Nguồn: Jung H. Pak, “How North Korea Won“, Foreign Affairs, 21/04/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy (nghiencuuquocte.org)

(Huy Lê phụ đính)

Lễ kỷ niệm 75 năm thành lập Đảng Lao động Bắc Hàn vào tháng Mười năm 2020 đã không diễn ra trong không khí lễ hội như mong muốn của nhà lãnh đạo Kim Jong Un. Bất chấp những màn pháo hoa, các phi đội phi cơ quân sự bay biểu diễn và đoàn xe chở các hỏa tiễn đạn đạo liên lục địa mới, ông Kim dường như đã gạt nước mắt khi bước tới bục phát biểu và xin lỗi đám đông: “Những nỗ lực và sự chân thành của tôi là chưa đủ để giải quyết những khó khăn trong cuộc sống của nhân dân”. Đại dịch COVID-19 là giai đoạn thử thách với hầu hết các quốc gia, nhưng dường như đặc biệt khắc nghiệt đối với Bắc Hàn — đất nước vốn đang phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực, hệ thống y tế công cộng xuống cấp trầm trọng và nền kinh tế kiệt quệ. Bản thân ông Kim cũng rơi vào thế bị cô lập và bẽ bàng, cả ở trong nước lẫn trên trường quốc tế, sau khi thất bại trong việc giành được các nhượng bộ về dỡ bỏ trừng phạt, dù đã tham gia những cuộc thượng đỉnh cấp cao đầy hứa hẹn với các nhà lãnh đạo Mỹ, Nam Hàn, Trung Hoa và Nga. Đó có thể coi là thời điểm đen tối nhứt trong lịch sử 78 năm của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Bắc Hàn.

Thế nhưng, chỉ 5 năm sau, vào tháng Chín năm 2025, ông Kim đã rạng rỡ xuất hiện tại một cuộc duyệt binh khác ở Bắc Kinh, đứng cạnh nhà lãnh đạo Trung Hoa, Tập Cận Bình, và Tổng thống Nga, Vladimir Putin. Binh sĩ Bắc Hàn giờ đây đang sát cánh cùng quân đội Nga tại Ô Khắc Lan (Ukraine), giao thương giữa Bắc Hàn và Trung Hoa đã phục hồi về mức ổn định trước đại dịch, và ông Kim đã được chào đón vào hàng ngũ các nhà lãnh đạo cùng chung mục tiêu đối phó với ảnh hưởng của Mỹ và Tây phương. Trong một cú xoay chuyển tình thế ngoạn mục, Bắc Hàn ngày nay đang trỗi dậy theo cách mà ngay cả những nhà phân tích giàu trí tưởng tượng nhứt cũng không thể tiên liệu. Ông Kim, với quyền lực chưa bao giờ vững chắc hơn, đã biến mình từ một kẻ bị thế giới ruồng bỏ thành một tay chơi trên bàn cờ quyền lực toàn cầu trong một khoảng thời gian kỷ lục.

Sự lột xác này là kết quả của cả thời thế lẫn bản lĩnh. Bình minh của kỷ nguyên cạnh tranh nước lớn mới là một diễn biến không mấy vui vẻ đối với nhiều quốc gia nhỏ và cường quốc tầm trung, nhưng Bắc Hàn đã thích nghi tốt hơn hầu hết các nước khác bằng cách tận dụng kho võ khí nguyên tử của mình để tránh bị các ông lớn chèn ép. Ông Kim cũng chứng tỏ sự lão luyện độc nhứt vô nhị trong việc khai thác các cơ hội và chèo lái qua những dòng chảy địa chính trị mới. Trong cách ứng xử quan hệ với Trung Hoa và Nga, ông đã chấp nhận những rủi ro đáng kinh ngạc — như tham gia vào một cuộc chiến ở Âu châu và đẩy mạnh phát triển võ khí nguyên tử — và những lựa chọn này đã mang lại thành quả.

Hệ quả là, cơ hội định hình các động lực khu vực của ông hiện nay lớn hơn bao giờ hết. Trong quá khứ, Hoa Thịnh Đốn từng có thể hợp tác với Bắc Kinh và Mạc Tư Khoa, dù ở mức giới hạn, để kiềm chế Bắc Hàn và ngăn chặn đối đầu quân sự. Nhưng ngày nay, thách thức từ Bắc Hàn vừa đáng gờm hơn vừa dài hơi hơn. Sự hội tụ của căng thẳng Mỹ-Hoa, cuộc chiến của Nga tại Ô Khắc Lan, cùng sự suy giảm lòng tin ngày càng tăng của các đồng minh Mỹ đối với ý định và cam kết của Hoa Thịnh Đốn đã tạo ra một cục diện toàn cầu đầy biến động và khó lường. Bắc Hàn vì vậy chính là phép thử trước cho những trở ngại mà Mỹ sẽ phải đối mặt khi trật tự mới này hình thành.

GÃ NGƯỜI HỎA TIỄN

Khi ông Kim lên nắm quyền vào năm 2011 ở tuổi 27, nền kinh tế trì trệ của Bắc Hàn phụ thuộc hoàn toàn vào viện trợ nước ngoài và giao thương với Trung Hoa. Các tổ chức viện trợ quốc tế từ lâu đã báo cáo rằng hơn 40% trong số 26 triệu công dân Bắc Hàn bị suy dinh dưỡng, ngay cả khi tầng lớp thượng lưu ở Bình Nhưỡng vẫn tận hưởng cuộc sống tại các nhà hàng và trung tâm mua sắm. Các quan chức và nhà phân tích Mỹ vào thời điểm đó dự đoán rằng người kế vị trẻ tuổi, vốn không có kinh nghiệm quân sự hay lãnh đạo, có thể sẽ thất bại hoặc bị các bậc lão thành truất ngôi nhanh chóng, hoặc bị gạt ra rìa như một bù nhìn.

Nhưng ông Kim đã đáp trả quyết liệt. Ông tiến hành các cuộc thanh trừng có hệ thống nhằm buộc giới tinh hoa phải trung thành tuyệt đối, công khai xử tử người chú quyền lực và ám sát người anh cùng cha khác mẹ. Ông cũng đẩy mạnh chương trình võ khí nguyên tử, thực hiện hơn 100 vụ thử hỏa tiễn từ năm 2012 đến 2019 — gấp hơn ba lần tổng số vụ thử mà cha và ông nội ông từng tiến hành — cùng với 4 trong số 6 vụ thử nguyên tử của đất nước, bao gồm một quả bom nhiệt hạch vào tháng Chín năm 2017 với sức công phá ước tính từ 100 đến 150 kiloton (để so sánh, quả bom nguyên tử thả xuống Hiroshima chỉ có sức công phá khoảng 15 kiloton). Đến cuối năm 2017, ông thậm chí đã thử nghiệm thành công hỏa tiễn đạn đạo liên lục địa lần đầu tiên trong lịch sử Bắc Hàn.

Mùa thu năm 2017 vì thế đặc biệt căng thẳng. Ông Kim và Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục công kích lẫn nhau — ông Trump gọi ông Kim là “Gã Người Hỏa Tiễn nhỏ bé”, còn ông Kim gọi ông Trump là “kẻ loạn trí” — và ông Trump cảnh báo rằng quân đội Mỹ đã “lên đạn và sẵn sàng”. James Mattis, Bộ trưởng Quốc phòng khi đó, cam kết “một phản ứng quân sự áp đảo” trước bất kỳ mối đe dọa nào từ Bắc Hàn, còn H. R. McMaster, Cố vấn An ninh Quốc gia, đã nói tới một “cuộc chiến phòng ngừa” chống lại đất nước này. Căng thẳng lớn đến mức ngay cả Trung Hoa và Nga cũng ủng hộ các lệnh trừng phạt khắt khe hơn của Liên Hợp Quốc nhắm vào Bình Nhưỡng.

Tuy nhiên, ông Kim là người rất giỏi đọc vị tình hình. Vào tháng Một năm 2018, ông bày tỏ sự quan tâm đến việc tham dự Thế vận hội Mùa đông tại Nam Hàn, tạo ra điều mà học giả Sheila Miyoshi Jager gọi là “một khoảng lặng trấn an trong trò chơi bên bờ vực thẳm đầy kinh hoàng của thế giới”. Khi cả thế giới thở phào nhẹ nhõm, ông Kim và ông Trump đã cùng lùi lại một bước khỏi miệng vực, và hai nhà lãnh đạo đã tham gia một cuộc thượng đỉnh chưa từng có tại Singapore vào tháng Sáu năm đó, thông qua sự trung gian nhiệt thành của Tổng thống Nam Hàn khi đó là ông Moon Jae-in. Mặc dù ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng “không còn mối đe dọa nguyên tử từ Bắc Hàn”, cuộc gặp đạt được rất ít kết quả, và các cuộc đàm phán vẫn bế tắc trong những tháng sau đó, đỉnh điểm là cuộc thượng đỉnh lần hai thất bại tại Hà Nội vào tháng Hai năm 2019.

Vào thời điểm đó, rõ ràng là nền kinh tế Bắc Hàn đang kiệt quệ. Ngân hàng trung ương Nam Hàn báo cáo kinh tế Bắc Hàn đã sụt giảm 4-5% trong năm 2018. Trong đàm phán, ông Kim đề nghị đóng cửa một phần cơ sở nghiên cứu nguyên tử lâu đời để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt do Liên Hợp Quốc áp đặt năm 2016 và 2017, vốn cấm Bắc Hàn xuất cảng dệt may, hải sản, than đá, quặng sắt, lao động và giới hạn nhập cảng các sản phẩm dầu tinh chế. Tuy nhiên, do nhận định rằng ông Kim sẽ dùng số tiền thu được để đổ ngược vào chương trình nguyên tử, Mỹ đã bác bỏ thỏa thuận, và ông Kim trở về Bình Nhưỡng trong thế yếu.

Họa vô đơn chí, một trận hạn hán kỷ lục sau đó đã đe dọa mùa màng, và nhiều cơn bão lớn đã càn quét đất nước. Do đó, người dân Bắc Hàn đã ở trong tình trạng rất dễ bị tổn thương khi đại dịch ập đến vào tháng Một năm 2020. Giao thương với Trung Hoa — huyết mạch kinh tế của Bắc Hàn — sụt giảm hơn 80% khi biên giới bị đóng cửa, và các dự báo về tương lai của đất nước ngày càng trở nên u ám.

PHONG TỎA VÀ SIẾT CHẶT

Tuy nhiên, ông Kim đã chứng minh mình không phải là người để một cuộc khủng hoảng trôi qua một cách lãng phí. Trên thực tế, đại dịch đã mang lại cho ông nhiều dư địa hơn để củng cố quyền lực, đồng thời là một cái cớ thuận tiện cho việc không thể vực dậy nền kinh tế. Khi việc giao lưu với thế giới bên ngoài đột nhiên trở nên không chỉ nguy hiểm mà còn có thể chết người, ông Kim đã xử dụng đại dịch như cái cớ để trục xuất các nhà ngoại giao và nhân viên cứu trợ nước ngoài, đồng thời siết chặt an ninh tại biên giới. Cỗ máy tuyên truyền của ông hoạt động hết công suất, biến sự lây lan của COVID thành một hình ảnh ẩn dụ cho căn bệnh đến từ những ảnh hưởng bên ngoài.

Đại dịch cũng mang đến cho Bắc Hàn một cơ hội kinh tế độc nhứt vô nhị. Bình Nhưỡng đã xử dụng các thủ đoạn mạng độc hại trong nhiều năm để giảm bớt tác động của các lệnh trừng phạt và tạo nguồn thu cho chế độ. Họ đánh cắp từ cả bạn lẫn thù: Hội đồng Chuyên gia của Liên Hợp Quốc — được thành lập vào năm 2009 nhằm điều tra các hành vi lẩn trốn lệnh trừng phạt của Bình Nhưỡng — báo cáo rằng từ năm 2017 đến 2023, các tin tặc Bắc Hàn đã tích lũy được khoảng 3 tỷ Mỹ kim. Trong đại dịch, hoạt động bất hợp pháp này càng được đẩy mạnh. Khi cả thế giới buộc phải chuyển sang làm việc trực tuyến, các vụ lừa đảo và vi phạm an ninh mạng cũng tăng vọt — nhiều vụ trong số đó do tội phạm mạng Bắc Hàn thực hiện. Người Bắc Hàn thậm chí còn xin được việc làm tại các công ty hợp pháp ở Mỹ bằng cách giả danh nhân viên công nghệ thông tin làm việc từ xa, với thu nhập lên tới 300.000 USD mỗi năm.

Ông Kim bảo đảm số tiền này được xử dụng hiệu quả. Bất chấp cuộc khủng hoảng y tế công cộng, ông không hề dao động trong việc ưu tiên chương trình võ khí nguyên tử. Tháng Một năm 2021, ông công bố kế hoạch quốc phòng 5 năm đầy tham vọng nhằm phát triển võ khí nguyên tử chiến thuật, “đầu đạn nguyên tử siêu lớn”, các thiết bị  bay với tốc độ siêu thanh, tiềm thủy đỉnh chạy bằng năng lượng nguyên tử, cùng các thiết bị lặn không người lái và phi cơ không người lái trinh sát. Những nỗ lực này đã mang lại thành quả. Vào tháng Tư năm 2025, vị tướng không quân đứng đầu Bộ Tư lệnh phía Bắc của Mỹ đã điều trần trước Quốc hội rằng Bắc Hàn đã thử nghiệm một loại hỏa tiễn đạn đạo liên lục địa xử dụng nhiên liệu rắn mới, có đủ sức “mang đầu đạn nguyên tử tới các mục tiêu trên khắp Bắc Mỹ”.

VÒNG TAY BẮC KINH

Khi chế độ đã đạt tới đỉnh cao quyền lực ở trong nước, ông Kim cũng nhìn thấy những cơ hội ở nước ngoài. Cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Hoa đang gia tăng, và Bình Nhưỡng chắc chắn nhận thức được sự lo ngại của Bắc Kinh trước những nỗ lực của chánh quyền Biden nhằm thắt chặt quan hệ với các đồng minh ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương kể từ năm 2021. Việc Bình Nhưỡng ngả về phía Bắc Kinh hơn là Hoa Thịnh Đốn không có gì đáng ngạc nhiên, nhưng việc ông Kim bắt đầu lên tiếng ủng hộ Trung Hoa một cách nhiệt thành hơn và phản ứng cả với những bước đi của Mỹ vốn ít liên quan đến Bắc Hàn là một bước ngoặt đáng chú ý so với trước đây.

Chẳng hạn, ngay từ tháng Ba năm 2021, trong một bức thư gửi ông Tập, ông Kim đã bày tỏ nhu cầu chung nhằm “đối phó với những thách thức toàn diện và các động thái cản trở của các thế lực thù địch” — một ám chỉ tới chính sách tăng cường hợp tác của chánh quyền Biden với các đồng minh nhằm kiềm chế Trung Hoa. Sau đó, vào tháng Mười năm 2021, chính quyền Bắc Hàn đã chỉ trích Mỹ vì đã thổi bùng căng thẳng quân sự ở eo biển Đài Loan thông qua các hoạt động tự do hàng hải và cung cấp võ khí cho Đài Loan. Lần đầu tiên sau nhiều thập niên, Bình Nhưỡng đưa ra các tuyên bố ủng hộ lập trường của Bắc Kinh về vấn đề Đài Loan. Vào tháng Tám năm 2022, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Bắc Hàn đã lên án chuyến thăm Đài Loan của Chủ tịch Hạ viện Mỹ Nancy Pelosi, khẳng định Đài Loan là “một phần không thể tách rời của Trung Hoa” và rằng Mỹ chính là “nguyên nhân gốc rễ làm suy yếu hòa bình và an ninh trong khu vực”.

Bình Nhưỡng cũng lên án sự ra đời của AUKUS — thỏa thuận giữa Úc, Anh và Mỹ, theo đó Mỹ cung cấp tiềm thủy đỉnh chạy bằng năng lượng nguyên tử cho Úc — là một “hành động vô cùng nguy hiểm”. Bắc Hàn tiếp tục chỉ trích hội nghị thượng đỉnh ba bên năm 2022 giữa Hoa Thịnh Đốn với Nhựt Bổn và Nam Hàn — hội nghị đầu tiên sau 5 năm — là “những bước ban đầu nguy hiểm cho việc thành lập một phiên bản NATO ở Á châu”. Về bản thân NATO, Bình Nhưỡng gọi liên minh này là một “liên minh đối đầu” với ý đồ xây dựng một “vòng vây xuyên Thái Bình Dương nhằm kìm hãm và cô lập Trung Hoa”.

Đây đều là những cách thức mang tính khẩu hiệu, ít rủi ro và chi phí thấp mà qua đó Bắc Hàn có thể bày tỏ sự ủng hộ dành cho Trung Hoa. Là một quốc gia nhỏ và nghèo, Bắc Hàn không có nhiều thứ để mặc cả với người láng giềng khổng lồ. Nhưng trước sự đổ vỡ trong quan hệ với Hoa Thịnh Đốn và Hán Thành, ông Kim cần ông Tập đứng về phía mình. Có thể ông Kim hy vọng rằng mối quan hệ ấm nồng hơn với chủ tịch Trung Hoa sẽ làm lỏng việc thực thi các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc từ phía Bắc Kinh và cản trở bất kỳ sự phối hợp tiềm tàng nào giữa Bắc Kinh và Hoa Thịnh Đốn trong vấn đề phi-nguyên tử hóa Bắc Hàn.

Bắc Kinh đã đáp lại. Mặc dù Trung Hoa đã ký kết các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc, nhưng vào năm 2020, họ đã ném cho Bình Nhưỡng một chiếc phao cứu sinh. Theo các báo cáo tình báo của Mỹ và Liên Hợp Quốc, sự hậu thuẫn này bao gồm 32 vụ buôn lậu nhiên liệu, 555 lượt tàu vận chuyển hàng cấm từ Bắc Hàn sang Trung Hoa, và 155 vụ sà lan chở than treo cờ Trung Hoa đi đến Bắc Hàn rồi quay về với đầy ắp hàng lậu. Với ưu tiên hàng đầu là duy trì sự ổn định dọc biên giới, Bắc Kinh có lẽ đã lo ngại trước những tác động của đại dịch đối với tình hình nội bộ của Bình Nhưỡng. Ông Tập muốn bảo đảm ông Kim luôn nằm trong tầm kiểm soát của mình.

Ông Kim cũng hưởng lợi khi sự hợp tác Mỹ-Hoa lụi tàn vì cạnh tranh chiến lược. Các quan chức Trung Hoa thường xuyên kêu gọi Mỹ “kiềm chế”, lập luận rằng Bắc Hàn có những lo ngại an ninh “chính đáng” và đổ lỗi cho Hoa Thịnh Đốn và Hán Thành vì đã tổ chức các cuộc tập trận chung gây căng thẳng. Tất cả những điều này đều như mật rót vào tai ông Kim.

BƯỚC NGOẶT PUTIN

Bất chấp những nỗ lực lấy lòng Bắc Kinh, ông Kim — giống như cha mình trước đây — từ lâu đã khó chịu với sự phụ thuộc quá mức của đất nước vào Trung Hoa. Mối quan hệ này đặc biệt gai góc vì Bắc Kinh ưu tiên sự ổn định trên bán đảo và từng dùng đòn bẩy kinh tế để kìm chế các hành vi khiêu khích của Bình Nhưỡng. Chẳng hạn năm 2003, Trung Hoa đã cắt nguồn cung dầu cho Bắc Hàn trong ba ngày sau khi nước này thử hỏa tiễn vào vùng biển giữa bán đảo Triều Tiên và Nhựt Bổn.

Tuy nhiên, ông Kim không ngần ngại cho ông Tập thấy rằng mình không chịu ơn bất kỳ ai. Chẳng hạn vào tháng Năm năm 2017, ông đã khiêu khích ông Tập bằng cách thử hỏa tiễn đạn đạo ngay sát biên giới Trung Hoa, ngay trước khi ông Tập chủ trì Diễn đàn Vành đai và Con đường. Ngay cả khi ông Kim cố gắng lấy lòng Bắc Kinh và đề nghị Trung Hoa hỗ trợ trong đại dịch, ông vẫn luôn tìm cách bảo toàn quyền tự chủ của mình.

Khi Nga phát động cuộc chiến phi pháp tại Ô Khắc Lan vào năm 2022, đó là lúc thời cơ gặp gỡ sự chuẩn bị. Mối liên hệ giữa Bình Nhưỡng và Mạc Tư Khoa vốn khá mờ nhạt kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, nhưng cả hai bên đều thấy lợi ích trong việc duy trì quan hệ: ông Putin muốn trở thành một tay chơi ở Đông Bắc Á, còn ông Kim luôn coi ông Putin là một quân bài để cân bằng các mối quan hệ với Trung Hoa, Nam Hàn và Mỹ. Sự tuyệt vọng của Nga trong việc tìm kiếm hỗ trợ quân sự cho cuộc chiến tại Ô Khắc Lan đã tạo ra một môi trường thuận lợi chưa từng có để ông Kim khẳng định giá trị của mình.

Vào tháng Chín năm 2022, bảy tháng sau khi chiến tranh nổ ra, Hoa Thịnh Đốn đã công bố thông tin tình báo giải mật cảnh báo rằng Nga đang tìm cách mua hàng triệu quả đạn pháo và hỏa tiễn từ Bắc Hàn — một dấu hiệu cho thấy Mạc Tư Khoa đang bị các lệnh trừng phạt quốc tế siết chặt đến mức ông Putin phải nhờ đến sự giúp đỡ của Bắc Hàn. Đến mùa hè và mùa thu năm 2023, theo ước tính của tình báo Nam Hàn, Bắc Hàn đã chuyển cho Nga hỏa tiễn đạn đạo tầm ngắn, hỏa tiễn chống tăng và hỏa tiễn phòng không vác vai, cùng với hơn một triệu quả đạn pháo.

Lúc đầu, Bình Nhưỡng phủ nhận sự liên quan, có lẽ để gia tăng vị thế đàm phán với Mạc Tư Khoa và bảo toàn sự linh hoạt tối đa cho các bước đi tiếp theo. Nhưng sự hỗ trợ vật chất của Bắc Hàn dành cho Nga sớm trở thành một diễn biến quá có giá trị đối với ông Kim, khi ông tìm cách định vị mình là một phần của khối các cường quốc tự xưng là chống Tây phương và chống chủ nghĩa đế quốc. Tháng Chín năm 2023, ông Kim đã thực hiện chuyến công du nước ngoài đầu tiên kể từ sau đại dịch tới một cơ sở phóng phi thuyền vũ trụ ở vùng Viễn Đông của Nga. Ông Kim và ông Putin đã có ít nhứt 4 giờ hội đàm; ông Putin đề nghị hỗ trợ công nghệ vệ tinh và hợp tác quân sự, còn ông Kim ủng hộ “chiến dịch đặc biệt” của Nga tại Ô Khắc Lan và “cuộc chiến chống chủ nghĩa đế quốc”.

Vào tháng Sáu năm 2024, ông Putin đã đến Bình Nhưỡng, nơi hai nhân vật lãnh đạo nâng cấp quan hệ lên “đối tác chiến lược toàn diện” và cam kết rằng nếu một trong hai nước bị xâm lược và phải tham chiến, nước còn lại sẽ hỗ trợ quân sự. Thỏa thuận gây kinh ngạc này — vốn lặp lại ngôn ngữ từ một hiệp ước năm 1961 giữa Liên Xô và Bắc Hàn — đã khơi thông dòng chảy hỗ trợ của Bắc Hàn cho ông Putin. Đến cuối năm 2024, Bình Nhưỡng đã gửi 11.000 quân đến Nga để chiến đấu chống lại Ô Khắc Lan và hơn 20.000 container đạn dược, bao gồm ít nhứt 6 triệu quả đạn pháo hạng nặng và 100 hỏa tiễn đạn đạo, theo báo cáo từ Mỹ và các đồng minh.

Đổi lại, ngoài việc trả tiền cho võ khí và quân đội, ông Putin có thể đã cung cấp cho Bắc Hàn dầu mỏ, lúa mì, đường, cá và đậu nành, đồng thời giúp nước này giao tiếp với hệ thống tài chánh toàn cầu và trả lương cho công nhân Bắc Hàn bất chấp các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc. Đến cuối năm 2024, hai nước cũng đã trao đổi các phái đoàn về AI, hoạt động mạng, tình báo, khoa học công nghệ, thể thao, nông nghiệp và văn hóa.

Phải đến tháng Tư năm 2025, ông Kim mới công khai thừa nhận việc gửi quân đến Nga để “tiêu diệt những kẻ xâm lược tân phát-xít Ô Khắc Lan”. Diễn tiến này một phần do ông Kim không thể che giấu con số ước tính 6.000 thương vong của quân Bắc Hàn trong cuộc chiến, nhưng cũng nhờ những thành công của liên quân Nga-Triều trên chiến trường — mang lại cho ông một cơ hội tuyên truyền tuyệt vời khác.

KẾT GIAO ĐỒNG MINH MỚI, GIỮ ĐỒNG MINH CŨ

Đối với ông Kim — người từ lâu bị xem thường là lãnh đạo của một quốc gia bị ruồng bỏ — liên minh với ông Putin là một thành tựu lớn. Việc xây dựng hình ảnh Bắc Hàn đóng góp vào một dự án chống Tây phương cũng giúp ông có được vầng hào quang về tính chính danh tư tưởng đối với người dân trong nước và trên toàn cầu — một quốc gia giờ đây được o bế bởi hai thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Điều này đi kèm với những lợi ích hữu hình. Chẳng hạn năm 2022, Nga và Trung Hoa đã ngăn chặn các nỗ lực của Hội đồng Bảo an nhằm thắt chặt trừng phạt Bình Nhưỡng. Họ cũng liên minh vào năm 2024 để khai tử Hội đồng Chuyên gia của Liên Hợp Quốc bằng cách phủ quyết nghị quyết gia hạn nhiệm kỳ của cơ quan này.

Mặc dù ông Putin và ông Tập tuyên bố tình hữu nghị “không giới hạn”, nhưng Bắc Kinh có vẻ khó chịu trước sự thân mật mới giữa Bắc Hàn và Nga. Để không bị lép vế và nhắc nhở Bình Nhưỡng về vai trò trọng yếu về kinh tế của mình, Trung Hoa đã tăng kim ngạch thương mại với Bắc Hàn thêm hơn 25% từ năm 2024 đến 2025. Hơn nữa, để khẳng định ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với các nước láng giềng, ông Tập đã mời ông Kim tham dự cuộc duyệt binh năm 2025 và dành cho ông một vị trí nổi bật. Cử chỉ này đã góp phần xóa bỏ vị thế bị ruồng bỏ của ông Kim: trong tóm tắt chính thức của Bắc Kinh về cuộc gặp song phương riêng giữa hai bên, không hề có dòng chữ nào nhắc đến phi-nguyên-tử-hóa như trong các bản tin trước đây — cho thấy Trung Hoa sẵn sàng chấp nhận Bắc Hàn như một cường quốc sở hữu võ khí nguyên tử.

Trong khi đó, quân đội Bắc Hàn đã có những bước tiến nhanh chóng nhờ việc Nga xử dụng hỏa tiễn, pháo và binh sĩ của họ. Vào tháng Tư năm 2025, tư lệnh lực lượng Mỹ tại Nam Hàn đã điều trần rằng kinh nghiệm có được từ Nga sẽ “đẩy nhanh các chương trình võ khí hủy diệt hàng loạt của [Bắc Hàn] thêm 3 đến 5 năm”. Mặc dù ban đầu hỏa tiễn Bắc Hàn có một số vấn đề, nhưng người đứng đầu tình báo quốc phòng Ô Khắc Lan cho biết vào tháng Tám năm 2025 rằng “độ chính xác của chúng, đáng tiếc, đã được cải thiện sau khi được Nga hiện đại hóa”.

Các báo cáo về những hình thức hợp tác mới liên tục xuất hiện. Tình báo quân sự Ô Khắc Lan đánh giá rằng Bắc Hàn hiện cung cấp tới 40% lượng đạn dược cho quân đội Nga. Một nhóm nghiên cứu của Anh Quốc phát hiện quân đội Nga đang xử dụng các loại đạn chùm chưa từng được biết đến của Bắc Hàn trong các ph cơ không người lái tấn công. Và theo các quan chức quốc phòng Ô Khắc Lan, binh sĩ Bắc Hàn đang trở thành những tay súng thiện chiến hơn. Một chỉ huy tiểu đoàn xung kích Ô Khắc Lan chia sẻ rằng người Bắc Hàn đang học hỏi về tác chiến điện tử và “đã chuyển từ chiến thuật Thế chiến II sang việc làm chủ chiến trường bằng phi cơ không người lái”.

Với quân đội được cải thiện, nền kinh tế đang phục hồi và các mối quan hệ mới ở nhiều cấp độ, Bình Nhưỡng giờ đây có sự linh hoạt chiến lược và chiến thuật lớn hơn bao giờ hết. Nói cách khác, ông Kim đang tạo ra một mối đe dọa chưa từng có đối với khu vực.

THỬ THÁCH NHỮNG GIỚI HẠN

Việc ông Kim tiến hành một cuộc xâm lược tổng lực nhằm vào Nam Hàn vẫn khó xảy ra, vì điều đó có thể dẫn đến một đòn trả đũa xóa sổ chế độ từ phía Hán Thành và Hoa Thịnh Đốn. Ông Kim là người táo bạo và cơ hội chứ không phải kẻ tự sát. Nhưng với vị thế và sức mạnh mới, ông giờ đây có xu hướng gia tăng việc đe dọa và cưỡng ép các nước láng giềng, điều này sẽ tạo ra những tình thế tiến thoái lưỡng nan sách lược cho Mỹ.

Chẳng hạn, ông Kim có thể tiến hành các chiến dịch quân sự — cả ngầm lẫn công khai — nhằm thử thách liên minh Hoa Kỳ-Nam Hàn và đo lường phản ứng của Bắc Kinh và Mạc Tư Khoa. Bắc Hàn từng thực hiện những hành động như vậy chống lại Hán Thành trong quá khứ, nhưng sự kết hợp giữa hỗ trợ vật chất và kỹ thuật từ Mạc Tư Khoa cùng nhận thức rằng chánh quyền Tổng thống Trump có vẻ ít mặn mà hơn với các liên minh đã làm tăng sự tự tin và xu hướng chấp nhận rủi ro của ông Kim.

Hãy xem xét trường hợp ở Biển Hoàng Hải. Nơi đây có Đường Giới hạn phía Bắc (NLL) — biên giới trên biển trên thực tế giữa hai miền Nam Hàn-Bắc Han — vùng biển giàu nguồn lợi thủy sản và nằm sát các cảng biển lớn cũng như các trung tâm dân cư của Nam Hàn. Nhưng Bình Nhưỡng chưa bao giờ công nhận NLL, và đây luôn là nguồn cơn gây hấn từ phía Bắc Hàn cũng như nơi diễn ra các cuộc đối đầu ăn miếng trả miếng giữa hai nước.

Ông Kim hiện dường như có ý định gia tăng áp lực lên tính chính danh của NLL. Ông gọi đó là một “đường biên giới ma” và, dường như đang học theo các hoạt động “vùng xám” của Bắc Kinh ở Biển Đông, ông đang thử thách sự kiên nhẫn của Hán Thành đối với các hành vi xâm phạm. Vào tháng Chín năm 2025, một tàu thương mại Bắc Hàn đã băng qua NLL, dẫn đến việc Nam Hàn phải phát loa cảnh báo và bắn phát súng cảnh cáo. Bằng cách tuyên bố rằng Bình Nhưỡng sẽ đáp trả bất kỳ sự “xâm phạm” nào qua biên giới biển như một hành động “vi phạm chủ quyền và khiêu khích võ trang”, ông Kim đã ra tín hiệu sẵn sàng thách thức hiện trạng, ngay cả khi rủi ro nổ ra xung đột quân sự là rất cao.

Một loạt hành động và tuyên bố chánh thức của Bắc Hàn cho thấy xu hướng chấp nhận rủi ro ngày càng lớn của ông Kim. Chẳng hạn vào tháng Mười một năm 2022, Bắc Hàn đã phóng gần hai chục hỏa tiễn đạn đạo từ bờ biển phía đông và phía tây, bề ngoài là để đáp trả các cuộc tập trận chung Hoa Kỳ-Nam Hàn. Một hỏa tiễn đã rơi xuống lãnh hải Nam Hàn, cách thành phố Sokcho chưa đầy 40 dặm. Đây là lần đầu tiên một sự việc như vậy xảy ra kể từ sau Chiến tranh Bắc-Nam Triều Tiên những năm 1950.

Tổng cộng, ông Kim đã phóng gần 70 hỏa tiễn chỉ riêng trong năm 2022 — nhiều nhứt trong lịch sử Bắc Hàn. Sau đó vào cuối năm 2023, ông Kim đã vứt bỏ chính sách thống nhứt hòa bình của cha và ông nội mình, đồng thời tuyên bố Nam Hàn là “một quốc gia thù địch”.

Bắc Hàn cũng gia tăng các mối đe dọa nguyên tử. Trong một bài phát biểu đanh thép vào tháng Bảy năm 2022, ông Kim khẳng định chương trình nguyên tử của Bắc Hàn “sẵn sàng huy động sức mạnh tuyệt đối một cách có trách nhiệm, chính xác và nhanh chóng”, theo hãng thông tấn nhà nước. Khi một hàng không mẫu hạm chạy bằng năng lượng nguyên tử của Mỹ đến Nam Hàn để diễn tập hải quân ba bên với Nhựt Bổn vào tháng Mười năm 2023, Bình Nhưỡng đã phản ứng dữ dội và đe dọa xử dụng võ khí nguyên tử phủ đầu. Sau khi ra mắt khu trục hạm mới — chiến hạm lớn nhứt của nước này — vào tháng Tư năm 2025 mà ông Kim khoe rằng có thể mang hỏa tiễn nguyên tử, Bắc Hàn đã tiến hành một cuộc mô phỏng phản công nguyên tử chống lại lực lượng Mỹ và Nam Hàn.

Trong nhiều năm, ưu thế quân sự của Nam Hàn— được củng cố bởi chiếc ô nguyên tử của Mỹ và lực lượng võ trang Mỹ đồn trú tại đất nước — đã đóng vai trò răn đe các hành vi gây hấn của Bắc Hàn. Nhưng với những năng lực mới có được từ Mạc Tư Khoa và những bước tiến trong chương trình nguyên tử, tính toán của ông Kim có lẽ đã thay đổi. Như một báo cáo tình báo Mỹ lưu ý vào tháng Một năm 2023: “Ông Kim có thể sẵn sàng chấp nhận các rủi ro quân sự thông thường lớn hơn, tin rằng võ khí nguyên tử sẽ ngăn cản một phản ứng quá mạnh từ Mỹ hoặc Nam Hàn”. Báo cáo cũng cho rằng nhà lãnh đạo Bắc Hàn sẽ trở nên táo bạo hơn nếu ông tin chắc rằng Trung Hoa và Nga sẽ không phản đối mình.

SỰ TRỞ LẠI CỦA ÔNG KIM

Ông Kim hiện sở hữu một kho võ khí ngoại giao mới để làm giảm nhẹ những phản ứng tiêu cực trước các bước đi quân sự nhằm thay đổi hiện trạng. Hãy tưởng tượng một tình huống trong đó Bắc Hàn hành xử quyết liệt ở Biển Hoàng Hải — phái một lượng lớn tàu hải quân và tàu thương mại băng qua NLL để quấy rối tàu cá Nam Hàn, đồng thời tuyên bố một lần nữa rằng Bình Nhưỡng không công nhận hiệp định đình chiến hay tính chánh danh của biên giới biển của Nam Hàn.

Giống như trước đây, hai bên có thể nổ súng. Nhưng khác với các cuộc đụng độ năm 1973, 1999, 2002, 2009 và 2010, Bắc Hàn ngày nay sở hữu các võ khí tân tiến và đa dạng hơn. Ông Kim có thể đe dọa hoặc ám chỉ việc xử dụng võ khí nguyên tử chiến thuật trong thế bế tắc, điều này sẽ làm phức tạp hóa sự phối hợp giữa quân đội Nam Hàn và Mỹ. Sau đó, ông có thể xoay sang can dự ngoại giao với Tổng thống Trump — không phải về phi-nguyên-tử-hóa mà về tình trạng của NLL — và gây ra sự hoài nghi cho Nam Hàn về cam kết của Mỹ đối với liên minh, sức răn đe mở rộng và cơ hội giải giáp Bắc Hàn.

Về phần mình, Bắc Kinh thường sẽ phản đối bất kỳ cuộc đối đầu quân sự nào như vậy, nhưng rất có thể họ sẽ ủng hộ một cuộc đối thoại giữa Mỹ và Bắc Hàn, đặc biệt nếu nó làm suy yếu liên minh của Hoa Thịnh Đốn với Hán Thành. Ông Kim nhờ đó có thể giành được một thắng lợi ý nghĩa: lấn chiếm qua NLL trong khi hướng sự chú ý ra khỏi chương trình võ khí nguyên tử của mình.

Ông cũng có thể chơi quân bài ngoại giao theo những cách khác. Chẳng hạn, để thể hiện giá trị của mình với ông Putin, ông Kim có thể bắt đầu các cuộc đàm phán với Nam Hàn như một đòn bẩy nhằm giới hạn sự ủng hộ của Hán Thành dành cho Ô Khắc Lan. Hán Thành đã cung cấp gần 400 triệu Mỹ kim viện trợ nhân đạo cho Ô Khắc Lan vào năm 2024 và cam kết hơn 2 tỷ Mỹ kim khoản vay lãi suất thấp. Việc cắt giảm sự ủng hộ dành cho Ô Khắc Lan sẽ làm căng thẳng quan hệ của Nam Hàn với Âu châu, nhưng nếu ông Kim có những động thái tích cực với Hán Thành, chánh quyền tiến bộ tại đây — vốn là đảng có truyền thống ưu tiên cách ứng xử mềm mỏng với Bình Nhưỡng — sẽ thấy khó có thể ngó lơ, đặc biệt khi quan hệ liên Triều đã bị đóng băng từ năm 2019. Tổng thống Lee Jae-myung có lẽ sẽ hoan nghênh cơ hội thực hiện ngoại giao liên Triều, bao gồm cả việc nối lại các cuộc đoàn tụ gia đình ly tán. Ông Kim sẽ rời khỏi cuộc trao đổi với thêm nguồn nhiên liệu hoặc các công nghệ quân sự nhạy cảm từ Nga, trong khi ông Putin sẽ bảo đảm việc giảm bớt sự hỗ trợ cho Ô Khắc Lan. Cả hai đều sẽ hưởng lợi từ việc chia rẽ mối quan hệ giữa Nam Hàn và Âu châu.

Do lợi ích của Trung Hoa và Nga không hoàn toàn đồng nhứt trên bán đảo — Bắc Kinh muốn ổn định, còn Mạc Tư Khhoa muốn có sự xao nhãng — nên có vô số tình huống khác mà ông Kim có thể dùng để đẩy ông Tập và ông Putin đối đầu nhau. Thật vậy, cần nhớ rằng bên dưới những nghi thức lộng lẫy, mối quan hệ đối tác ba bên này đầy rẫy sự hoài nghi. Chẳng hạn, tờ New York Times đã có được một báo cáo tình báo Nga gọi Trung Hoa là “kẻ thù” và cảnh báo về các hoạt động gián điệp của Trung Hoa.

Trong khi đó, các quan chức và chuyên gia Trung Hoa trong các cuộc trò chuyện riêng với phía Mỹ đã bày tỏ lo ngại về loại công nghệ quân sự mà Nga có thể đang chia sẻ với Bắc Hàn và điều đó có thể khiến ông Kim táo bạo thực hiện các hành động leo thang đến mức nào. Họ muốn Mỹ biết rằng Trung Hoa không ủng hộ mối quan hệ quá gần gũi giữa Nga và Bắc Hàn. Như Zhu Feng, Hiệu trưởng Trường Nghiên cứu Quốc tế thuộc Đại học Nam Kinh, chia sẻ với hãng tin Associated Press: “Dù quan hệ Nga – Triều đã trở lại thành một liên minh quân sự, nhưng Trung Hoa từ chối quay lại năm 1950”.

Ông Kim có thể dễ dàng kéo ông Tập và ông Putin vào một tình huống mà họ không hề mong muốn và không nằm trong lợi ích quốc gia của họ. Trung Hoa, chẳng hạn, vẫn có đòn bẩy kinh tế đáng kể với Bắc Hàn, nhưng ông Kim có thể lợi dụng sự khó chịu của Bắc Kinh trước ảnh hưởng ngày càng tăng của Nga để giành thêm các nhượng bộ. Và nếu ông Kim mất kiên nhẫn với mức độ vật tư quân sự và bí quyết mà ông nhận được từ Nga — Bắc Hàn đã xâm nhập vào Bộ Ngoại giao và các hãng quốc phòng Nga ít nhứt từ năm 2022, cho thấy ông Kim có thể không hài lòng với mức độ hỗ trợ hiện tại — ông có thể cắt giảm sự ủng hộ cho cuộc chiến ở Ô Khắc Lan và làm xói mòn nỗ lực chiến tranh của ông Putin.

KHÔNG CÒN LÀ VƯƠNG QUỐC ẨN DẬT

Bắc Hàn, trước sự ngạc nhiên của tất cả mọi người, đang nắm giữ khá nhiều quân bài. Ông Kim đã chứng tỏ mình là một tay chơi cờ khu vực lão luyện, và giống như cha và ông nội mình, ông đã tôi luyện kỹ năng tung hứng, tâng bốc, đe dọa và gây thất vọng cho những láng giềng khổng lồ. Vì các điều kiện đối nội và đối ngoại của Bắc Hàn đã thay đổi mạnh mẽ trong 5 năm qua, những hành động của ông giờ đây có tiềm lực thách thức hiện trạng, gây ra sự hỗn loạn và làm suy yếu lợi ích của Mỹ vượt xa phạm vi bán đảo Triều Tiên.

Trong quá khứ, Hoa Thịnh Đốn từng đưa ra các đề nghị dỡ bỏ trừng phạt, hỗ trợ kinh tế và viện trợ nhân đạo để lôi kéo Bình Nhưỡng và kiềm chế các hành động của họ. Giờ đây, nếu Mỹ chọn nối lại đối thoại, họ sẽ phải chuẩn bị tâm thế đưa ra nhiều hơn thế rất nhiều. Ông Kim đã có những mạng lưới mới, năng lực mới và một sự chấp nhận ngầm rằng Bắc Hàn sẽ vẫn là một cường quốc nguyên tử Hoa Thịnh Đốn phải đối mặt với một bức tranh địa chiến lược mới, bởi vì dù ông Kim chọn tiến tới mục tiêu bằng ngoại giao, quân sự hay kết hợp cả hai, thì những gì xảy ra trên bán đảo Triều Tiên sẽ không bao giờ chỉ nằm lại trên bán đảo Triều Tiên.

JUNG H. PAK là Nghiên cứu viên cao cấp danh dự tại Trung tâm An ninh, Ngoại giao và Sách lược thuộc Đại học Tự do Brussels. Bà từng giữ chức Phó Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách Đông Á và Thái Bình Dương từ năm 2021 đến năm 2024. Bà cũng là tác giả của cuốn Becoming Kim Jong Un, tác phẩm chia sẻ những góc nhìn chuyên sâu của một cựu chuyên viên phân tách của CIA về vị lãnh đạo trẻ đầy bí ẩn của Bắc Hàn.