Hình ảnh hành khách đi máy bay tại qua phi trường Melbourne ở Melbourne, thứ Tư, tháng Tám năm 2014. Nguồn: AAP
AUSTRALIA – Chánh phủ Liên bang Úc vừa đưa ra một dự luật mới cho phép áp đặt lệnh cấm tạm thời đối với công dân từ một số quốc gia đến Úc bằng một số loại thị thực, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông tiếp tục leo thang. Các tổ chức nhân quyền cảnh báo nguy cơ đóng cửa con đường tỵ nạn, trong khi chánh phủ nói biện pháp này cần thiết để quản lý hệ thống di trú.
Diễn biến này ngay lập tức vấp phải phản ứng mạnh từ các tổ chức nhân quyền và nhiều chuyên gia luật di trú. Họ cho rằng chánh sách mới có thể khiến những người đang tìm kiếm nơi trú ẩn an toàn không thể tiếp cận hệ thống tỵ nạn của Úc, đặc biệt trong bối cảnh chiến tranh khiến nhiều người buộc phải rời bỏ quê hương.
Dự luật mang tên Migration Amendment (2026 Measures No.1) Bill 2026 cho phép chánh phủ ban hành một cơ chế gọi là “quyết định kiểm soát nhập cảnh”, về thực chất là một lệnh cấm nhập cảnh kéo dài tới sáu tháng đối với công dân từ các quốc gia được chỉ định khi họ xin nhập cảnh bằng thị thực tạm thời.
Sự mâu thuẫn trong thông điệp chánh sách
Tranh cãi xung quanh dự luật trở nên gay gắt hơn khi nó được đưa ra chỉ vài giờ sau khi chánh phủ cấp thị thực nhân đạo cho các cầu thủ bóng đá nữ Iran đang có mặt tại Úc.
Giáo sư luật Jane McAdam, Giám đốc sáng lập Trung tâm Kaldor về Luật Tỵ nạn Quốc tế tại Đại học New South Wales, cho rằng điều này tạo ra một thông điệp mâu thuẫn.
Bà nói, “Dự luật này hoàn toàn đi ngược lại với những gì chúng ta vừa thấy chỉ vài giờ trước đó, khi Bộ trưởng Di trú chào đón với vòng tay rộng mở một số thành viên của đội tuyển bóng đá nữ Iran,”
“Một mặt ông ấy nói: ‘Các bạn sẽ được bảo vệ ở đây. Úc sẽ giữ các bạn an toàn.’ Nhưng ngay sau đó lại đưa ra trước Nghị viện một dự luật mà về bản chất sẽ ngăn chính đội bóng đó đến Úc ngay từ đầu.”
Trước đó, Bộ trưởng Nội vụ Tony Burke đã cấp thị thực nhân đạo cho 5 cầu thủ bóng đá nữ Iran tham dự giải Asian Women’s Cup tại Úc.
Sau đó, con số này tăng lên 7 người, khi hai thành viên khác của đội bóng cũng nộp đơn xin tỵ nạn.
Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau thông báo này, chánh phủ cho biết một trong số những cầu thủ đã thay đổi quyết định và liên hệ với chính quyền Iran để trở về nước.
Chỉ trích từ các tổ chức nhân quyền
Các tổ chức bảo vệ người tỵ tỵ nạn cho rằng dự luật mới có thể đóng cửa đối với hàng nghìn người đang tìm kiếm nơi an toàn.
Ông Kon Karapanagiotidis, giám đốc điều hành Trung tâm Nguồn lực Người Xin Tỵ nạn (ASRC), cho rằng việc chánh phủ vừa cấp thị thực nhân đạo cho một nhóm nhỏ nhưng đồng thời thúc đẩy dự luật hạn chế nhập cảnh là một biểu hiện của “sự đạo đức giả”.
Ông nói, “Rất nhiều người Úc đang ăn mừng khi bảy phụ nữ từ đội tuyển bóng đá Iran được cấp thị thực nhân đạo để ở lại Úc. Chánh phủ đã làm điều đúng đắn để cứu những phụ nữ này khỏi cái chết chắc chắn,”
“Nhưng đồng thời họ đang cố gắng thông qua gấp một dự luật để đóng cửa đối với tất cả những người Iran khác, ngay cả khi họ đã có thị thực hợp lệ. Về bản chất, đây là một lệnh cấm thị thực kiểu Trump.”
Theo ông Karapanagiotidis, chánh sách này gửi đi một thông điệp mâu thuẫn: Úc tham gia các chiến dịch quân sự ở Trung Đông với danh nghĩa bảo vệ người dân, nhưng lại hạn chế con đường tìm kiếm an toàn của chính những người đó.
Hàng chục nghìn người có thể bị ảnh hưởng
Chánh phủ cho biết biện pháp mới được đưa ra vì lo ngại xung đột tại Trung Đông có thể dẫn đến làn sóng người xin tỵ nạn gia tăng khi họ đến Úc bằng thị thực tạm thời.
Theo các số liệu được công bố, lệnh cấm sáu tháng có thể ảnh hưởng tới khoảng 61.000 người hiện đang nắm giữ thị thực trong khu vực, bao gồm: khoảng 11.000 người từ Israel, hơn 1.000 người từ Lebanon, khoảng 7.000 người từ Iran.
Ông Karapanagiotidis cho rằng lịch sử cho thấy Úc từng có những phản ứng nhân đạo mạnh mẽ hơn trong các cuộc khủng hoảng trước đây.
Ông cho rằng tình hình hiện tại ở Iran cũng nghiêm trọng không kém.
“Hiện có tới 30.000 người vừa bị hành quyết ở Iran và đất nước này đang bị ném bom. Nhưng chánh phủ Úc lại đóng cửa trong sáu tháng đối với người Iran – và rất có thể cả người Lebanon và Palestine.”
Phản ứng từ các đảng phái
Lãnh đạo đảng Xanh, Larissa Waters, cũng chỉ trích chánh sách mới, gọi đây là một quyết định “tàn nhẫn”.
Bà nói, “Việc giúp đỡ một vài phụ nữ trẻ rồi đóng cửa đối với hàng nghìn người khác là điều hoàn toàn suy đồi về mặt đạo đức.”
Trong khi đó, Liên minh đối lập cho biết họ ủng hộ dự luật này về nguyên tắc, cho thấy sự đồng thuận hiếm hoi giữa hai đảng lớn về chánh sách di trú trong bối cảnh xung đột quốc tế.
Ông Karapanagiotidis cho rằng điều này phản ánh một xu hướng chánh trị đáng lo ngại.
Ông nói, “Trong thời điểm chúng ta cần sự lãnh đạo dựa trên giá trị đạo đức, điều chúng ta nhận được lại là điều ngược lại, từ cả đảng Lao động lẫn đảng Liên minh. Họ đang để cho các quan điểm cứng rắn về người tỵ nạn định hình chánh sách di trú của đất nước.”
Lý do chánh phủ đưa ra dự luật
Trước những chỉ trích, chánh phủ cho rằng dự luật là cần thiết để quản lý hệ thống thị thực trong bối cảnh xung đột quốc tế có thể khiến số lượng đơn xin nhập cảnh tăng đột biến.
Bà Clare Sharp, trưởng bộ phận di trú tại Bộ Nội vụ, nói tại một cuộc điều trần của Nghị iện rằng theo luật hiện hành, chánh phủ chỉ có thể hủy thị thực từng trường hợp một.
Bà nói, “Mỗi người mang thị thực tạm thời khi đến Úc đều phải chứng minh rằng họ đến vì mục đích thực sự tạm thời,”
“Nếu chúng tôi nhận thấy các điều kiện thị thực sẽ không được đáp ứng, chúng tôi có thể hủy thị thực. Tuy nhiên theo luật hiện tại, chúng tôi phải làm điều đó từng trường hợp một, và điều này rất tốn nguồn lực.”
Theo bà, khi có một nhóm lớn người nắm giữ thị thực từ các quốc gia đang xảy ra chiến sự, việc giải quyết từng hồ sơ riêng lẻ không còn khả thi về mặt hành chánh.
Trong bức ảnh do văn phòng Bộ trưởng Nội vụ Úc Tony Burke cung cấp, Bộ trưởng Tony Burke (ở giữa) chụp ảnh tại một địa điểm không được tiết lộ cùng với năm nữ cầu thủ bóng đá người Iran đã được cấp tỵ nạn tại Úc, thứ Ba, ngày 10 tháng Ba năm 2026. Nguồn ảnh: Bộ Nội vụ Úc/AP/AAP Image
Bộ trưởng Nội vụ Tony Burke cũng bảo vệ dự luật.
Ông nói, “Nếu bạn xin thị thực vào thời điểm quốc gia của bạn chưa phải là vùng chiến sự, nhưng sau đó nó trở thành vùng chiến sự, thì có những thị thực mà trong bối cảnh hiện nay chúng tôi sẽ không cấp,”
“Tôi muốn các quyết định về việc ai được đến Úc định cư lâu dài phải là những quyết định có chủ ý của chánh phủ Úc, chứ không phải là sự tình cờ của việc ai đó đến đây du lịch rồi tình hình thế giới thay đổi.”
Theo ông Burke, chánh phủ đã có quyền hủy thị thực, nhưng việc thực hiện từng trường hợp một là không thực tế khi số lượng quá lớn.
Lời kêu gọi cải cách hệ thống tỵ nạn
Trong khi đó, nhiều chuyên gia cho rằng thay vì áp dụng các biện pháp tạm thời, Úc cần xây dựng một khuôn khổ chánh sách rõ ràng và nhất quán cho các cuộc khủng hoảng nhân đạo.
Giáo sư Jane McAdam cho biết những người đến từ các quốc gia khác nhau hiện đang trải qua những quy trình rất khác nhau khi tìm kiếm sự bảo vệ tại Úc.
Bà nói, “Người từ Afghanistan, Ukraine, Gaza hay Sudan đều có những trải nghiệm khác nhau khi xin tỵ nạn tại Úc,”
“Điều chúng ta cần là một hệ thống có thể dự đoán, đơn giản và công bằng hơn.”
Bà đề nghị xây dựng một cơ chế kích hoạt chánh thức khi xảy ra khủng hoảng nhân đạo, bao gồm việc tham vấn với các cộng đồng bị ảnh hưởng và thiết lập các tiêu chí thị thực rõ ràng.
Bà nói, “Nếu có một khuôn khổ như vậy, chánh phủ có thể phản ứng nhanh hơn và ít bị chánh trị hóa hơn mỗi khi xảy ra xung đột. Trong một số trường hợp, điều đó có thể bao gồm các chiến dịch sơ tán nhân đạo dành cho những người đang đối mặt với nguy hiểm trực tiếp.”
Những câu hỏi về trách nhiệm nhân đạo
Các tổ chức vận động cũng nhấn mạnh rằng cộng đồng người Iran tại Úc hiện khá lớn, với khoảng 95.000 công dân Úc gốc Iran.
Theo họ, chánh phủ cần có các cơ chế cho phép những công dân này đưa người thân ra khỏi khu vực chiến sự một cách an toàn.
Trong khi đó, các chuyên gia cũng lưu ý rằng không phải tất cả những người rời khỏi Iran đều sẽ xin tỵ nạn.
Giáo sư McAdam nhắc lại trường hợp của đội tuyển bóng đá nữ Iran, nơi một số cầu thủ muốn ở lại Úc nhưng những người khác lại quyết định quay về nước.
Bà nói, “Không phải ai rời Iran cũng sẽ xin tỵ nạn tại Úc,”
“Ngoài ra, dự luật cũng có ngoại lệ đối với những người đã có thị thực nhân đạo hoặc thị thực tỵ nạn.”
Tuy nhiên, Paul Power, đồng giám đốc điều hành Hội đồng Người Tỵ nạn Úc, cảnh báo rằng dự luật có thể làm suy yếu cam kết lâu dài của Úc đối với các nguyên tắc của Công ước Người tỵ nạn.
(Theo SBS News)
