Trước những chánh sách quan thuế khó lường và mang tính cưỡng ép từ Hoa Thịnh Đốn dưới thời Donald Trump, nhiều nước Tây phương từ đầu năm nay đang hối hả chủ động tìm kiếm các đối tác thương mại thay thế, trong đó Trung Quốc trở thành lựa chọn hàng đầu, dù mối quan hệ kinh tế với Bắc Kinh vẫn còn nhiều bất ổn và tiềm ẩn rủi ro.
Lễ đón chánh thức tổng thống Pháp Emmanuel Macron (P)do chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chủ trì, tại Đại lễ đường Nhân dân, Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 04/12/2025. via REUTERS – Jeanne Accorsini/SIPA
Anh Quốc và Gia Nã Đại là những ví dụ điển hình. Thủ tướng Anh Quốc, Keir Starmer, vừa đến Bắc Kinh cùng các doanh nghiệp lớn để thúc đẩy « hợp tác thực dụng » sau nhiều năm quan hệ biến động. Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu trì trệ và chuỗi cung ứng bị xử dụng như « võ khí kinh tế », thủ tướng Anh Quốc nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì đối thoại với Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và là đối tác thương mại lớn thứ ba của Anh Quốc, để bảo vệ lợi ích kinh tế quốc gia. Tương tự, giữa tháng này, thủ tướng Gia Nã Đại, Mark Carney, đã ký một thỏa thuận “sơ bộ nhưng lịch sử”, theo đánh giá của ông, với Bắc Kinh về quan thuế đối với ô tô điện và các biện pháp bảo vệ thương mại, chấm dứt nhiều năm căng thẳng giữa hai nước.
Chuyên gia Vina Nadjibulla, thuộc Quỹ Á châu -Thái Bình Dương Gia Nã Đại, giải thích Ottawa chịu ảnh hưởng nhiều từ các biện pháp thuế của Mỹ, muốn « điều chỉnh sách lược trong bối cảnh chuỗi cung ứng trở thành công cụ chánh trị, và quan hệ hài hòa với Mỹ không còn tồn tại ».
Trước đó, nhiều lãnh đạo Âu châu khác như tổng thống Pháp Emmanuel Macron, thủ tướng Ireland và Phần Lan cũng đã sang Trung Quốc, trong một “cuộc chạy đua ngoại giao”, như nhận xét của giới quan sát, nhằm bảo vệ đầu tư và tiếp cận thị trường. Mục tiêu chung là quản lý rủi ro trong bối cảnh chánh sách thương mại Mỹ không còn đáng tin cậy: « Phản ứng hợp lý là tìm các đối tác khác, không đặt tất cả trứng vào cùng một giỏ », theo nhận định của William Reinsch, chuyên gia tại CSIS.
Ngoài Trung Quốc, Âu châu cũng đang đa dạng hóa các đối tác thương mại khác tại Á châu. Ấn Độ vừa ký kết một thỏa thuận thương mại lớn với Liên Hiệp Âu Châu. Ngoài Ấn Độ, Liên Âu cũng đẩy nhanh đàm phán với Nam Dương, Mã Lai Á và muốn tăng cường hợp tác với các nước trong Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương, như Việt Nam. Sách lược này giúp giảm rủi ro phụ thuộc vào thị trường Mỹ, đồng thời tạo cơ hội tiếp cận các nền kinh tế mới trỗi dậy.
Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng các nỗ lực hiện nay chủ yếu là tái điều chỉnh có chọn lọc. « Những chuyến thăm này phản ánh các điều chỉnh có kiểm soát, trong bối cảnh bất ổn chánh sách Mỹ, hơn là một sự xoay trục sách lược sang Trung Quốc », chuyên gia kinh tế Tô Nguyệt (Yue Su ) thuộc cơ quan nghiên cứu và phân tích Economist Intelligence Unit nhận định. Bà cho rằng mối quan tâm chánh vẫn là quản lý rủi ro, khai thác thị trường nội địa rộng lớn của Trung Quốc.
Trung Quốc vẫn là đối tác kinh tế quan trọng không thể bỏ qua đối với Tây phương. Theo bà Tô Nguyệt, Bắc Kinh, đang căng thẳng thương mại với Mỹ, « có lợi ích trong việc giữ các thị trường Âu châu mở cửa, giảm căng thẳng và thúc đẩy một thế giới đa cực », đặc biệt khi xuất cảng là động lực chính của tăng trưởng của nước này.
Tuy nhiên, các cử chỉ hòa giải « chủ yếu mang tính biểu tượng. Mất cân bằng thương mại, công nghệ nhạy cảm và tiếp cận thị trường vẫn là những vấn đề chưa được giải quyết », bà Tô nhấn mạnh. William Reinsch cảnh báo phương Tây cần « thận trọng » vì Bắc Kinh đã chứng minh khả năng và sẵn sàng xử dụng cưỡng ép kinh tế để đạt mục tiêu sách lược.
Vina Nadjibulla cảnh báo: « Tăng phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc mà không có sách lược đa dạng hóa nghiêm túc sẽ làm gia tăng rủi ro lâu dài » khi các công ty Trung Quốc đã chiếm lĩnh nhiều lĩnh vực từ dược phẩm đến đất hiếm. Trong khi rủi ro nhãn tiền là phản ứng từ Donald Trump, người đã đe dọa áp thuế 100% với Gia Nã Đại nếu Ottawa ký thỏa thuận thương mại với Trung Quốc.
Tuy nhiên, Sébastien Jean, thuộc Viện nghiên cứu Qua hệ Quốc tế Pháp (Ifri) nhân định, thương lượng với Trung Quốc, quốc gia mà Donald Trump coi là đối thủ sách lược, « cũng gửi một tín hiệu mạnh mẽ tới Hoa Kỳ rằng nước này không phải là đối tác thương mại lớn duy nhất trên phạm vi toàn cầu ».
Các nước Tây phương hiện đang trong một giai đoạn điều chỉnh sách lược thương mại: không rời bỏ Mỹ, nhưng đồng thời tìm kiếm các đối tác mới để quản lý rủi ro, trong bối cảnh một thế giới kinh tế ngày càng bất định và cạnh tranh địa chánh trị gia tăng.
(Theo RFI)
(Huy Le phụ đính)
