Ridvan Kilic, Sharyn Graham Davies – lowyinstitute.org
Việc đưa lịch sử Nam Dương vào chương trình giảng dạy của Úc sẽ làm sâu sắc thêm mối quan hệ với người láng giềng quan trọng nhứt của nước Úc chúng ta.
Ít nhứt từ những năm 1500, ngư dân Nam Dương từ đảo Sulawesi đã đi thuyền đến bờ biển phía bắc nước Úc (Ảnh từ Lịch sử/Universal Images Group qua Getty Images)
Quan hệ Úc Đại Lợi – Nam Dương rất bền chặt, nhưng một cơ hội bị bỏ lỡ nằm ở các lớp học của hai quốc gia láng giềng này trong việc khắc sâu lịch sử tiền thuộc địa chung và làm sâu sắc thêm sự hiểu biết lẫn nhau. Việc học ngôn ngữ là nơi cần bắt đầu.
Trong thời gian gần đây, nhiều sự chú ý đã được dành cho việc thúc đẩy mối quan hệ giữa hai nước về các vấn đề an ninh và thương mại. Việc ký kết Hiệp ước An ninh Chung Úc Đại Lợi – Nam Dương hối tháng Hai năm 2026 là một ví dụ điển hình. Tuy nhiên, rất ít điều được thực hiện để nuôi dưỡng các mối liên kết lâu dài giữa người dân hai nước, điều thiết yếu cho sự thành công của các hiệp ước như vậy.
Nơi tốt nhứt để bắt đầu là giới thiệu lại tiếng Nam Dương cho học sinh Úc. Hiện nay, số lượng học sinh lớp 12 ở Úc học tiếng Nam Dương ít hơn so với năm 1989, khi báo cáo “Úc Đại Lợi và sự trỗi dậy của Đông Bắc Á” được công bố. Và chương trình giảng dạy trung học của Úc lại thiếu hụt đáng kể về lịch sử Nam Dương. Ví dụ, có bao nhiêu học sinh trung học biết rằng những vị khách nước ngoài đầu tiên đến vùng đất này không phải đến từ Âu châu mà từ Nam Dương? Hay rằng những lời cầu nguyện với Allah đã được vang vọng ở đây từ rất lâu trước khi Kitô giáo được du nhập?
Ít nhất từ những năm 1500, ngư dân Nam Dương từ đảo Sulawesi (Tắc LặccBá) đã dong buồm đến bờ biển phía bắc nước Úc để tìm kiếm hải sâm (trepang), một món ăn quý giá. Hầu hết là người Bugis và Makassar từ Sulawesi (mặc dù thường được gộp chung dưới tên gọi người Makassan), những ngư dân này thu thập và chế biến hải sâm trước khi dong buồm tiếp tục về phía bắc để bán mặt hàng này cho các thương nhân Trung Hoa trên khắp Đông Nam Á. Người Makassan phần lớn theo đạo Hồi và được coi là những người đầu tiên mang đạo Hồi đến Úc.
Để đổi lấy hải sâm, các mặt hàng như vải calico (là loại vải dệt trơn từ sợi bông tự nhiên, chưa qua tẩy trắng hoặc nhuộm, thường có màu trắng ngà hoặc xám nhạt – DV), vải vóc, thuốc lá và me được trao đổi. Theo chuyên gia về nhân chủng học, John Bradley, lý do chính cho sự thành công của mối quan hệ thương mại này là “nó công bằng – không có sự phán xét chủng tộc, không có chánh sách chủng tộc”. Dấu vết của mối liên hệ này vẫn còn được lưu giữ trong các từ mượn của thổ dân như rrupiya (tiền) và lipalipa (thuyền độc mộc). Mối quan hệ này đã biến người Makassan trở thành đối tác thương mại đầu tiên và lâu đời nhứt được ghi nhận ở Úc. Nhưng đó không chỉ là một mối quan hệ thương mại; đàn ông Makassan và phụ nữ thổ dân đã lập gia đình, một số người thậm chí di cư đến Nam Dương (Indonesia).
Mối liên hệ sâu sắc này đã khiến bà Linda Burney, khi đó là Bộ trưởng phụ trách người bản địa Úc Đại Lợi, nhận xét vào năm 2022 rằng “mối quan hệ thương mại giữa người Yolngu và người Makassar đánh dấu sự khởi đầu của các giao tiếp giữa người bản địa ở bờ biển phía bắc nước Úc với thế giới bên ngoài”. Nhưng những mối liên hệ này đã suy yếu. Và khi học sinh hiện nay nghiên cứu về quá khứ của Úc, họ chỉ được học về những chuyến hành trình của các bộ lạc Bass, Flinders và Tasman.
Tuy nhiên, hiện nay đang có cơ hội để đảo ngược xu hướng đó, bắt đầu từ việc chánh phủ Albanese khai triển Chương trình Giáo dục Quốc gia: Nội dung Lịch sử Úc ( National Curriculum: Australian History Content). Chương trình giảng dạy mới này, bao gồm việc kể lại sự thật trong các môn Khoa học Xã hội và Nhân văn (Humanities and Social Sciences), có thể xây dựng nhận thức văn hóa về Nam Dương và mang đến cho học sinh Úc sự hiểu biết sâu sắc hơn về lịch sử chung của hai nước. Trong đó, mối quan hệ Makassar-Yolngu có thể được lồng ghép vào chương trình Hình thành và Chuyển biến Quốc gia Úc Đại Lợi (1750–1914), ( Making and Transforming the Australian Nations [1750–1914] ) được giảng dạy ở lớp 9. Ở cấp tiểu bang, việc khai triển ở Victoria mang đến một cơ hội cụ thể để thử nghệm nội dung này.
Lý do chánh đáng để chánh phủ liên bang ủng hộ diễn tiến này là rất rõ ràng. Việc hầu hết các thủ tướng mới của Úc chọn Nam Dương làm điểm đến thăm nước ngoài đầu tiên không chỉ là một thông lệ, mà còn là một hành động thực tế. Úc và Nam Dương chia sẻ một trong những đường biên giới biển dài nhứt thế giới. Nam Dương, với dân số hơn 280 triệu người, là nền dân chủ lớn thứ ba thế giới. Và với tỷ lệ người Hồi giáo đông nhứt thế giới, Nam Dương trái ngược với cộng đồng Hồi giáo nhỏ nhưng năng động ở Úc, chỉ chiếm 3% dân số. Nam Dương đang trên đà trở thành một cường quốc kinh tế toàn cầu và được dự đoán sẽ trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới vào năm 2050.
Úc và Nam Dương gắn bó với nhau bởi địa lý, vùng biển chung và mối quan hệ có từ trước khi người Âu châu đến định cư. Các hiệp ước an ninh có thể củng cố quan hệ đối tác nhưng không thể tạo ra sự hiểu biết lẫn nhau để duy trì mối quan hệ đó. Chánh phủ Albanese có động cơ và đà để đạt được những mục tiêu này thông qua chương trình giáo dục. Câu hỏi đặt ra là liệu họ có xử dụng chúng hay không.
Sharyn Graham Davies
Sharyn Graham Davies là Giáo sư ngành Nghiên cứu Nam Dương và Giám đốc Trung tâm Herb Feith. Nghiên cứu của bà tập trung vào giới tính, tình dục và sự thay đổi xã hội ở Nam Dương, và bà đã xuất bản nhiều bài báo trên các tạp chí quốc tế và các tuyển tập, cũng như các cuốn sách đoạt giải thưởng.
Ridvan Kilic
Ridvan Kilic là cựu sinh viên của Chương trình Trao đổi Hồi giáo Úc – Nam Dương (AIMEP) năm 2025 của Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT) và có bằng thạc sĩ về quan hệ quốc tế từ Đại học La Trobe. Lĩnh vực nghiên cứu của ông bao gồm chánh sách đối ngoại của Úc và Nam Dương, quan hệ song phương Úc – Nam Dương và chủ nghĩa khu vực ASEAN.
Các công trình nghiên cứu của Ridvan đã được xuất bản trên Lowy Institute Interpreter, ASPI’s Strategist, Australian Outlook, The Diplomat, Papua New Guinea Post Courier, Indonesia at Melbourne, East Asia Forum, South Asian Voices, 9DashLine và Thư viện Viện Yusof Ishak thuộc ISEAS.
(Huy Lê, Nguồn: lowyinstitute.org)
