với đại sứ.
Trong khi đó, để gây sức ép với chế độ Teheran, Liên Hiệp Âu Châu hôm qua cho biết đang xem xét các biện pháp trừng phạt mới, nghiêm khắc hơn đối với Iran. Chủ tịch Nghị Viện Âu Châu, Roberta Metsola, tuyên bố các quan chức ngoại giao và quan chức đại diện của Iran hiện bị cấm đến Nghị viện Âu châu.
Vì sao Thổ Nhĩ Kỳ không muốn chế độ Teheran sụp đổ ?
Vào lúc các cuộc biểu tình chống chế độ vẫn tiếp diễn ở Iran, các nước lân cận theo dõi sát sao tình hình, đặc biệt là Thổ Nhĩ Kỳ, nước có hơn 500 cây số (km) đường biên giới chung. Trong những ngày qua, chính quyền Ankara có xu hướng giảm thiểu quy mô làn sóng phản đối tại Iran , đồng thời lên án các hành động can thiệp từ bên ngoài.
Thông tín viên Anne Andlauer tại Istanbul giải thích vì sao :
« Đối với giới lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ, các cuộc biểu tình ở Iran gây lo ngại. Vì vậy, Ankara không có ý định cổ vũ làn sóng phản đối hay kêu gọi trừng phạt Cộng hòa Hồi giáo vì đã đàn áp thô bạo.
Thổ Nhĩ Kỳ hy vọng tình hình yên lắng trở lại. Chắc chắn điều này giải thích vì sao ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ, Hakan Fidan, cho đến lúc này đã chọn cách giảm thiểu quy mô cuộc biểu tình. Ông cho rằng các cuộc biểu tình hiện nay, xin trích, “có quy mô nhỏ hơn nhiều” so với các cuộc xuống đường trước đây.
Lãnh đạo ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ còn lên án sự can thiệp từ nước ngoài, khi khẳng định rằng, ngay cả khi có cội nguồn từ “những vấn đề cấu trúc”, những cuộc biểu tình này, xin trích, “đã bị các đối thủ của Iran thao túng từ nước ngoài”. Ông nhắc đến Mossad, cơ quan tình báo Israel.
Hiển nhiên, Ankara không muốn chế độ Teheran sụp đổ. Một mặt là do lo sợ xảy ra hỗn loạn và dòng người tị nạn Iran tràn qua biên giới. Mặt khác, Ankara ngờ vực một chế độ mới có thể sẽ gần gũi hơn với Israel và Hoa Kỳ. Vì vậy, Thổ Nhĩ Kỳ kêu gọi Iran nên tìm kiếm một giải pháp ngoại giao với các cường quốc Tây phương ».
(Nguồn Rfi)
(Huy Le phụ đính)
