AFP via Getty Images
Ông Trump nói rằng các quốc gia khác cũng sẽ tham gia phong tỏa eo biển, nhưng không nêu cụ thể là những nước nào.
George Wright, Rachel Clun, Phóng viên kinh doanh
Quân đội Hoa Kỳ thông báo sẽ bắt đầu thực thi lệnh phong tỏa toàn bộ giao thương hàng hải ra vào các cảng của Ba Tư kể từ thứ Hai 13/4.
Phía Mỹ cho biết thêm rằng các tàu thuyền có hải trình khác vẫn sẽ được phép lưu thông qua Eo biển Hormuz – một tuyến thủy đạo huyết mạch mà Ba Tư đã đóng cửa để đáp trả các cuộc không kích từ Mỹ và Do Thái.
Diễn biến này diễn ra sau khi nỗ lực đàm phán giữa hai bên nhằm chấm dứt cuộc chiến – bắt đầu từ ngày 28/02 – rơi vào bế tắc.
Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định các cuộc đối thoại trực tiếp với Ba Tư tại Ba Cơ Tư Thản (Pakistan) đã thất bại vì Tehran “không sẵn lòng từ bỏ tham vọng nguyên tử”.
Ngược lại, phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Ba Tư cáo buộc phía Mỹ đã đưa ra “những yêu sách quá đáng và phi lý”.
Ông Trump nói gì về việc phong toả?
Hôm Chủ nhật ngày 12/4, Tổng thống Donald Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ sẽ bắt đầu “PHONG TỎA bất kỳ và tất cả tàu thuyền có ý định ra vào Eo biển Hormuz”.
Ông Trump nói, “Tôi cũng đã chỉ thị cho Hải quân tìm kiếm và chặn giữ mọi con tàu tại vùng biển quốc tế đã nộp phí lưu thông cho Ba Tư. Sẽ không có chuyện những kẻ đóng ‘sưu thuế’ bất hợp pháp này được phép đi lại an toàn trên biển”.
Mỹ cũng sẽ bắt đầu phá hủy các bãi thủy lôi mà ông cáo buộc Ba Tư đã rải trong eo biển, ông Trump nói thêm.
Ông đanh thép nhấn mạnh: “Bất kỳ người Ba Tư nào nổ súng vào chúng tôi, hay vào các tàu thuyền dân sự, sẽ bị THỔI BAY XÁC XUỐNG ĐỊA NGỤC!”
Ông Trump nói rằng “đến một thời điểm nào đó”, một thỏa thuận về tự do hàng hải sẽ được thông qua, nhưng hiện tại ” Ba Tư đã ngăn cản điều đó xảy ra bằng cách tung tin rằng ‘có thể có thủy lôi đâu đó ngoài kia’ – thứ mà không ai biết ngoài chính họ”.
Trong một bài đăng khác, ông nhấn mạnh: ” Ba Tư đã hứa sẽ mở cửa Eo biển Hormuz, nhưng họ đã cố tình bội ước.”
“Như đã hứa, tốt nhất họ nên bắt đầu tiến trình KHAI THÔNG TUYẾN HÀNG HẢI QUỐC TẾ NÀY NGAY LẬP TỨC!”.
Thực tế phong toả sẽ ra sao?
Sổ tay Luật tác chiến hải quân năm 2022 của Hải quân Mỹ định nghĩa, phong tỏa là một “hoạt động tác chiến của bên tham chiến nhằm ngăn chặn tàu thuyền và/hoặc phi cơ của mọi quốc gia, cả đối phương lẫn trung lập, đi vào hoặc rời khỏi các bến cảng, phi trường hoặc khu vực ven biển cụ thể thuộc về, bị chiếm đóng bởi hoặc nằm dưới sự kiểm soát của một quốc gia đối địch”.
Ban đầu, Tổng thống Donald Trump nói tiến trình phong tỏa eo biển của Hải quân Mỹ sẽ “có hiệu lực ngay lập tức”.
Tuy nhiên, sau đó trong ngày Chủ nhật 12/04/2026, ông nói với đài Fox News rằng việc phong tỏa “sẽ mất một chút thời gian, nhưng sẽ sớm có hiệu quả”, và mô tả đây là một chính sách “được ăn cả ngã về không”.
Trong một bài đăng trên X, Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM) cho biết lực lượng của họ sẽ bắt đầu khai triển phong tỏa vào lúc 10:00 sáng theo giờ EDT ngày 13/4.
Thông báo nêu rõ: “Lệnh phong tỏa sẽ được thực thi một cách công bằng đối với tàu thuyền của mọi quốc gia ra vào các cảng và khu vực ven biển của Ba Tư, bao gồm toàn bộ các cảng của Ba Tư tại Vịnh Ba Tư và Vịnh A Man (Gulf of Oman)”.
CENTCOM cũng cho biết lực lượng Mỹ sẽ không cản trở quyền tự do hàng hải của các tàu đi đến hoặc rời khỏi các bến cảng không thuộc Ba Tư, đồng thời cho biết sẽ có thêm thông tin sẽ được gửi tới các tàu thương mại thông qua lời thông báo chính thức trước khi cuộc phong tỏa bắt đầu.
Ông Trump nói rằng các quốc gia khác cũng sẽ tham gia phong tỏa eo biển, nhưng không nêu cụ thể là những nước nào. BBC được biết Vương quốc Anh sẽ không tham gia chiến dịch này.
Ông Trump cũng nói với Fox News rằng NATO đã đề nghị hỗ trợ “dọn sạch” eo biển, và tuyến đường này sẽ sớm được xử dụng lại “trong thời gian không quá lâu”.
Ông cho biết Mỹ sẽ khai triển tàu rà phá thủy lôi, và Anh Quốc – một thành viên NATO – cũng sẽ làm như vậy.
Ông nói, “Tôi được biết Anh Quốc và một vài quốc gia khác đang gửi tàu rà phá thủy lôi.”
Thủ tướng Keir Starmer trước đó đã nói rằng các hệ thống dò tìm thủy lôi của quân đội Anh Quốc đã có mặt tại khu vực.
Một phát ngôn viên của Chính phủ Anh Quốc cho biết: “Chúng tôi tiếp tục ủng hộ tự do hàng hải và việc mở lại Eo biển Hormuz, điều này là cấp thiết để hỗ trợ nền kinh tế toàn cầu và chi phí sinh hoạt trong nước.”
Phát ngôn viên này nhấn mạnh rằng Eo biển Hormuz “không được phép trở thành nơi thu phí”.
“Chúng tôi đang gấp rút làm việc với Pháp Quốc và các đối tác khác để xây dựng một liên minh rộng rãi nhằm bảo vệ tự do hàng hải.”
Ba chuyên gia luật pháp tại Mỹ nói với BBC rằng một lệnh phong tỏa có thể vi phạm luật hàng hải quốc tế.
Một người trong số đó cũng đặt câu hỏi liệu một hành động phong tỏa – vốn được thực thi bằng quân sự – có vi phạm thỏa thuận ngừng bắn hiện tại hay không.
Vì sao Mỹ phong toả Eo biển Hormuz?
Vị trí địa lý của eo biển cho phép Ba Tư xử dụng nó như một đòn bẩy trong suốt cuộc xung đột, bằng cách ngăn chặn có chọn lọc tàu thuyền đi qua tuyến đường hẹp này và đẩy giá dầu tăng vọt.
Tehran đã thu những khoản tiền rất lớn từ một số tàu để cho phép đi qua.
Bằng cách đóng eo biển, ông Trump có thể cắt đứt một nguồn thu quan trọng của chính phủ Ba Tư – dù điều này cũng có nguy cơ khiến giá dầu và khí đốt tăng cao hơn nữa.
Ông nói với Fox News rằng “chúng tôi sẽ không để Ba Tư kiếm tiền từ việc bán dầu cho những nước họ thích mà không bán cho những nước họ không thích”, và mục tiêu là để “tất cả hoặc không ai” được đi qua tuyến hàng hải then chốt này.
Các chuyên gia phân tách cho rằng tuyên bố của tổng thống Mỹ nhằm gia tăng sức ép buộc Ba Tư phải đạt được một thỏa thuận theo các điều kiện của Mỹ.
Trong chương trình Face the Nation của CBS, nghị sĩ Cộng hòa Mike Turner cho rằng phong tỏa là một cách để buộc phải có giải pháp cho tình hình tại Hormuz.
Ông nói, “Tổng thống, khi nói rằng chúng ta sẽ không để họ quyết định ai được đi qua, rõ ràng đang kêu gọi tất cả các đồng minh và các bên liên quan cùng tham gia. Vấn đề này cần phải được giải quyết.”
Tuy nhiên, Thượng nghị sĩ Mark Warner, thành viên Dân chủ cấp cao trong Ủy ban Tình báo Thượng viện, nói với CNN rằng: “Tôi không hiểu việc phong tỏa eo biển sẽ bằng cách nào đó buộc Ba Tư phải mở lại tuyến đường này.”
Tác động sẽ ra sao?
Trong ngắn hạn, đe dọa phong tỏa eo biển của ông Trump sẽ chỉ ảnh hưởng đến một số rất ít tàu vẫn còn đang di chuyển qua khu vực, chuyên gia vận tải biển Lars Jensen nói với BBC.
Ông nói, “Nếu Mỹ thực sự làm điều này, nó sẽ chỉ chặn lại một lượng tàu rất nhỏ. Xét tổng thể, điều này không thực sự thay đổi nhiều.”
Ông Jensen, giám đốc điều hành của Vespucci Maritime, cho rằng việc ngăn cản các tàu đã trả phí cho Ba Tư cũng sẽ có tác động hạn chế, vì bất kỳ công ty nào làm như vậy đã phải đối mặt với các lệnh trừng phạt của Mỹ.
Ông nói, “Thứ nhứt, số tàu đi qua đã rất ít. Thứ hai, số tàu trả phí còn ít hơn, và những tàu đó vốn đã chịu trừng phạt của Mỹ.”
Theo ông, phần lớn các công ty vận tải biển sẽ tiếp tục chờ xem liệu có xuất hiện một thoả thuận hoà bình hay không và liệu thỏa thuận đó có được duy trì hay không. Nếu điều đó xảy ra, hoạt động vận tải có thể dần dần được nối lại.
Getty Images
Từ khi lệnh ngừng bắn tạm thời có hiệu lực, một số ít tàu thuyền đã đi qua eo biển
Tình hình hiện tại tại eo biển ra sao?
Một lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần trong cuộc chiến giữa Mỹ-Do Thái và Ba Tư, đạt được vào ngày 7/4, bao gồm điều khoản bảo đảm “quyền đi lại an toàn” qua tuyến đường thủy hẹp này.
Tuy nhiên, sau đó các tàu trong khu vực đã nhận được thông điệp cảnh báo rằng họ sẽ bị “nhắm tới và tiêu diệt” nếu cố gắng đi qua eo biển mà không có sự cho phép.
Vì vậy, chỉ có rất ít tàu thực hiện hành trình trong ba ngày đầu sau khi lệnh ngừng bắn được công bố.
Đến 17:00 giờ BST ngày 10/4, chỉ có 19 tàu được ghi nhận đã đi qua eo biển kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, theo phân tách của BBC Verify dựa trên dữ liệu theo dõi tàu từ trang MarineTraffic.
Trong số này, chỉ có 4 tàu chở dầu, khí đốt hoặc hóa chất; số còn lại là tàu chở hàng rời hoặc tàu chở thùng hàng container thuộc nhiều loại khác nhau.
Ngoài ra, một số tàu khác có thể đã đi qua mà không phát tín hiệu vị trí.
Con số này tương phản rõ rệt với mức trung bình khoảng 138 tàu đi qua eo biển mỗi ngày trước khi xung đột bắt đầu vào ngày 28/2.
Có thêm phần tường thuật của Sareen Habeshian.
(Theo BBC News)
