Trong một bài phát biểu với lời lẽ gay gắt tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos (Thụy Sĩ), ngày 22/01/2026, tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy đã chỉ trích Âu châu thiếu quyết tâm chánh trị, đồng thời kêu gọi các nước Âu châu phải tự nắm lấy an ninh và vận mệnh của mình, thay vì thụ động trước những biến động của thế giới.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos, Thụy Sĩ, ngày 22/01/2026. AP – Markus Schreiber

Bài phát biểu của lãnh đạo Ukraine không chỉ là một lời kêu gọi quen thuộc thúc giục Âu châu “tự vệ” mà mang sắc thái của một tiếng thở dài chánh trị, phản ánh tâm trạng thất vọng của một nguyên thủ chứng kiến sự hậu thuẫn của phương Tây cho cuộc chiến sinh tồn chống Nga đang suy mòn dần.

Tổng thống Ukraine từ diễn đàn Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos phát biểu : “Không ai muốn sống cứ phải lặp đi lặp lại một điều suốt nhiều tuần, nhiều tháng, nhiều năm. Vậy mà đó chính xác là cách chúng ta đang sống hiện nay. Năm ngoái, cũng tại Davos, tôi đã kết thúc bài phát biểu của mình bằng lời kêu gọi: Âu châu phải biết tự vệ. Một năm đã trôi qua và không có gì thay đổi.”

Khi ông Zelenskyy nhắc lại lời kêu gọi tại Davos một năm trước và kết luận “không có gì thay đổi”, đó là sự thừa nhận công khai rằng chiến lược gây áp lực kéo dài đối với Âu châu đang chạm tới giới hạn hiệu quả.

Ngay từ năm 2025, Volodymyr Zelenskyy đã thúc giục Âu châu phải biết cách “tự lo cho chính mình”. Một năm sau, ông không giấu nổi sự thất vọng khi thấy các nước Âu châu vẫn thường xuyên chia rẽ, theo ông là không đủ khả năng hành động nhanh chóng và dứt khoát, không tương xứng với những hiểm họa an ninh đang tới gần lục địa này cũng như những giá trị mà Âu châu tuyên bố bảo vệ. Tóm lại, theo ông, Âu châu không thể hiện được sức mạnh cần có.

Theo ông Zelenskyy, tình trạng đó còn được minh họa rõ nét qua phản ứng của Âu châu trước ý định của Donald Trump muốn thôn tính Groenland. Với Zelenskyy, phản ứng lúng túng và dè dặt của Âu châu trước một thách thức trực tiếp đối với trật tự quốc tế cho thấy một lục địa vẫn quen sống trong chiếc ô an ninh Mỹ, hơn là sẵn sàng tự chịu trách nhiệm về số phận của mình.

Lãnh đạo Ukraine còn đưa ra hàng loạt những phàn nàn, từ thái độ thụ động của Liên Âu trước sự kiện đàn áp người dân ở Iran đến việc Liên Âu bất lực không thể đồng thuận về xử dụng các tài sản Nga bị phong tỏa. Hay phải cần tới các lời đe dọa từ Mỹ thì nhiều nước Âu châu trong NATO mới chịu tăng ngân sách quốc phòng. Và các linh kiện “made in Europe” vẫn tiếp tục xuất hiện trong những hỏa tiễn của Nga.

Chuỗi lời ta thán của ông Volodymyr Zelenskyy về Âu châu có vẻ như đầy nghịch lý khi mà đây chính là điểm tựa cuối cùng của Ukrane, nhất là vào thời điểm hiện nay. Nước Mỹ của Donald Trump ngày càng khó đoán, bị chi phối bởi các tính toán nội bộ và ưu tiên chiến lược toàn cầu khác. Nga thì kiên trì chiến tranh tiêu hao và ngày càng chiếm ưu thế trên chiến trường. Trong bối cảnh như vậy, việc Zelenskyy công khai chỉ trích Âu châu dường như tự bắn vào chân mình.

Tuy nhiên, chính vì Âu châu là điểm tựa cuối cùng, nên ông Zelenskyy không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đẩy áp lực lên mức tối đa. Đối với Kyiv, im lặng đồng nghĩa với chấp nhận sự trì trệ; còn chỉ trích công khai, dù gây khó chịu, vẫn là cách duy nhất để buộc các thủ đô Âu châu phải đối diện với trách nhiệm lịch sử của mình.

Hơn nữa, Zelenskyy hiểu rằng Âu châu, khác với Mỹ, bị ràng buộc sâu hơn bởi hệ quả trực tiếp của cuộc chiến : an ninh, dòng người tị nạn, khủng hoảng năng lượng. Việc ông nhấn mạnh tới “sự bất lực ” của Âu châu không nhằm cắt đứt quan hệ, mà nhằm đánh thức nỗi lo hiện sinh của chính lục địa này.

Sự chỉ trích công khai của tổng thống Ukraine đối với các đồng minh kề cận vì thế không phải là đoạn tuyệt, mà là hành động tuyệt vọng của một lãnh đạo không còn nhiều quân bài để chơi tiếp.

Volodymyr Zelenskyy bày tỏ sự chán nản trên diễn đàn Davos sau khi gặp Donald Trump cùng ngày, cuộc trao đổi mà ông chỉ thổ lộ ngắn gọn rằng  “không hề đơn giản” và xác nhận vẫn không giải quyết được vấn đề lãnh thổ. Điểm bất đồng này, cùng nhiều vấn đề khác, dự báo sẽ chi phối các cuộc thảo luận đầu tiên trong khuôn khổ đàm phán ba bên giữa Hoa Kỳ, Ukraine và Nga từ hôm nay 23/01 tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

Theo giới quan sát, Ukraine không thể cho phép mình chỉ trích Hoa Kỳ một cách gay gắt, khi Washington vẫn tiếp tục cung cấp thông tin tình báo quân sự và bán võ khí cho Kyiv, với chi phí do Âu châu chi trả. Nhìn từ Kyiv, cuộc chiến là một cuộc chạy đua với thời gian trên hai mặt trận : thúc đẩy Âu châu huy động nhanh hơn và duy trì năng lực để Hoa Kỳ cuối cùng sẽ gia tăng sức ép lên Moscow. Và điều quan trọng nhất, là không được làm phật ý Donald Trump.

(Theo RFI)