Getty Images
Ông Tập Cận Bình công du tới Việt Nam vào ngày 14/4/2025
Việt Nam đang ngày càng tiến gần hơn tới mô hình quản trị của Trung Hoa, nhà nước thực hiện chính sách siết chặt kiểm soát, đồng thời tiếp nhận công nghệ và cung cách quản lý từ Bắc Kinh, theo Reuters ngày 13/4, ngay trước chuyến công du tới Bắc Kinh của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước (và là Tổng bí Thư Đảng Cộng sản Việt Nam) Tô Lâm.
Những thông tin trên do Reuters dẫn lại từ một số tài liệu nội bộ, kế hoạch chính sách công và nguồn tin.
Vào sáng ngày 14/4, ông Tô Lâm đã tới Bắc Kinh, bắt đầu chuyến thăm cấp Nhà nước. Tháp tùng ông Tô Lâm là đoàn đại biểu cấp cao gồm chín Ủy viên Bộ Chính trị và nhiều Ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.
Đón tiếp đoàn ở sân bay có ông Doãn Lực, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Bắc Kinh cùng một số quan chức khác.
Đây là chuyến công du nước ngoài đầu tiên của ông Tô Lâm kể từ khi được ông bầu giữ chức chủ tịch nước vào ngày 7/4.
Hai nước, Trung Hoa và Việt Nam cùng theo chế độ cộng sản, này đã dao động giữa xung đột và hợp tác trong suốt nhiều thế kỷ.
Theo giới phân tách, Việt Nam vẫn duy trì thế cân bằng địa chính trị, giữ cánh cửa mở với Hoa Thịnh Đốn và các đối tác khác, nhưng đang nghiêng về phía Bắc Kinh hơn.
Nói về chuyến thăm lần này, Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao Việt Nam, Nguyễn Minh Vũ, nói vào hôm 13/4: “Việc hai bên sớm tổ chức chuyến thăm thể hiện sự coi trọng hàng đầu và quyết tâm cao của hai bên đối với việc phát triển mối quan hệ ‘vừa là đồng chí, vừa là anh em’ ngày càng bền vững hơn, ổn định, thực chất hơn trong thời gian tới.”
Chuyến thăm lần này của ông Tô Lâm kéo dài tới ngày 17/4. Reuters dẫn các nguồn tin được thông báo về kế hoạch cho biết chuyến thăm lần này dự kiến sẽ mang lại hàng chục thỏa thuận hợp tác.
Dù các văn kiện này thường không mang tính ràng buộc, mối quan hệ song phương đang ngày càng trở nên hữu hình hơn: xuất cảng của Trung Hoa sang Việt Nam đạt mức cao kỷ lục và đầu tư của Trung Hoa vào lĩnh vực sản xuất ở phía nam biên giới đang bùng nổ.
Các nguồn tin yêu cầu giấu tên do tính nhạy cảm của vấn đề.
“Hiện nay, Việt Nam đang nghiêng về phía Bắc Kinh một cách cởi mở hơn, khi các nhân vật an ninh thân Trung Hoa nổi lên tại Hà Nội dưới sự lãnh đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, cựu Bộ trưởng Công an Việt Nam,” bài viết của Reuters nêu, nhưng không nói rõ những người đó là ai.
Về quản trị trong nước, Reuters cho rằng Việt Nam đang tiến gần hơn tới mô hình của Trung Hoa – đặc biệt là cách tiếp cận quản lý dựa trên kiểm soát, bất chấp những lo ngại từ Tây phương – cho thấy ảnh hưởng của Trung Hoa đang gia tăng khi ông Lâm tái định hình bộ máy nhà nước.
Theo ông Nguyễn Khắc Giang, nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Viện ISEAS – Yusof Ishak (Tân Gia Ba), Việt Nam đang theo đuổi “cách ứng xử đôi đường: chủ động học hỏi mô hình Trung Hoa trong khi kháng cự sức ảnh hưởng của nước này một cách có chọn lọc”.
Trong khi đó, ông Alexander Vuving, thuộc Trung tâm Nghiên cứu An ninh châu Á – Thái Bình Dương (Mỹ), nhận xét với Reuters rằng việc Việt Nam xích lại gần Trung Hoa mà không có các thể chế kiểm soát phù hợp “sẽ tác động tiêu cực không chỉ tới an ninh, thịnh vượng và quyền tự chủ của Việt Nam, mà còn tới quan hệ với Mỹ và Tây phương.”
Bộ Ngoại giao Việt Nam chưa phản hồi ngay lập tức trước đề nghị bình luận của Reuters.
Sau khi đến Bắc Kinh, ông Tô Lâm đã đi xe lửa cao tốc tới Tân khu Hùng An để tham quan.
Tại Khu khởi động của tân khu, ông đã quan sát mô hình thu nhỏ của đại dự án này cùng các quan chức Trung Hoa và Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang và Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú, theo hình ảnh được truyền thông Việt Nam đăng tải.
Trung Hoa thành lập Tân khu Hùng An vào ngày 1/4/2017 ở tỉnh Hà Bắc. Nằm cách Bắc Kinh 100 cây số về phía tây nam, với diện tích 1.770 cây số vuông, khu vực này có nhiệm vụ chính là “giảm tải” cho thủ đô, đồng thời thúc đẩy phát triển vùng Bắc Kinh – Thiên Tân – Hà Bắc.
Khi tới thăm tân khu vào tháng 6/2023, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nói rằng “đây là mô hình mà Việt Nam cần tham khảo trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước”.
Năng lượng và viễn thông
Theo tờ Bloomberg, ông Tô Lâm có thể sẽ chứng kiến việc ký kết một loạt thỏa thuận, trong đó có khả năng bao gồm một thỏa thuận hàng không giữa hai hãng Vietjet của Việt Nam và Comac của Trung Hoa.
Tuy nhiên, hiện chưa rõ thỏa thuận này sẽ là mua đứt hay thuê, theo các nguồn tin am hiểu vấn đề và yêu cầu giấu tên do tính chất nhạy cảm.
Những nguồn tin này cũng cho biết hai quốc gia cũng có thể ký một số thỏa thuận về xây dựng metro tại TP HCM (Sài Gòn), cũng như trong lĩnh vực năng lượng và viễn thông.
Bên cạnh đó, theo Giáo sư Carl Thayer, từ Đại học New South Wales, trong bối cảnh xung đột ở Ba Tư, ông Tô Lâm cũng có thể tìm kiếm hợp tác năng lượng.
Vào đầu tháng này, Thứ trưởng Công thương Việt Nam, Nguyễn Sinh Nhật Tân, đã khẳng định lượng hàng nhập cảng và tồn kho có thể đảm bảo đảm nguồn cung xăng dầu đến hết tháng Tư.
Dù vậy, bối cảnh khủng hoảng năng lượng đã khiến Việt Nam phải hoãn một số lượng chuyến bay.
Trước khi rời ghế thủ tướng vào tuần trước, ông Phạm Minh Chính cũng đã nhiều lần thực hiện những cuộc gặp và điện đàm với các quốc gia khác như Thái Lan được mô tả là “ngoại giao năng lượng”.
“Nếu Trung Hoa muốn cung cấp nhiên liệu thì rất tốt và Việt Nam có thể sẽ điều chỉnh quan hệ của mình để đạt được những điều đó,” ông Adam Farrar, chuyên gia phân tách địa kinh tế cấp cao tại dịch vụ nghiên cứu Bloomberg Economics, nhận định với Bloomberg.
Dữ liệu được cập nhật đến năm 2023 của tổ chức Ngân hàng Thế giới cho thấy, từ năm 2019-2023, Trung Hoa luôn nằm trong danh sách 10 nước xuất cảng nhiên liệu nhiều nhứt đến Việt Nam và thường đứng sau các nước như Kuwait (Khoa Uy Đặc), Nam Hàn, Úc và Nam Dương.
Công nghệ và kiểm soát
Công nghệ nổi lên là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy quan hệ hai nước đang ấm lên, theo Reuters.
Việt Nam đã bỏ đi những lo ngại trước đây về việc sử dụng thiết bị Trung Hoa trong mạng 5G, trong khi công ty cung cấp dịch vụ internet lớn nhất nước – FPT – công bố đầu tư 87 triệu Mỹ kim vào một tuyến cáp biển do hãng thầu Trung Hoa xây dựng, mà Mỹ cho là có liên hệ với tập đoàn viễn thông Huawei đang bị trừng phạt.
Một công ty viễn thông thuộc Bộ Công an Việt Nam cũng đang đàm phán với các doanh nghiệp Trung Hoa về các thỏa thuận 5G bổ túc, điều mà một viên chức cấp cao của EU cảnh báo với Reuters vào tháng trước rằng có thể khiến các công ty nước ngoài do dự khi đầu tư vào Việt Nam.
Các doanh nghiệp Trung Hoa cũng đang thăm dò đầu tư vào các trung tâm dữ liệu tại Việt Nam – một tài sản mang tính sách lược, theo các nguồn tin nắm rõ các cuộc thảo luận.
“Trong 18-24 tháng qua, sự quan tâm của Trung Hoa đối với thị trường trung tâm dữ liệu tại Việt Nam đã gia tăng rõ rệt,” ông Mickael Driol, Giám đốc công ty tư vấn đầu tư Mekong Partners, đánh giá.
Ông nói rằng phần lớn động lực đến từ các nhà sản xuất đã chuyển hoạt động từ Trung Hoa sang Việt Nam.
Reuters cũng cho rằng Hà Nội đang ưu tiên nhà nước kiểm soát trong quản lý dữ liệu, tương tự Trung Hoa. Các công ty công nghệ Tây phương và chánh phủ Mỹ nhiều lần bày tỏ lo ngại về các quy định bảo vệ dữ liệu do Bộ Công an Việt Nam soạn thảo, trong đó giới hạn việc chuyển dữ liệu xuyên biên giới.
Hồi tháng 11/2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã yêu cầu phải phát triển trung tâm dữ liệu Việt Nam. Chính phủ Việt Nam cũng đã giao Bộ Công an Việt Nam xây dựng trung tâm dữ liệu tại Trung tâm Dữ liệu quốc gia, với mục tiêu là thúc đẩy phát triển kinh tế dữ liệu.
Reuters cho rằng đây có thể là một mô hình dữ liệu tập trung của Trung Hoa – qua đó mở rộng cơ hội cho nhà nước Việt Nam xử dụng thông tin cho mục tiêu giám sát và chiến lược (sách lược).
Tại các quốc gia Tây phương, các nền tảng như vậy thường do khu vực tư nhân vận hành.
Tuần trước, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam cũng ban hành Quy định số 19 về công tác chính trị, tư tưởng trong đảng, trong đó có nhắc đến việc xử dụng cơ sở dữ liệu số hóa cho việc “theo dõi, phân tích, đánh giá và dự báo tình hình tư tưởng, dư luận xã hội.”
Việt Nam cũng đang mở rộng hệ thống định danh điện tử quốc gia, cho phép cơ quan Nhà nước nhận diện cá nhân thông qua mạng lưới camera (máy quay phim, chụp hình) tích hợp AI (trí thông minh nhân tạo) đang được khai triển trên toàn quốc – một điểm tương đồng khác với kiến trúc giám sát của Trung Hoa.
“Quyền lực gia tăng của lực lượng Công an Việt Nam có thể phần nào lý giải sự quan tâm ngày càng lớn đối với các phương thức kiểm soát xã hội kiểu Trung Hoa,” ông Giang nhận định.
Theo ông Thayer, hai bên nhiều khả năng sẽ tăng cường hợp tác an ninh giữa hai bộ công an Trung Hoa và Việt Nam, bao gồm việc chuyển giao công nghệ giám sát đại chúng và trí tuệ/trí thông minh nhân tạo, đi kèm với hoạt động đào tạo liên quan tại Trung Hoa.
(Nguồn BBC News)
