Ảnh: Nathan Attrill/ASPI.

Ngày 8 tháng Tư năm 2026 – Joe Keary, Nathan Attrill, Marc Ablong và Mark Harrison

Huy Lê biên dịch, Nguồn: Taiwan matters. Australia needs to understand why  – ASPIStrategist.org.au

Khi nghĩ về Đài Loan, người Úc thường chỉ nghĩ về một nghĩa hạn hẹp: một cuộc tranh chấp chủ quyền xa xôi ở eo biển Đài Loan, hoặc một điểm nóng tiềm tàng giữa Trung Hoa và Hoa Kỳ. Cách nhìn nhận này đã đánh giá thấp quy mô của những gì đang bị đe dọa.

Đài Loan không phải là một vấn đề thứ yếu. Nó nằm ở giao điểm của thương mại toàn cầu, công nghệ tân tiến, các giá trị dân chủ và an ninh khu vực. Những gì xảy ra ở đó sẽ định hình sự thịnh vượng, an ninh và lối sống của nước Úc trong nhiều thập niên tới.

Đó là luận điểm chính trong một báo cáo mới của tổ chức ASPI, “Đài Loan rất quan trọng” (Taiwan Matters). Báo cáo này đưa ra một lập luận rõ ràng: một cuộc khủng hoảng xảy ra ở Đài Loan sẽ không phải là một sự kiện địa chánh trị xa vời. Nó sẽ là một cú sốc mang tính hệ thống, ảnh hưởng đến các hộ gia đình, doanh nghiệp và tổ chức ở Úc trong vòng vài ngày.

Điểm xuất phát là tầm quan trọng toàn cầu của Đài Loan. Đài Loan nằm trên một trong những hành lang hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới, kết nối Đông Bắc Á với thị trường toàn cầu. Việc gián đoạn vận chuyển hàng hóa qua Eo biển Đài Loan sẽ gây ra những ảnh hưởng dây chuyền ngay lập tức, làm tăng chi phí, gián đoạn việc vận chuyển hàng hóa và tạo ra tình trạng thiếu hụt cho nhiều ngành công nghiệp.

Quan trọng hơn nữa là vai trò của Đài Loan trong lĩnh vực công nghệ tân tiến. Ngành công nghiệp bán dẫn của Đài Loan, dẫn đầu bởi các công ty như TSMC, sản xuất phần lớn các chip tân tiến nhất thế giới. Những con chip này là nền tảng của cuộc sống hiện đại, từ điện thoại thông minh và xe hơi đến thiết bị y tế, hệ thống trí tuệ/trí thông minh nhân tạo và thiết bị quốc phòng. Sự gián đoạn nghiêm trọng đối với sản xuất chip ở Đài Loan sẽ gây ra tác động dây chuyền trên toàn cầu, làm ngừng các dây chuyền sản xuất và bóp nghẹt sự phát triển công nghệ.

Báo cáo nhấn mạnh rằng tầm quan trọng kinh tế của Đài Loan không chỉ nằm ở xuất cảng. Đài Loan gắn bó sâu sắc với các chuỗi cung ứng toàn cầu với tư cách vừa là bên cung cấp và vừa là khách hàng. Các nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Hoa, Nhựt Bổn và Úc Đại Lợi đều phụ thuộc vào nguyên liệu đầu vào của Đài Loan để duy trì các ngành công nghiệp của họ. Sự phụ thuộc lẫn nhau này có nghĩa là bất kỳ cuộc khủng hoảng nào cũng sẽ bị khuếch đại trên nhiều lĩnh vực cùng một lúc, biến một sự cố khu vực thành một biến cố hoảng loạn kinh tế toàn cầu.

Tầm quan trọng của Đài Loan vượt ra ngoài khía cạnh kinh tế. Là một nền dân chủ sôi động với 23 triệu dân, Đài Loan đại diện cho một đối trọng mạnh mẽ với các luận điệu độc đoán trong khu vực. Điều này khiến Đài Loan trở nên quan trọng về mặt biểu tượng trong cuộc tranh giành tương lai của trật tự quốc tế.

Báo cáo này cũng đề cập đến một ý tưởng ít được thảo luận hơn: Đài Loan như một “vị trí hấp thụ mang tầm sách lược” (strategic sponge). Chừng nào Đài Loan còn tách biệt với Trung Hoa, nó sẽ hấp thụ phần lớn sự chú ý về chánh trị, quân sự và ngoại giao của Bắc Kinh, giới hạn khả năng khai triển sức mạnh của Trung Hoa ở những nơi khác. Nếu Đài Loan bị sáp nhập, sự giới hạn đó sẽ giảm đi, có tiềm năng giải phóng các nguồn lực của Trung Hoa cho các khu vực khác, từ Biển Đông đến khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương rộng lớn hơn.

Hậu quả của một cuộc khủng hoảng sẽ ngay lập tức và nghiêm trọng. Mô hình kinh tế giả dụ được trích dẫn trong báo cáo này cho thấy rằng ngay cả một sự gián đoạn có chừng mực, chẳng hạn như phong tỏa, cũng có thể làm giảm đáng kể sản lượng kinh tế toàn cầu. Một cuộc xung đột toàn diện có thể gây ra những tổn thất vượt quá cuộc khủng hoảng tài chánh toàn cầu và đại dịch Covid-19.

Đối với nước Úc, tác động sẽ trực tiếp. Nền kinh tế của nước Úc gắn bó chặt chẽ với thương mại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Phần lớn thương mại của Úc chảy qua, hoặc kết nối với, Đông Bắc Á. Một sự gián đoạn ở Eo biển Đài Loan sẽ ảnh hưởng đến nhu cầu xuất cảng, các tuyến vận chuyển và sự ổn định tài chánh. Xuất cảng hàng hóa có thể giảm mạnh, trong khi chi phí nhập cảng, từ điện tử đến máy móc, sẽ tăng lên.

Chuỗi cung ứng sẽ bị ảnh hưởng nặng nề. Các ngành công nghiệp của Úc, bao gồm cả quốc phòng, phụ thuộc vào các linh kiện tân tiến được sản xuất tại, hoặc đi qua, Đài Loan. Một cuộc khủng hoảng sẽ phơi bày sự mong manh của các thỏa thuận này, dẫn đến tình trạng thiếu hụt, chậm trễ và tăng chi phí, ảnh hưởng đến mọi thứ từ sản xuất công nghiệp đến hàng hóa tiêu dùng hàng ngày.

Tác động xã hội cũng sẽ rất đáng kể. Một cuộc khủng hoảng lớn có thể đi kèm với các hoạt động mạng và chiến dịch thông tin nhắm vào các thể chế và dư luận Úc. Đồng thời, các cộng đồng có mối liên hệ với Đài Loan và Trung Hoa sẽ cảm nhận trực tiếp sự căng thẳng, thông qua nỗi lo lắng cho các thành viên gia đình, sự gián đoạn các mối quan hệ và nguy cơ căng thẳng xã hội.

Báo cáo nêu chi tiết các hàm ý sách lược. Việc thay đổi quy chế của Đài Loan một cách cưỡng bức sẽ làm thay đổi căn bản cán cân quyền lực ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Nó sẽ làm suy yếu niềm tin vào các bảo đảm an ninh của Mỹ, gây áp lực lên các quốc gia trong khu vực phải nhượng bộ Bắc Kinh và định hình lại động lực hàng hải trên khắp Tây Thái Bình Dương. Đối với Úc, điều này sẽ thu hẹp các lựa chọn chiến lược và tạo ra mức độ bất an.

Canberra sẽ phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn. Kỳ vọng từ các đồng minh, đặc biệt là Mỹ, có thể rất cao, từ việc xử dụng các căn cứ và hỗ trợ tiếp liệu, thậm chí cả yêu cầu can thiệp quân sự. Trong khi đó, nguy cơ leo thang, bao gồm cả việc trả đũa chống lại lợi ích của Úc, là có thật.

Báo cáo không cho rằng xung đột là không thể tránh khỏi. Nó nhấn mạnh vào việc phòng ngừa, răn đe và sức tự cường, nhưng, làm rõ rằng những điều này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc hơn nhiều từ chánh phủ, ngành công nghiệp, và xã hội.

Báo cáo “Taiwan Matters” (“Đài Loan rất quan trọng”) cuối cùng đưa cuộc tranh luận vượt ra ngoài sách lược trừu tượng và đi vào những hậu quả cụ thể. Nó cho thấy một cuộc khủng hoảng sẽ diễn ra như thế nào trên các lĩnh vực kinh tế, quân sự, chánh trị và xã hội, và tại sao những ảnh hưởng đó sẽ được cảm nhận từ rất xa ngoài Eo biển Đài Loan.

Đối với nước Úc, thông điệp rất rõ ràng. Đài Loan không phải là một vấn đề xa vời cần được ứng xử ở bên lề chính sách. Đó là một phép thử trọng tâm của trật tự Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và là yếu tố quyết định quan trọng đối với an ninh và thịnh vượng trong tương lai của nước Úc. Nâng cao nhận thức về thực tế này không phải là gây hoang mang. Đó là sự chuẩn bị. Một lựa chọn khác, coi Đài Loan là vấn đề của người khác, có nguy cơ dẫn đến một bất ngờ sách lược khó chịu.

Joe Keary và Nathan Attrill là các chuyên viên phân tách cấp cao tại ASPI. Marc Ablong là nghiên cứu viên cấp cao của ASPI. Mark Harrison là giảng viên cấp cao về nghiên cứu Trung Hoa tại Đại học Tasmania và là cộng tác viên chuyên gia của Học viện An ninh Quốc gia thuộc Đại học Quốc gia Úc.

AI không có đóng góp ý tưởng nào cho bài viết này – Joe Keary, Nathan Attrill, Marc Ablong và Mark Harrison.

(Nguồn aspistrategist.org.au)