Khi nói đến những đứa con nhà quyền quý, được nuông chiều, thường ăn chơi lêu lổng, ta dùng thành ngữ “cậu ấm cô chiêu”. Vậy “ấm” và “chiêu” ở đây có nghĩa là gì?
Trước hết xin nói về “ấm”. Đây là một từ gốc Hán, vốn được viết bằng chữ “廕”, có nghĩa đen là “bóng râm, che chở” và nghĩa bóng là “ân trạch của cha ông để lại cho con cháu”. Như thế, “cậu ấm” hiểu thuần là người được hưởng phước do cha ông để lại. Sở dĩ có cách gọi này là vì vào thời Trần ở nước ta có lệ “tập ấm” (襲廕, hiểu thuần là “dựa ân”), tức ai là con cháu của quan thì được ưu đãi học ở trường Quốc Tử Giám rồi ra làm quan. Về sau bất cứ ai dựa thế lực gia đình mà phát triển đều có thể gọi là “cậu ấm”.
Vậy còn “cô chiêu” từ đâu mà có? Thực tế, “chiêu” ở đây lấy từ “Chiêu Văn Quán”, là nơi đào tạo con các quan từ tam phẩm trở lên vào thời Lê. “Chiêu” ở đây vốn viết bằng Hán tự là 昭, tức “sáng sủa”, “rõ rệt”. Chiêu Văn Quán hiểu thuần là nơi đào tạo các bậc có tài văn chương xuất chúng. Người học tại đây vốn toàn là nam, lẽ ra phải gọi là “cậu chiêu”. Cách gọi “cô chiêu” hẳn chỉ để thuận miệng khi ghép với “cậu ấm” mà thôi.
Tóm lại, “cậu ấm cô chiêu” vốn là cách gọi bắt nguồn từ con của những vị quan thời xưa, được ưu đãi học tại các trường danh tiếng như Quốc Tử Giám hay Chiêu Văn Quán. Theo thời gian, thành ngữ này mở rộng ra chỉ con của những người có thế lực, thường được nuông chiều rồi hư hỏng.
LTN
