Bởi Yoruk Bahceli và Marc Jones, ngày 20 tháng Ba, 2026.
LONDON, ngày 20 tháng 3 (Reuters) – Bất kỳ sự kéo dài nào của cuộc chiến tranh Ba Tư đều có nguy cơ tạo ra một cuộc khủng hoảng chưa từng có về nguồn cung năng lượng, sớm muộn gì cũng sẽ ảnh hưởng đến mọi ngóc ngách của nền kinh tế toàn cầu.
Nhưng rõ ràng là một số quốc gia, hoặc, dễ bị ảnh hưởng hơn, hoặc, ít có năng lực hơn để đối phó với tác động đó. Dưới đây là một số nền kinh tế cần theo dõi.
CÁC NỀN KINH TẾ LỚN THUỘC NHÓM G7
Trước hết, hãy nhìn vào Âu châu. Một cú sốc năng lượng mới khơi lại những ký ức đau buồn trong khu vực về cuộc xâm lược Ukraine của Nga bốn năm trước. Điều đó đã làm nổi bật sự phụ thuộc vào nhập cảng và đẩy lạm phát tăng vọt lên hai chữ số.
ĐỨC QUỐC – Nền kinh tế nặng về công nghiệp của nước này sẽ chịu nhiều thiệt hại hơn từ giá năng lượng tăng cao. Hoạt động trong lĩnh vực sản xuất của nước này chỉ mới ngừng suy giảm lần đầu tiên kể từ năm 2022. Và với tư cách là một nước xuất cảng, Đức Quốc dễ bị tổn thương trước bất kỳ sự suy trầm nào trên toàn cầu.
Chương trình kích thích kinh tế khổng lồ mà Đức Quốc công bố năm ngoái sẽ giúp giảm bớt một phần tác động, nhưng sức hỗ trợ thêm là có hạn do thâm hụt ngân sách trong những năm tới.
Ý ĐẠI LỢI – Cũng là quốc gia có ngành sản xuất công nghiệp lớn. Hơn nữa, dầu khí chiếm một trong những tỷ trọng cao nhứt trong tiêu thụ năng lượng sơ cấp ở Âu châu.
ANH QUỐC – Sản xuất điện của Anh Quốc phụ thuộc nhiều vào điện khí hơn các nền kinh tế lớn khác ở Âu châu. Giá khí đốt hầu như luôn quyết định giá điện – và chúng đang tăng nhanh hơn dầu hỏa kể từ khi chiến tranh bắt đầu.
Việc áp giá trần cho năng lượng sẽ làm giảm tác động lạm phát ban đầu. Rủi ro là nó dẫn đến việc tăng lãi suất, do đó Anh Quốc có thể phải gánh chịu chi phí vay cao nhất trong nhóm G7 trong thời gian dài hơn vào thời điểm tỷ lệ thất nghiệp gia tăng. Áp lực ngân sách và áp lực thị trường trái phiếu làm giới hạn các phương thức của Anh Quốc trong việc hỗ trợ doanh nghiệp và hộ gia đình.
NHỰT BỔN – Cũng nằm trong tầm ngắm, với khoảng 95% lượng dầu nhập cảng từ Trung Đông và gần 90% lượng dầu này được vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Điều này càng làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát mà nước này đang phải đối mặt do đồng Yen yếu, ảnh hưởng đến giá thực phẩm và nhu yếu phẩm hàng ngày do Nhựt Bổn phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu thô nhập cảng.
CÁC NỀN KINH TẾ MỚI NỔI
Nhân viên cứu hộ làm việc tại hiện trường vụ tấn công vào một tòa nhà dân cư, trong bối cảnh xung đột Mỹ-Do Thái với Ba Tư, tại Tehran, Ba Tư, ngày 16 tháng Ba năm 2026. Majid Asgaripour/WANA (Cơ quan Thông tấn Tây Á) qua REUTERS.
Khu vực vùng Vịnh chắc chắn đang chịu ảnh hưởng kinh tế trực tiếp, với một số nhà dự báo đã dự đoán nền kinh tế khu vực này sẽ thu hẹp lại trong năm nay, đảo ngược kỳ vọng tăng trưởng mạnh mẽ trước chiến tranh.
Sự tăng vọt mạnh mẽ của giá dầu và khí đốt sẽ không giúp ích gì nếu việc đóng cửa eo biển Hormuz đồng nghĩa với việc các quốc gia – đặc biệt là Khoa Uy Đặc (Kuwait), Ca Tháp Nhĩ (Qatar) và Ba Lâm (Bahrain) – không thể đưa dầu mỏ của họ ra thị trường quốc tế.
Xung đột cũng có thể ảnh hưởng đến kiều hối – số tiền mà người lao động làm việc nước ngoài gửi về cho gia đình và mỗi năm bơm hàng chục tỷ đô-la vào nền kinh tế địa phương.
Ấn Độ là một quốc gia khác cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Nước này nhập cảng khoảng 90% dầu thô và gần một nửa lượng khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), và khoảng một nửa lượng dầu đó và một lượng LPG lớn hơn nữa cũng phải đi qua eo biển Hormuz.
Các chuyên gia kinh tế đã bắt đầu cắt giảm dự báo tăng trưởng của đất nước và đồng Rupee đã giảm xuống mức thấp kỷ lục. Tại các nhà hàng và bếp ăn trên khắp Ấn Độ, thức ăn và đồ uống nóng – thậm chí cả samosa, dosa và trà chai – đang biến mất khỏi thực đơn khi giá khí đốt tăng vọt.
Biểu đồ đường thể hiện diễn biến giá đô la và giá rupee
THỔ NHĨ KỲ – Có chung biên giới với Ba Tư, quốc gia này đang chuẩn bị cho một làn sóng người tị nạn tiềm tàng và sự bất ổn địa chánh trị gia tăng. Trong khi đó, tác động kinh tế chính lại dồn lên ngân hàng trung ương.
Ngân hàng này đang trải qua cảm giác đã từng trải qua của các cuộc khủng hoảng lạm phát trong quá khứ. Họ đã buộc phải tạm dừng chu kỳ cắt giảm lãi suất lần thứ hai trong một năm và bán tới 23 tỷ đô-la dự trữ quý giá để củng cố đồng tiền của mình.
NHỮNG QUỐC GIA DỄ BỊ TỔN THƯƠNG
Cũng có một số quốc gia trông đặc biệt dễ bị tổn thương vì tất cả đều vừa trải qua – hoặc suýt rơi vào – các cuộc khủng hoảng kinh tế toàn diện.
TƯ LÝ LAN TẠP (SRI LANKA), vừa biến thứ Tư hàng tuần thành ngày nghỉ lễ cho công nhân khu vực nhà nước nhằm mục đích kiềm chế chi phí năng lượng. Các trường học, đại học và các tổ chức công cộng đang bị đóng cửa, xe cộ giao thông công cộng không thiết yếu bị đình chỉ và người chạy xe hiện phải đăng ký Thẻ Nhiên liệu Quốc gia, giới hạn việc mua nhiên liệu.
BA CƠ TƯ THẢN (PAKISTAN), đã đứng trên bờ vực khủng hoảng hai năm trước và đã tăng giá xăng dầu và đóng cửa trường học trong hai tuần. Các cơ quan chánh phủ đang bị cắt giảm một nửa trợ cấp nhiên liệu, bị cấm mua máy điều hòa và đồ nội thất mới, và bị yêu cầu phải loại bỏ một phần lớn phương tiện của mình khỏi đường phố.
AI CẬP, bên cạnh chi phí nhiên liệu và lương thực thiết yếu tăng vọt, còn đối mặt với nguy cơ sụt giảm mạnh doanh thu từ kênh đào Suez và du lịch, lĩnh vực đã mang lại gần 20 tỷ đô-la cho nền kinh tế trong năm ngoái. Chi phí trả nợ, phần lớn bằng đô-la Mỹ, cũng trở nên khó khăn hơn do đồng tiền của nước này giảm gần 9% kể từ khi chiến tranh bắt đầu.
Lê Ba Nộn (Lebanon) là quốc gia phụ thuộc nhiều nhất vào nhập cảng năng lượng trong khu vực.
Có thêm thông tin của Leika Kihara tại Tokyo; Patrick Werr tại Cairo; Ariba Shahid tại Lahore; Jonathan Spicer tại Istanbul; Andy Bruce tại Manchester cung cấp; biên tập bởi Mark John và Hugh Lawson.
Marc Jones là phóng viên cấp cao về thị trường toàn cầu, đặt trụ sở tại London, chuyên về kinh tế, ngân hàng trung ương, các nhà hoạch định chánh sách và các cuộc khủng hoảng. Trước đây, ông từng làm việc tại Frankfurt, đưa tin về Ngân hàng Trung ương Âu châu trong thời kỳ đỉnh điểm của sự hỗn loạn khu vực đồng euro, và bộ phận tin tức doanh nghiệp Anh Quốc trong giai đoạn đầu của cuộc khủng hoảng tài chánh toàn cầu. Ông bắt đầu sự nghiệp tại Reuters ở bộ phận thể thao, đưa tin về mọi thứ từ bóng đá đến đua xe đạp.
