(Huy Lê biên dịch, Nguồn: ABC News)

Hình ảnh vệ tinh cho thấy các tàu dân quân biển ở Biển Đông vào ngày 28 tháng 9 năm 2025. (Ảnh: CSIS/AMTI/Vantor)

Biển Đông (South China Sea: Biển Hoa Nam) – Trên vùng biển xanh ngọc rộng lớn ở Biển Đông (South China Sea: Biển Hoa Nam), hàng trăm tàu ​​đánh cá nằm im lìm ngoài khơi bờ biển phía nam Trung Hoa.

Nhưng, những người trên các con tàu đó không rong ruổi ra ở đó để đánh bắt cá.

Gregory Poling, làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu Sáchh lược và Quốc tế (Center for Strategic and International Studies – CSIS) của Mỹ, cho biết: “Họ ở đó để duy trì sự hiện diện của họ.”

“Hình ảnh giám sát của Phi Luật Tân cho thấy thủy thủ đoàn trên các tàu đó đang ngồi ăn trưa, xử dụng điện thoại vệ tinh hoặc chơi đánh bài.”

Theo nghiên cứu từ tổ chức tư vấn CSIS này của Mỹ, mỗi tàu Trung Hoa nhận được vài ngàn đô-la mỗi ngày chỉ để nằm ở đó.

Theo Tiến sĩ Poling, Giám đốc Sáng kiến ​​Minh bạch Hàng hải Á châu (Asia Maritime Transparency Initiative) của tổ chứ tư vấn CSIS, thủy thủ đoàn trên các tàu này là một phần của “lực lượng dân quân biển” của Trung Hoa, một hạm đội bí mật được nhà nước Trung Hoa tài trợ, hoạt động như một “lực lượng biển bên thứ ba”, bên cạnh Lực Lượng Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Hoa và Lực lượng Cảnh sát biển Trung Hoa.

Các chuyên gia cho rằng mục đích chính của những người này là để đe dọa và bảo vệ chủ quyền.

Biển Đông (South China Sea: Biển Hoa Nam) là một khu vực tranh chấp, khi Trung Hoa, Việt Nam, Phi Luật Tân, Mã Lai Á, Văn Lai và Đài Loan đều có những tuyên bố chủ quyền chồng chéo.

Giống như Eo biển Hormuz, Biển Đông là một tuyến đường thương mại hàng hải quan trọng.

Là một phần của cuộc tập trận quân sự Balikatan thường niên, diễn ra từ ngày 20 tháng Tư đến ngày 8 tháng Năm, lực lượng Phi Luật Tân và Hoa Kỳ sẽ tiến hành các cuộc tập trận trên đảo Itbayat, một hòn đảo xa xôi của Phi Luật Tân gần Đài Loan.

Hàng ngàn binh sĩ từ Mỹ, Phi Luật Tân, Úc Đại Lợi, Nhựt Bổn và các quốc gia khác tham gia vào cuộc tập trận Balikatan năm nay, cũng bao gồm các cuộc tập trận bắn đạn thật ở Biển Đông.

Chuyên viên phân tách, Euan Graham, làm việc tại Học viện Chính sách Sách lược Úc Đại Lợi, cho biết Trung Hoa có thể xử dụng lực lượng dân quân biển để giám sát cuộc tập trận quân sự Balikatan, gây áp lực lên Mã Ni Lạp (Manila) và “cố gắng làm bẽ mặt Mỹ bằng cách tập trung lực lượng ở các địa điểm khác trong Vùng Đặc quyền Kinh tế của Phi Luật Tân”.

Ông nói, “Mặc dù những hành động như vậy thường được mô tả là các hoạt động tạo ra ‘vùng xám’, nhưng trên thực tế, lực lượng dân quân biển của Trung Hoa hoạt động dưới sự chỉ huy của quân đội.”

“Tình hình rõ ràng như màu trắng với màu đen chứ không phải là màu xám (mơ hồ).”

“Tàu ma” (“ghost ships”) dân sự

Tàu dân quân chuyên nghiệp của Trung Hoa ở Biển Đông ngày 2 tháng Mười hai năm 2023. (Reuters: Lực lượng Bảo vệ bờ biển Phi Luật Tân)

Sử dụng hình ảnh vệ tinh từ một số công ty tư nhân, tổ chức CSIS đã xây dựng bức tranh về quy mô của các hoạt động dân quân biển này trong 5 năm qua.

Tiến sĩ Poling cho biết số lượng tàu dân quân biển được khai triển ở Biển Đông – cả chuyên nghiệp và do dân sự điều khiển – đã đạt mức kỷ lục vào năm 2025.

Trung bình mỗi ngày có 100 tàu được điều động vào năm 2021, và con số trung bình này tăng lên hàng năm, đến hơn 241 tàu trong năm 2025, theo phân tách của CSIS.

Tiến sĩ Poling cho biết, lực lượng dân quân chuyên nghiệp của Trung Hoa có thể dễ dàng được nhận diện bởi các tàu lớn của họ, và vì, họ thường xuyên kích hoạt Hệ thống Nhận dạng Tự động ( Automatic Identification System – AIS).

Ngược lại, các tàu nhỏ hơn do dân sự điều khiển đôi khi được gọi là “tàu ma” (“ghost ships”) vì chúng không có AIS và không thể được nhận diện bằng hệ thống radar.

Các con tàu “dân quân biển” (“maritime militia”) của Trung Hoa đã được Lực lượng Bảo vệ bờ biển Phi Luật Tân quay phim vào ngày 23 tháng Ba năm 2026. (Ảnh: PCG)

Tiến sĩ Poling cho biết 70% đến 85% số tàu này do thường dân điều khiển, những người được tuyển chọn để phục vụ nhà nước Trung Hoa theo chính sách Hợp nhất Quân sự – Dân sự của Trung Hoa.

Tiến sĩ Poling cho biết, theo chính sách này, thường dân nhận được tiền để nâng cấp tàu, để mua nhiên liệu và tiền thưởng “Hạm đội Trụ cột đánh cá Khu vực Trường Sa” (“Spratly Backbone Fishing Fleet”) từ chính quyền.

Các hòn đảo mà lực lượng dân quân này chiếm đóng thường được biết đến trong tiếng Anh là Quần đảo Trường Sa (Spratly Islands). Trung Hoa gọi chúng là Quần đảo Nam Sa (Nansha Islands), và hạm đội này được gọi là “Hạm đội Trụ Cột Đánh cá Khu vực Nam Sa” (“Nansha Backbone Fishing Fleet”).

Tiến sĩ Poling nói: “Năm năm trước, khoản chi trả này trị giá khoảng 3.500 đô-la Mỹ (tương đương 5.400 đô-la Úc) mỗi ngày cho mỗi con tàu.”

Hiện không có thông tin công khai về giá trị của khoản tiền này ở thời điểm hiện tại.

Ông cho biết thêm, những người trên các tàu này cũng phải chứng minh rằng họ phải ở ít nhất 280 ngày trên biển mới được nhận tiền.

Tiến sĩ Poling nói: “Vì vậy, thời gian trên biển càng lâu thì họ càng kiếm được nhiều tiền”.

Tiến sĩ Gregory Poling cho biết ông đã phân tách hàng trăm hình ảnh chụp từ vệ tinh. (Ảnh: CSIS)

Theo Tiến sĩ Poling, hệ thống kiếm ra tiền này đã thay đổi cách thức tuyển dụng những người dong tàu ra biển.

Ông nói, thay vì những ngư dân lành nghề, chủ tàu thuê một nhóm nhân viên tối thiểu gồm bảy hoặc tám người và đôi khi đưa cả gia đình đi cùng.

Tiến sĩ Poling nói, “Đó là một dấu hiệu khác cho thấy họ thực sự không đánh bắt cá”.

“Vào những ngày thông thường, dường như họ không thực sự nằm dưới sự kiểm soát của bất kỳ ai.”

“Tất cả những gì họ làm, chỉ là thả neo.”

Tuy nhiên, chuyên viên phân tách Collin Koh, nghiên cứu viên cấp cao tại Đại học Công nghệ Nanyang, hiện đang làm việc tại Tân Gia Ba, cho biết lực lượng dân quân này đảm nhiệm nhiều vai trò, bao gồm giám sát tình báo và trinh sát.

Tiến sĩ Koh cho biết lực lượng dân quân này cũng có thể thực hiện việc hỗ trợ tiếp liệu/tiếp vận khi cần thiết, và có thể gây thiệt hại cho hạ tầng cơ sở hàng hải trọng yếu dọc theo các tuyến vận chuyển, cáp ngầm dưới biển, và các hạ tầng cơ sở khác.

Hãng tin ABC đã liên lạc với Bộ Ngoại giao Trung Hoa, Bộ Quốc phòng và Đại sứ quán Trung Hao tại Phi Luật Tân để xin ý kiến nhưng không nhận được hồi đáp.

Các đội hình ở Biển Hoa Đông (East China Sea)

Dữ liệu vệ tinh cho thấy hoạt động đánh bắt cá bất thường của Trung Hoa tại Biển Hoa Đông (East China Sea).

Trung Hoa đã cảnh báo các quốc gia, trong đó có Úc Đại Lợi, rằng cuộc tập trận quân sự Balikatan diễn ra quanh Biển Đông (South China Sea) tuần này tạo ra “sự chia rẽ và đối đầu”.

Hôm thứ Hai ngày 20/04/2026, phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Trung Hoa, Guo Jiakun, nói: “Chúng tôi muốn nhắc nhở các quốc gia liên quan rằng việc cứ khăng khăng ràng buộc chính họ với nhau về vấn đề an ninh sẽ chỉ dẫn đến việc tự bắn vào thân thể họ và phản tác dụng”.

Ở Biển Hoa Đông (East China Sea) gần đó, các chiến hạm Trung Hoa gần đây đã phô diễn sức mạnh của mình.

Vào tháng 12/2025, 2.000 tàu Trung Hoa – dường như là sự kết hợp giữa tàu đánh cá, phà chở xe hơi, và sà-lan thương mại – đã bỏ qua hải trình thường lệ để tạo thành một “đội hình rồng rắn” khổng lồ ở phía bắc Đài Loan.

Các tàu và phà này giữ đội hình chặt chẽ, phối hợp – một mô hình được lặp lại vào tháng 01/2026 bởi 1.200 con tàu khác.

Chung Ting Huang (Hoàng Tông Đình), từ Học viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan, cho biết những cuộc tập hợp quy mô lớn này là diễn tập cho tình huống phong tỏa Đài Loan và và đóng vai trò như một hình thức “chiến tranh nhận thức” nhằm làm lung lay tinh thần của công chúng.

Tiến sĩ Hoàng nói, “Chúng ta có thể suy luận một cách hợp lý rằng đây là hành động diễn tập, nghĩa là vừa phô trương sức mạnh vừa huấn luyện”.

Bản đồ Biển Đông (South China Sea) cho thấy các tuyên bố chủ quyền chồng chéo giữa Trung Hoa, Việt Nam, Phi Luật Tân, Văn Lai và Mã Lai Á. (ABC News: Jarrod Fankhauser)

Tuy nhiên, Tiến sĩ Poling cho rằng có thể có những lời giải thích khác cho các đội hình tàu bè này — chúng có thể là một phần của các hoạt động “tập hợp” trong dịp Năm Mới Âm Lịch (Tết Nguyên đán – Lunar New Year) hoặc do các con tàu được lệnh xếp hàng để tránh thời tiết xấu.

Các ngư dân địa phương cũng có lời giải thích riêng của họ về các đội hình tàu bè này.

Ngư dân Chen Yanping (Trần Nham Bình), được dẫn lời trong một báo cáo gần đây của hãng truyền thông Thời Báo Hoàn Cầu (Global tiems) của nhà nước Trung Hoa, nói: “Nếu nhiều tàu đánh cá tập trung tại cùng một vùng biển vào một thời điểm nhứt định, thì nguyên nhân chính là do các khu vực khác nhau có mùa đánh bắt khác nhau.”

Tập Cận Bình ca ngợi lực lượng dân quân biển.

Lực lượng dân quân biển chuyên nghiệp của Trung Hoa đã xử dụng vòi rồng phun nước tấn công các tàu của Phi Luật Tân. (Nguồn: PCG)

Việc xử dụng thường dân và tàu đánh cá trong lực lượng hải quân đã từng có lịch sử lâu đời ở Trung Hoa — nó bắt đầu như một phần trong tư tưởng “Chiến tranh Nhân dân” của Mao Trạch Đông, nhằm mục đích huy động càng nhiều dân thường càng tốt để đạt được các mục tiêu chiến lược trong nỗ lực chiến tranh.

Năm 2013, Chủ tịch Trung Hoa, Tập Cận Bình, đã công khai ca ngợi lực lượng dân quân biển — ông ta đã đưa ra một bình luận công khai hiếm hoi ở Hải Nam (Hainan), gọi một lực lượng là “đơn vị kiểu mẫu” sau khi đơn vị này tham gia vào một cuộc đối đầu với Lực lượng Bảo vệ bờ biển Phi Luật Tân.

Theo truyền thông nhà nước, ông Tập cho biết ông ấy “vô cùng cảm động” trước những nỗ lực của lực lượng dân quân trong việc bảo vệ các quyền hàng hải của Trung Hoa.

Ông ta cũng khuyến khích lực lượng này thu thập thông tin tình báo ngoài khơi và hỗ trợ việc xây dựng các đảo và rạn san hô ở Biển Đông (South China Sea).

Các chuyên gia cho rằng, ngoài các thủy thủ đoàn dân sự và “hạm đội trụ cột” — các tàu đánh cá được nhà nước trợ cấp và trả tiền để duy trì sự hiện diện — các quân nhân hải quân, cựu và đương nhiệm, trên các tàu thuộc sở hữu nhà nước đang ngày càng trở thành một phần của lực lượng dân quân biển Trung Hoa theo chỉ thị của ông Tập.

Tiến sĩ Hoàng cho biết, sự tăng cường đáng kể số lượng cựu quân nhân hải quân đã nâng cao “tính chuyên nghiệp” của hạm đội và sức đe dọa các nước láng giềng trong khu vực.

Vào tháng 12 năm 2025, Lực lượng Bảo vệ bờ biển Phi Luật Tân đã công bố một đoạn phim ngắn cho thấy các tàu Trung Hoa – được xác định là một phần của lực lượng dân quân chuyên nghiệp Trung Hoa – sử dụng vòi rồng phun nước chống lại ngư dân Phi Luật Tân gần bãi cạn Sabina (bãi Sa bin, hay bãi Chóp Mao, tên tiếng Hoa: Tiên Tân Tiêu [bính âm: Xiānbīn jiāo], tên tiếng Phi Luật Tân: Escoda) ở Biển Đông.

Tiến sĩ Graham cho biết ông có thông tin tình báo đáng tin cậy rằng, các thành viên của hải quân Trung Hoa cũng có mặt trên một số tàu thuyền dân sự.

“Đôi khi họ không mấy nỗ lực che giấu điều này… bao gồm cả sự hiện diện của các quân nhân Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Hoa mặc quân phục trên những con tàu này ở Biển Đông.”

Các con tàu của Lực lượng Bảo vệ bờ biển Trung Hoa (China Coast Guard), như con tàu trong hình này được phát hiện ở Biển Đông năm 2026, đều được dán nhãn tên rõ ràng trên thân tàu. (Reuters: Karen Lema)

Các chuyên viên phân tách cho rằng Trung Hoa không phải là quốc gia duy nhất sử dụng tàu dân sự cho mục đích sách lược.

Tiến sĩ Graham cho biết Việt Nam cũng vận hành một lực lượng dân quân biển, ở quy mô nhỏ hơn nhiều, tại Biển Đông.

Ông nói, “Và tôi muốn nhấn mạnh lại rằng không có gì bí ẩn hay thậm chí là độc nhất vô nhị về những gì Trung Hoa đang làm.”