Phóng viên kinh tế Gareth Hutchens, ngày 15/02/2026. Nguồn: Rise of Australia’s public economy is comparable to the mining boom of the 2000s, analyst says

Huy Lê biên dịch.

Sự gia tăng mạnh mẽ về việc làm trong các lãnh vực chăm sóc sức khỏe ở Úc phản ánh một sự chuyển đổi cấu trúc lớn trong nền kinh tế. (Ảnh: Rosie O’Beirne)

Không thể nói rằng chánh phủ Albanese đã không cảnh báo chúng ta.

Ba năm trước, sau chiến thắng bầu cử năm 2022, chánh phủ đã thu hút sự chú ý đến một số chuyển đổi cấu trúc lớn đang tác động đến nền kinh tế Úc.

Trong kỳ ngân sách lớn đầu tiên của mình, họ đã dành toàn bộ một phần để nói về chúng: “Những chuyển đổi cấu trúc định hình nền kinh tế.”

Họ đã cảnh báo, “Nền kinh tế Úc đang thay đổi theo những cách sâu sắc, với những tác động đến xã hội, chánh sách và tài chánh công,”

“Mặc dù có nhiều chuyển đổi cấu trúc định hình nền kinh tế của chúng ta, tuyên bố này tập trung vào ba chuyển đổi phổ biến ở nhiều nền kinh tế phát triển: nền kinh tế chăm sóc và hỗ trợ đang phát triển; việc sử dụng dữ liệu và công nghệ kỹ thuật số ngày càng mở rộng; và biến đổi khí hậu và tiến trình chuyển đổi sang mục tiêu phát thải ròng bằng không.”

Chánh phủ đang phát tín hiệu rằng các chánh sách của họ sẽ được điều chỉnh phù hợp với những xu hướng dài hạn đó.

Ba năm trôi qua, và chúng ta thấy gì?

Nền kinh tế chăm sóc của Úc (chăm sóc trẻ em, chăm sóc người cao tuổi, chăm sóc người khuyết tật, v.v.) đang mở rộng đáng kể để đáp ứng nhu cầu của dân số, và điều đó có những tác động lớn đến “năng suất” được đo lường và ngân sách nhà nước.

Cuộc đua trí tuệ/trí thông minh nhân tạo toàn cầu đã trở nên khốc liệt đến mức các trung tâm dữ liệu ngốn nước và năng lượng đang trở thành một hình thức tiền tệ mới, trong cuộc chiến khốc liệt giành quyền thống trị dữ liệu, và điều này đang làm dấy lên những lo ngại chánh đáng về thực tế của nhà nước giám sát Tây phương và chủ nghĩa phong kiến ​​công nghệ của Thung lũng Silicon.

Và những vấn đề do biến đổi khí hậu và tiến trình chuyển đổi sang mục tiêu phát thải ròng bằng không là rất rõ ràng.

Liệu chúng ta có nên giả vờ như những điều này không xảy ra?

Xu hướng dài hạn, lạm phát tăng đột biến ngắn hạn

Đó là lý do tại sao thật đáng mừng khi thấy chuyên gia kinh tế cấp cao của Westpac, là ông Pat Bustamante, đưa ra một ghi chú vào ngày 13/02 nhắc nhở mọi người rằng, những thay đổi cấu trúc dài hạn có những lực hấp dẫn khó có thể tránh khỏi.

Chuyên gia kinh tế Pat Bustamante nói rằng nước Úc đang trải qua một trong những thay đổi cấu trúc lớn nhất trong lịch sử hiện đại. (ABC: The Business)

Trong trường hợp bạn bỏ lỡ, những tuần gần đây, đã có một cuộc tranh luận sôi nổi trên các phương tiện truyền thông hàng ngày về sự trở lại của lạm phát ở Úc và các lựa chọn chi tiêu của chánh phủ Albanese.

Các chuyên gia kinh tế và chánh trị gia đã tranh luận về chi tiêu công và tư, và cách mà nhu cầu công và tư đang đóng góp vào tổng cầu, khoảng trống sản lượng (output gap: là chênh lệch giữa tổng thu nhập quốc dân tiềm năng trừ đi tổng thu nhập quốc dân thực tế), và lạm phát.

Nhưng một số người tham gia cuộc tranh luận dường như đã quên mất cảnh báo của chánh phủ (từ ba năm trước) rằng, những thay đổi cấu trúc lớn sẽ chi phối nền kinh tế của chúng ta trong những năm tới.

Những thay đổi cấu trúc đó cũng là một phần của câu chuyện lạm phát hiện nay.

May mắn thay, Bustamante đã nhắc nhở chúng ta rằng các xu hướng dài hạn là những lực lượng lớn hơn nhiều so với bất kỳ sự tăng đột biến ngắn hạn nào về lạm phát.

Ông chỉ ra rằng, “Úc đang trải qua một trong những thay đổi cấu trúc lớn nhất trong lịch sử hiện đại, có quy mô tương đương với sự bùng nổ đầu tư khai thác khoáng sản của những năm 2000,”

“Chi tiêu công hiện nay tạo ra mức kỷ lục 35% tổng sản lượng quốc nội, cao hơn khoảng 7 điểm phần trăm so với một thập niên trước, và liên quan đến gần 40% tổng số việc làm.”

“Sự thay đổi này không nhất thiết là tiêu cực. Tuy nhiên, nó mang những hàm ý vĩ mô quan trọng.”

Ông ấy đang nói về điều gì?

Quy mô như thời kỳ bùng nổ khai thác mỏ

Bustamante nói rằng sự mở rộng mạnh mẽ trong chi tiêu công bắt đầu ở Úc cách đây một thập niên, tăng tốc mạnh trong thời kỳ đại dịch, và việc chi tiêu công liên tục ở mức cao cho các chương trình chánh phủ mở rộng kể từ đó đã đẩy phạm vi ảnh hưởng của lãnh vực công lên cao hơn nữa.

Xem biểu đồ bên dưới.

Ông nói rằng sự gia tăng chi tiêu công có nghĩa là một phần lớn hơn các nguồn lực của nền kinh tế đang được hướng đến việc cung cấp các dịch vụ công, và một sự phân phối lại thị trường lao động khổng lồ đã diễn ra, “lớn hơn đáng kể” so với thời kỳ bùng nổ đầu tư khai thác khoáng sản.

Ông nói, “Phản ánh sự mở rộng này, chi tiêu công đã tạo ra thêm ước tính 2,3 triệu việc làm trong thập niên qua, khoảng 40% trong số đó thuộc các lãnh vực thị trường,”

“Khoảng 1,3 triệu trong số những việc làm này là do sự gia tăng tỷ trọng lãnh vực công trong hoạt động kinh tế, phần còn lại là do tăng trưởng dân số. Phạm vi ảnh hưởng rộng lớn này cho thấy chi tiêu công tác động đến kết quả thị trường lao động, vượt xa lãnh vực phi thị trường, với những hệ quả quan trọng đối với năng lực, nhu cầu kỹ năng và động lực tiền lương.”

Xem tác động đến việc làm trong biểu đồ bên dưới.

Ông cho rằng sự gia tăng chi tiêu công cũng góp phần tạo ra những giới hạn về năng lực trong các lãnh vực như xây dựng, y tế, giáo dục, và dịch vụ cho thuê và bất động sản.

Ông nói rằng với năng lực dự phòng ít hơn, các lãnh vực này có khả năng đáp ứng sự gia tăng nhu cầu tư nhân thấp hơn mà không tạo ra áp lực tăng giá và tăng tiền lương.

Ông nói về vấn đề lạm phát hiện nay của chúng ta” “Điều này phù hợp với sự dai dẳng của áp lực lạm phát trong chi phí liên quan đến nhà ở, nguyên vật liệu xây dựng và dịch vụ y tế”.

Một cuộc đối thoại rộng hơn, sự hiểu biết sâu sắc hơn

Giờ đây, Bustamante cho rằng kế hoạch hạ tầng cơ sở ở Úc dường như đã đạt đỉnh ở mức cao, và điều đó có thể có nghĩa là tỷ lệ đóng góp của lãnh vực công vào kết quả của ngành xây dựng sẽ giảm dần.

Ông nói rằng như chúng ta đã thấy trong thời kỳ bùng nổ đầu tư khai thác khoáng sản vào đầu những năm 2000, sự gia tăng vốn đầu tư do sự tăng vọt chi tiêu cho hạ tầng cơ sở sẽ hỗ trợ mức năng suất cao hơn cho nền kinh tế của chúng ta.

Nhưng ông nói rằng sự gia tăng mạnh mẽ về việc làm trong lãnh vực chăm sóc sẽ gây áp lực lên năng suất lao động trong một thời gian, do tính chất thâm dụng lao động của các lãnh vực chăm sóc trẻ em, chăm sóc người cao tuổi, và chăm sóc người khuyết tật.

Ông ấy nói rằng ông cũng nghĩ rằng sự gia tăng chi tiêu công có thể sẽ đạt đỉnh điểm trong khoảng 12 tháng tới, mặc dù ông nói rằng dự báo đó có thể sai.

Nhưng nhìn chung, phân tách của ông giúp chúng ta nhìn nhận vấn đề một cách rõ ràng hơn.

Sự gia tăng mạnh mẽ chi tiêu công ở Úc bắt đầu từ một thập niên trước và đã tăng tốc kể từ đó. Nó có thể sắp đạt đỉnh điểm. Điều này liên quan đến một số thay đổi cấu trúc lớn trong nền kinh tế, nhưng nó cũng góp phần vào những giới hạn về năng lực sản xuất.

Đồng thời, Ngân hàng Trữ Kim Úc Đại Lợi (RBA) đã cố gắng giữ tỷ lệ thất nghiệp ở mức thấp nhất có thể mà không gây áp lực lạm phát, nhưng họ thừa nhận rằng đó là một chiến lược rủi ro có thể khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương hơn trước những cú sốc về phía cầu hiện nay (và dễ bị lạm phát hơn).

Chúng ta có thể đổ lỗi cho các lựa chọn chi tiêu của chánh phủ Albanese đến mức nào về sự gia tăng lạm phát trong nửa cuối năm 2025?

Điều này không có nghĩa là không thể đổ lỗi cho chánh phủ.

Nhưng một cuộc thảo luận tốt về lạm phát hiện nay cần đề cập đến một số xu hướng kinh tế dài hạn quan trọng đang âm thầm diễn ra, làm thay đổi cấu trúc nền kinh tế, cùng với các diễn biến chánh trị trở thành chủ đề sôi nổi hàng ngày.