AUSTRALIA – Nước Úc hiện chỉ còn hai nhà máy lọc dầu, và một trong số đó đã bốc cháy trong đêm thứ Tư ngày 15/04/2026, làm dấy lên thêm lo ngại về an ninh nhiên liệu của quốc gia.
Một vụ hỏa hoạn tại nhà máy lọc dầu ở Corio, bang Victoria, đã làm dấy lên lo ngại về việc nguồn cung năng lượng của Úc sẽ tiếp tục chịu thêm áp lực trong bối cảnh chiến sự ở Trung Đông.
Khi ngọn lửa bùng phát tại một trong hai nhà máy lọc dầu còn lại ở Úc, giữa lúc khủng hoảng năng lượng, một câu hỏi then chốt được đặt ra: Tại sao chúng ta lại đi đến tình cảnh này?
Một vụ cháy lớn đã xảy ra tại nhà máy lọc dầu của Viva Energy ở Geelong, tiểu bang Victoria, vào tối muộn thứ Tư. Theo lực lượng khẩn cấp, đám cháy được dập tắt vào thứ Năm, sau khi vẫn tiếp tục bùng phát đến tận buổi sáng.
Phó Ủy viên của Sở Cứu Hỏa Tiểu bang Victoria, bà Michelle Cowling, cho biết trên ABC Radio Melbourne rằng vụ cháy bắt nguồn từ sự cố thiết bị dẫn đến rò rỉ.
Tổng trưởng Năng lượng, là ông Chris Bowen, và Giám đốc điều hành Viva, ông Scott Wyatt, đều cho biết sự cố này sẽ ảnh hưởng đến sản lượng xăng.
Ông Wyatt nói nhà máy vẫn đang chế biến nhiên liệu nhưng chỉ hoạt động ở mức tối thiểu, và mức độ thiệt hại hiện vẫn chưa được xác định rõ.
theo trang mạng của Viva Energy, nhà máy này đã hoạt động từ năm 1954 và cung cấp khoảng 10% nguồn nhiên liệu của cả nước.
Nhà máy có thể chế biến 120.000 thùng dầu mỗi ngày, sản xuất nhiều loại nhiên liệu như xăng, dầu diesel, khí hóa lỏng (LPG) và nhiên liệu phi cơ.
Úc tiêu thụ khoảng 1,15 triệu thùng dầu mỗi ngày.
Nhà máy lọc dầu còn lại, cơ sở Lytton của Ampol, nằm tại Brisbane. Hai nhà máy này chiếm khoảng 10–20% nguồn cung cấp nhiên liệu của cả nước.
Chỉ hơn hai thập nên trước, nước Úc có tới tám nhà máy lọc dầu, đủ năng lực đáp ứng phần lớn nhu cầu nhiên liệu trong nước.
Vậy điều gì đã xảy ra?
Từ tám nhà máy lọc dầu xuống còn hai.
Phần lớn các nhà máy lọc dầu của Úc được xây dựng vào thập niên 1950 và 1960, trong bối cảnh nhu cầu xử dụng xe cộ giao thông đường bộ tăng mạnh, kéo theo nhu cầu nhiên liệu tăng lên.
Dù không hoàn toàn tự chủ, phần lớn nguồn cung cấp khi đó vẫn đến từ dầu được khai thác và tinh chế trong nước.
Tuy nhiên, từ những năm 1990, sự trỗi dậy của các siêu nhà máy lọc dầu tại Á châu, cùng với nhiều áp lực khác, đã làm suy giảm tính khả thi của các cơ sở trong nước vốn có chi phí vận hành cao hơn.
Ông Kevin Morrison, chuyên gia phân tách năng lượng tại Học viện Kinh tế Năng lượng và Phân tách Tài chánh, nói với SBS News: “Đó là kế hoạch tính toán về quy mô kinh tế, cộng thêm việc chúng ta không còn khai thác được nhiều dầu như trước,”
“Bên cạnh đó, loại nhiên liệu mà chúng ta tiêu thụ cũng thay đổi. Úc ngày càng trở thành quốc gia xử dụng nhiều dầu diesel hơn là xăng.”
“Để thay đổi điều đó sẽ cần đầu tư rất lớn, nên về căn bản là không còn hiệu quả về mặt kinh tế.”
Ngành này bắt đầu thu hẹp mạnh từ năm 2003, khi ExxonMobil đóng cửa nhà máy lọc dầu Port Stanvac tại Adelaide.
Sau đó là làn sóng đóng cửa thêm năm nhà máy khác trong giai đoạn từ 2013 đến 2021, đỉnh điểm là khi BP đóng cửa nhà máy lọc dầu lớn nhất nước, Kwinana, tại Perth.
Vai trò của các nhà máy lọc dầu trong nước là gì?
Theo trang mạng của Viva Energy, nhà máy Geelong cung cấp hơn 50% nhiên liệu cho tei63u bang Victoria, và theo ông Morrison, đây sẽ là nơi chịu tác động “rõ rệt nhất” từ vụ cháy.
Peter Anderson, giám đốc APCO, đơn vị vận hành hàng chục trạm xăng tại tei3u bang Victoria, cho biết trên ABC Radio Melbourne rằng Viva Energy cung cấp khoảng 60% nguồn hàng cho doanh nghiệp của ông.
Tuy nhiên, ông cũng nói rằng trong các lần gián đoạn nguồn cung cấp trước đây do bảo trì, “họ luôn có thể xoay xở bằng cách tìm nguồn từ nơi khác, vận chuyển bằng đường biển”.
Bộ trưởng Năng lượng Tiểu bang Victoria, bà Lily D’Ambrosio, cho biết vụ cháy không ảnh hưởng đến nguồn cung cấp dầu diesel hoặc nhiên liệu phi cơ, đồng thời nhắc lại rằng xăng dễ tìm nguồn thay thế hơn so với diesel.
Sáu nhà máy lọc dầu trong nước đã ngừng hoạt động kể từ năm 2003. Nguồn: SBS
Cùng với nhà máy lọc dầu Ampol tại Brisbane, các cơ sở trong nước chỉ đáp ứng khoảng một phần ba nhu cầu xăng của Úc, phần còn lại phải nhập cảng.
Bà Alison Reeve, Giám đốc chương trình năng lượng và biến đổi khí hậu tại Viện Grattan, cho biết: “Chúng rất nhỏ so với tiêu chuẩn toàn cầu, và cũng đã rất cũ,”
Bà nói với SBS News, “Chánh phủ đã phải bảo trợ các nhà máy lọc dầu để họ tiếp tục hoạt động,”.
“Một phần là để họ có thể sản xuất loại nhiên liệu phù hợp với các dòng xe hiện đại, vì tiêu chuẩn nhiên liệu đã thay đổi theo thời gian, và một phần là vì lý do an ninh năng lượng.”
Gần 90% nhu cầu nhiên liệu hàng ngày của nước Úc là nhập cảng, phần lớn dưới dạng sản phẩm đã tinh chế từ Nam Hàn, Nhựt Bổn, Tân Gia Ba, Mã Lai Á và Đài Loan.
Giáo sư Hussein Dia, chuyên gia về giao thông đô thị tương lai, tại Đại học Công nghệ Swinburne, cho biết nguồn cung vẫn sẽ được duy trì thông qua thị trường quốc tế, nhưng sự cố này “làm gia tăng áp lực lên một hệ thống nhiên liệu vốn đã căng thẳng và phụ thuộc toàn cầu”.
“Điều này không có nghĩa là người dân sẽ hết nhiên liệu ngay ngày mai, nhưng nó làm thu hẹp vùng đệm mà chúng ta có để ứng phó với các sự kiện biến động.”
“Một vấn đề mang tính cấu trúc”
Cuộc chiến ở Trung Đông đã gây ra sự gián đoạn dầu mỏ chưa từng có trên toàn cầu, khi Ba Tư thực tế phong tỏa Strait of Hormuz và Mỹ sau đó áp đặt phong tỏa tuyến hàng hải quan trọng này.
Diễn biến này cũng làm dấy lên sự chú ý trở lại đối với mức độ phụ thuộc của nước Úc vào nhiên liệu nhập cảng và các chuỗi cung ứng quốc tế.
Ông Dia nêu ý kiến về vụ cháy: “Ở góc độ rộng hơn, điều này cho thấy một vấn đề mang tính cấu trúc,”.
“Nước Úc đã giảm đáng kể năng lực lọc dầu trong nhiều thập niên qua, khiến mức độ phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng quốc tế kéo dài ngày càng tăng,”
“Dù các hệ thống đó nhìn chung khá đáng tin cậy, những sự cố như thế này cho thấy mức độ dự phòng là rất giới hạn khi có sự cố xảy ra trong nước.”
Ông Kevin Morrison cho rằng nước Úc cần đẩy nhanh tiến trình chuyển sang nhiên liệu lỏng, trong đó điện khí hóa giao thông là một hướng đi giúp tăng cường an ninh năng lượng.
Tuy nhiên, bà Reeve lưu ý rằng phần lớn việc sản xuất xe điện và tấm pin năng lượng mặt trời cũng diễn ra ở nước ngoài.
“Các hệ thống năng lượng của mọi quốc gia đều gắn kết với nhau,” bà nói, đồng thời nhấn mạnh thách thức sẽ là làm sao xây dựng được các “vùng đệm” vững chắc hơn cho hệ thống năng lượng của Úc.
(Nguồn SBS News)
