Jennifer Parker, theinterpreter – Đăng ngày 19 tháng 2 năm 2026 – The Chinese warships Australians never got to debate

Huy Le biên dịch.

 AUSTRALIA – Sự im lặng xung quanh sự việc hải quân Trung Quốc khai triển lần thứ hai gần nước Úc đã tước đi cơ hội làm cho công chúng hiểu rõ các rủi ro.

Một khu trục hạm lớp Jiangkai của Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, đây là chiếm hạm hộ tống một tàu đổ bộ (Ảnh của Lực lượng Quốc phòng Úc Đại Lợi)

Trong các phiên điều trần tại Nghi viện hồi đầu tháng này, Tổng Tham mưu trưởng Lực lượng Quốc phòng Úc Đại Lợi, lần đầu tiên, xác nhận rằng một tàu đổ bộ của hải quân Trung Quốc đã hoạt động vài tuần trước đó trong khu vực gần nước Úc. Việc khai triển lần thứ hai này là một phần của nhóm tác chiến hải quân Trung Quốc hoạt động gần Úc vào năm 2025, sau chuyến đi vòng quanh lục địa của ba chiến hạm Trung Quốc vào tháng Hai và tháng Ba năm ngoái.

Đợt khai triển trước đó đã thu hút sự chú ý. Đợt này thì không. Điều đó không làm cho đợt khai triển lần này kém quan trọng hơn. Nó thể hiện thêm một minh chứng về khả năng ngày càng tăng của Trung Quốc trong việc khai triển sức mạnh hải quân hướng tới nước Úc.

Tại sao điều này lại quan trọng? Vì Trung Quốc là một cường quốc lớn trong khu vực mà lợi ích an ninh quốc gia của Úc không trùng khớp, và hiện nay nước này sở hữu năng lực hàng hải để hoạt động theo những cách làm lộ ra điểm yếu cấu trúc lớn nhất của Úc, đó là sự phụ thuộc vào biển.

Tại phiên điều trần của Ủy ban Dự toán Thượng viện vào ngày 11 tháng Hai, Tổng Tham mưu trưởng Lực lượng Quốc phòng đã xác nhận rằng nhóm tác chiến tháng Mười hai năm 2025, bao gồm một chiến hạm tấn công đổ bộ lớp Yushen, một tuần dương hạm lớp Renhai, một khu trục hạm lớp Jiangkai và một vận tải hạm tiếp tế lớp Fuchi, đã di chuyển vào Thái Bình Dương, hoạt động qua khu vực tây nam Thái Bình Dương gần Noumea và hướng bắc qua các quần đảo và Papua New Guinea. Sau đó, nhóm này đến gần Vùng Đặc quyền Kinh tế của Úc, cách đó năm đến bảy hải lý trước khi hướng về phía bắc.

 Trong lịch sử, rất ít quốc gia vừa có khả năng vừa có ý định vận hành lực lượng hải quân gần Úc. Trung Quốc hiện đang   chứng  minh cả hai điều đó.

Theo luật quốc tế, các tàu hải quân Trung Quốc được phép vào Vùng Đặc quyền Kinh tế của Úc và có thể tiến hành các cuộc tập trận ở đó, bao gồm cả các hoạt động bắn pháo. Nhưng Vùng Đặc quyền Kinh tế phía đông bắc của Úc không phải là hành lang quá cảnh. Điều này không tương tự như eo biển Đài Loan trên đường đến Nhựt Bổn hay các vùng đặc quyền kinh tế của các quốc gia Đông Nam Á. Điều này không có nghĩa là Trung Quốc không được hoạt động ở đó, nhưng nó có nghĩa là Úc nên đặc biệt chú ý đến lý do tại sao Trung Quốc lại muốn hoạt động ở đó.

Hai lần khai triển nhóm tác chiến của Trung Quốc gần Úc trong năm 2025 nhấn mạnh sự thay đổi cơ bản trong môi trường sách lược của Úc. Mỗi lần phô diễn năng lực đều nhằm mục đích gửi tín hiệu đến Úc  và khu vực lân cận: rằng, Trung Quốc hiện sở hữu năng lực hàng hải hiện đại và toàn diện, có khả năng tiếp cận và duy trì các hoạt động trong khu vực lân cận của Úc. Các nhóm tác chiến cụ thể này không phải là mối đe dọa. Nhưng chúng không phải là tầm thường. Chúng là lời nhắc nhở rằng Úc nên cân nhắc kỹ lưỡng năng lực đang phát triển này khi đưa ra các quyết định có thể đi ngược lại lợi ích của Trung Quốc.

Vấn đề không phải là liệu chiến hạm Trung Quốc có được hoạt động trong hoặc gần vùng đặc quyền kinh tế của Úc hay không. Theo luật quốc tế, họ có thể. Việc lập luận rằng Trung Quốc không nên làm như vậy sẽ làm suy yếu sự ủng hộ lâu dài của Úc đối với tự do hàng hải, chính là nguyên tắc làm nền tảng cho các hoạt động khai triển hải quân của Úc.

Vấn đề là sự phát triển này có ý nghĩa gì đối với an ninh của Úc khi cán cân khu vực dịch chuyển. Năng lực tiếp cận và hoạt động gần Úc có ý nghĩa lịch sử quan trọng. Khoảng cách ở xa các chiến trường lớn từ lâu đã được xem là một thế mạnh. Tuy nhiên, vị trí địa lý của Úc cũng tạo ra điểm yếu do sự phụ thuộc sâu sắc vào thương mại hàng hải và các tuyến đường biển an toàn. Trong lịch sử, ít quốc gia nào vừa có khả năng vừa có ý định khai triển lực lượng hải quân đến gần nước Úc. Trung Quốc hiện đang chứng minh cả hai điều đó.

Điều này đang diễn ra trong một thế giới đã thay đổi đáng kể so với sự ổn định tương đối mà nhiều người từng giả định vào những năm 1990, đầu những năm 2000 và thậm chí cả thời kỳ trước Covid. Sự xói mòn của các biện pháp kiềm chế xử dụng võ lực thời hậu Chiến tranh Lạnh, sự suy yếu của các thể chế đa phương và nền chánh trị ngày càng mang tính giao dịch cho thấy một kỷ nguyên cạnh tranh hơn. Như Thủ tướng Gia Nã Đại, Mark Carney, đã mô tả đây là một sự đứt gãy – một quan điểm được các nhà lãnh đạo Âu châu lặp lại tại Hội nghị An ninh Munich cuối tuần trước.

Trong môi trường này, Úc phải điều chỉnh. Cần phải nỗ lực để tăng cường năng lực quân sự, và chi tiêu quốc phòng vẫn còn thấp. Nhưng sự thay đổi quan trọng nhứt cần phải có là ở sức kháng cự ở cấp quốc gia và sự chuẩn bị về mặt tâm lý. Điều đó có nghĩa là tăng cường chuỗi cung ứng, cải thiện năng lực chuẩn bị dân sự và bảo đảm người Úc hiểu được những rủi ro vốn có trong một khu vực cạnh tranh gay gắt hơn. Những yếu tố chuẩn bị này nhận được ít sự chú ý hơn nhiều so với các cương lĩnh và ngân sách.

Có nhiều bước thiết thực mà Úc có thể thực hiện để tăng cường sức kháng cự và sự chuẩn bị về mặt tâm lý. Nhưng điều đó bắt đầu bằng sự trung thực về thách thức. Người dân Úc không nên chỉ biết được thông qua các phiên điều trần của Thượng viện – và nhiều tuần sau khi sự việc xảy ra – rằng một nhóm tác chiến hải quân nước ngoài đã cố tình hoạt động gần vùng biển của đất nước để phô trương năng lực.

Sự kiện này lẽ ra có thể là một cơ hội để xây dựng sự hiểu biết của công chúng về cách khu vực đang thay đổi như thế nào, bằng một ví dụ cụ thể mà mọi người có thể nắm bắt được. Không phải để gây hoang mang hay phản ứng thái quá, như đã xảy ra trong lần khai triển đầu tiên, mà là để giải thích rõ ràng ý nghĩa của nó.

Cụm từ mà các chánh trị gia Úc sử dụng rằng đất nước đang đối mặt với “những hoàn cảnh sách lược đầy thách thức nhất kể từ Thế chiến thứ hai” có nguy cơ trở nên trừu tượng. Những sự kiện như việc khai triển hải quân của Trung Quốc đã làm cho cụm từ đó có ý nghĩa. Nếu Úc thực sự nghiêm túc về sự chuẩn bị, công chúng phải được coi là có trình độ hiểu được môi trường sách lược mà nước Úc đang phải đối mặt.