Thủ Tướng Anthony Albanese đã ca ngợi hiệp định an ninh mới với Nam Dương là một bước tiến quan trọng, hướng tới quan hệ đối tác quốc phòng chặt chẽ hơn giữa hai nước. Tuy nhiên, các chuyên gia phân tách cảnh báo rằng hiệp định này có thể phải trả giá đắt, có khả năng bỏ qua các vấn đề nhân quyền đang diễn ra ở Tây Papua và những lo ngại, về định hướng chánh trị tương lai của chánh phủ Nam Dương.

“Hôm nay, Thủ tướng Albanese và tôi đã tái khẳng định, mối quan hệ chặt chẽ của Nam Dương với Úc, để tiếp tục tăng cường quan hệ đối tác hai nước, thông qua việc ký kết Hiệp ước An ninh Chung. Hiệp ước này phản ánh cam kết của cả hai nước, trong việc tiếp tục tăng cường hợp tác”, Prabowo Subianto.

Đó là lời Tổng thống Prabowo Subianto phát biểu thông qua phiên dịch viên, khi ông cùng Thủ tướng Anthony Albanese tại Jakarta hôm thứ Sáu, để ký kết một hiệp ước mang tính bước ngoặt, giữa Nam Dương và Úc.

Được công bố vào tháng 11 năm 2025, Hiệp ước An ninh Chung Úc-Nam Dương, đánh dấu một bước ngoặt trong chánh sách đối ngoại của Jakarta, báo hiệu sự chuyển dịch khỏi lập trường truyền thống không liên kết, sang một quan hệ đối tác quốc phòng tích hợp hơn.

Ông Albanese mô tả việc ký kết hiệp ước, là một thời điểm bước ngoặt. Ông nói, “Điều này báo hiệu rằng, mối quan hệ giữa Úc và Nam Dương mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Việc chúng ta ký kết hiệp ước này ngày hôm nay, là minh chứng cho sự lãnh đạo mạnh mẽ của Tổng thống Prabowo và cam kết cá nhân của ông, trong việc thúc đẩy an ninh trong khu vực của chúng ta, và thực sự là trên toàn thế giới”.

Trong cuộc họp báo ở Jakarta, ông Albanese đã trình bày chi tiết lộ trình, để tăng cường quan hệ quân sự.

Ông đã nêu ra việc thành lập một vị trí mới, dành cho một sĩ quan cấp cao người Nam Dương trong Lực lượng Quốc phòng Úc, phản ánh và củng cố điều mà ông cho là, sự tin tưởng giữa hai quốc gia.

Ông Albanese cũng đã nêu ra các biện pháp khác. Ông nói, “Hỗ trợ phát triển các cơ sở huấn luyện quốc phòng chung, để tăng cường khả năng của Nam Dươngtrong việc tiến hành các cuộc tập trận chung ở Úc, và mở rộng các chương trình trao đổi giáo dục quân sự, khi quân đội của chúng ta xây dựng mối quan hệ và tăng cường sự hiểu biết, giữa thế hệ lãnh đạo quân sự tiếp theo của chúng ta”.

Tuy nhiên, Susannah Patton, từ tổ chức tư vấn Lowy Institute, cho rằng những lời lẽ của chánh phủ Úc đã bị cường điệu hóa.

Bà Patton cho rằng, mặc dù ít ai dự đoán được một thỏa thuận như vậy, xét đến lịch sử không liên kết của Nam Dương, nhưng tình thế đã thay đổi dưới thời Tổng thống Subianto, người sẵn sàng phá vỡ truyền thống chánh sách đối ngoại.

Bà nói rằng, văn bản này sẽ được mô phỏng theo thỏa thuận Úc-Nam Dương năm 1995, để tránh nghĩa vụ phòng thủ chung ràng buộc, như thỏa thuận hiện tại với Papua New Guinea.

Cấu trúc này bảo đảm, hiệp ước vẫn là một quá trình tham vấn, chứ không phải là một yêu cầu quân sự nghiêm ngặt.

Bà Susannah Patton nói, “Vẫn còn sự khác biệt rất lớn, giữa cách Úc và Nam Dương nhìn nhận thế giới, và thỏa thuận này về cơ bản không thay đổi điều đó. Và tôi nghĩ khó có thể lập luận rằng, bất kỳ quốc gia nào sẽ thực sự thay đổi quỹ đạo chánh sách đối ngoại của mình, do hiệp ước này. Vì vậy, đây là một bước phát triển đáng hoan nghênh, nhưng có lẽ không quan trọng như thuật ngữ ‘bước ngoặt’ mà Thủ tướng đang xử dụng”.

Còn ông Damien Kingsbury, giáo sư danh dự tại Đại học Deakin ở Victoria, cho biết hiệp ước này thể hiện sự tái định vị chiến lược của hai “cường quốc tầm trung” trong một thế giới ngày càng hỗn loạn.

Ông đã dành nhiều năm, nêu bật các vấn đề nhân quyền ở Tây Papua, một khu vực được định hình bởi cuộc đấu tranh giành độc lập, kéo dài hàng thập niên.

Ông cho rằng hiệp ước này sẽ làm lu mờ, các vấn đề đang diễn ra ở Tây Papua.

Ông nói, “Hiệp ước quốc phòng của Úc với Nam Dương, phần lớn mang tính biểu tượng. Nó không có, ít nhất là không công khai. Nó không có bất kỳ cam kết, bằng văn bản nào từ cả hai quốc gia, nhưng nó là một phần trong việc tái định vị của Úc, với các cường quốc tầm trung khác, trong một môi trường toàn cầu ngày càng bất ổn về các vấn đề nhân quyền, đặc biệt là liên quan đến Tây Papua. Điều đó có nghĩa là Tây Papua, một lần nữa, lại bị che giấu, nhưng xét rằng Úc từ lâu đã cam kết bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của Nam Dương, tôi thực sự không nghĩ rằng, chúng ta có thể mong đợi điều gì khác từ nó”.

Ông cho biết, nếu chánh phủ Úc lên tiếng về Tây Papua, điều đó có thể sẽ khiến họ mất đi hiệp ước quốc phòng.

Ông Damien Kingsbury nói, “Vậy Tây Papua có bị hy sinh trên bàn thờ của sự ổn định khu vực lớn hơn không? Có lẽ là có. Một lần nữa, về cơ bản, đây là chuyện thường tình, đã như vậy từ thời xa xưa. Úc, và cuối cùng, chưa bao giờ nói rằng họ sẽ ủng hộ một Tây Papua độc lập”.

Trong khi đó ông Tim Lindsey, ở Đại học Melbourne, một chuyên gia hàng đầu về luật Nam Dương, nói với SBS rằng, việc gia tăng các chuyến thăm Nam Dương là tích cực.

Nhưng ông cũng cho rằng, phong cách lãnh đạo của Tổng thống Subianto, gợi nhớ đến phong cách lãnh đạo của thời Suharto.

Ông Tim Lindsye nói, “Việc chánh phủ Robert Subianto, hiện đàn áp các nhà hoạt động dân chủ và xã hội dân sự ở Nam Dương, là điều đáng lo ngại hơn nhiều đối với Úc, nếu không phải là trước mắt thì chắc chắn là về lâu dài, sau các cuộc bạo loạn hồi tháng 8 năm rồi, phản ứng trước hành vi sai trái của các chánh trị gia và sự tàn bạo của cảnh sát. Một cuộc đàn áp đã diễn ra sau đó, trong đó hàng ngàn người bị bắt giữ, một số người mất tích. Có cáo buộc về việc tra tấn, và hiện nay hàng trăm nhà hoạt động dân chủ đang phải đối mặt với phiên tòa. Tổng thống Prabowo đã đổ lỗi cho các cuộc bạo loạn này, cả cho các nhà hoạt động lẫn sự can thiệp ngầm của nước ngoài. Ông mô tả các nhà hoạt động là tay sai của nước ngoài, và nói về các thế lực nước ngoài mờ ám, mà ông cho rằng đang thao túng những nhà hoạt động này, những người mà ông mô tả, là những kẻ phản bội và khủng bố”.

Giáo sư Lindsey cho biết, chánh phủ của Tổng thống Subianto hiện đang công bố một dự luật mới, để chống lại cái gọi là tuyên truyền và thông tin sai lệch của nước ngoài.

Ông nói rằng, trong khi các chi tiết cuối cùng của dự luật vẫn chưa được hoàn thiện, một trong những đề xuất, là nó sẽ mở rộng phạm vi áp dụng đến người Nam Dương, sống ở nước ngoài.

Ông Tim Lindsey nói, “Vì vậy, không khó để tưởng tượng một tương lai, mà một người chỉ trích chế độ ngày càng độc đoán của Prabowo Subianto ở Jakarta, có thể gặp rắc rối với chánh phủ đó, và họ có thể bị yêu cầu trở về Nam Dương. Điều đó sẽ đặt chúng ta, Úc, vào một tình huống rất khó khăn. Hiện tại, không điều nào trong số này đã xảy ra, nhưng chắc chắn nó sẽ làm suy yếu đáng kể mối quan hệ giữa hai nước”.

Một bản ghi nhớ cũng đã được ký kết, giữa Úc và các quỹ đầu tư quốc gia của Nam Dương, để thúc đẩy đầu tư hai chiều.

Chuyến viếng thăm Nam Dương của ông Albanese là chuyến thăm thứ năm của ông, kể từ khi nhậm chức Thủ Tướng vào năm 2022.