Trang chủ » Ngành xuất cảng khí hóa lỏng Mỹ, bên hưởng lợi lớn từ cuộc chiến Trung Đông

Tin thế giới

Ngành xuất cảng khí hóa lỏng Mỹ, bên hưởng lợi lớn từ cuộc chiến Trung Đông

2 Tháng 4, 2026

Cuộc chiến của Do Thái và Mỹ chống chế độ Hồi giáo Ba Tư, bùng lên từ cuối tháng 2/2026 và đang tiếp diễn, bóp nghẹt giao thương qua eo biển Hormuz, đẩy thế giới và đặc biệt là các nước Á châu vào khủng hoảng năng lượng. Thế giới khủng hoảng, nhưng các nước xuất cảng dầu khí ngoài các vùng chiến sự hưởng lợi, trong đó Nga được nhắc đến nhiều. Một thực tế khác ít được nói đến hơn là việc các tập đoàn xuất cảng khí hóa lỏng LNG Mỹ là bên hưởng lợi lớn từ cuộc chiến.

Thành phố công nghiệp Ras Laffan, cơ sở sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng chính của Ca Tháp Nhĩ (Qatar), cách thủ đô Doha khoảng 80 cây số về phía bắc. © AFP – KARIM JAAFAR

Khí hóa lỏng: Loại hình năng lượng phát triển đột biến

Khí hóa lỏng là loại khí tự nhiên được làm lạnh đến khoảng -162°C, nhờ vậy thể tích giảm xuống khoảng 600 lần, thuận lợi cho việc vận chuyển bằng tàu biển. Khí hóa lỏng cơ động hơn hẳn so với khí được truyền qua đường ống. Năm 2022, lần đầu tiên tổng lượng khí hóa lỏng vận chuyển bằng tàu biển trên quy mô toàn cầu vượt lượng khí truyền qua đường ống.

Thị trường khí hóa lỏng phát triển đã đột biến trong ít năm gần đây do áp lực của cuộc chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp, nhằm hạn chế khí thải gây hiệu ứng nhà kính làm biến đổi khí hậu. Cho đến nay, các năng lượng hóa thạch (than, dầu, khí) vẫn chiếm đến khoảng 80% tiêu thụ năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, khí đốt nói chung và khí hỏa lỏng nói riêng ngày càng được ưu tiên, khi được coi là một loại hình năng lượng hóa thạch « mang tính quá độ », phù hợp với công cuộc chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp, trong một giai đoạn nhứt định.

Đầu tư ồ ạt, nguồn cung LNG dự kiến quá dư thừa ngay từ năm 2027…

Vị thế của Mỹ ra sao trong thị trường khí hóa lỏng toàn cầu ? Năm 2024, Mỹ khẳng định vị thế nước xuất cảng LNG đứng đầu thế giới, chiếm 21% thị phần (với hơn 85 triệu tấn). Úc đứng thứ hai, chiếm 19,5%, Ca Tháp Nhĩ (Qatar) thứ ba với 19,3%, Nga đứng thứ tư với hơn 8%. Mỹ vọt lên nhanh chóng trong lĩnh vực này (năm 2020, Hoa Kỳ mới chỉ chiếm hơn 12% thị phần). Chính quyền Donald Trump có chánh sách nhứt quán trong việc thúc đẩy mạnh loại hình năng lượng này, cũng như các năng lượng hóa thạch nói chung (chống lại đồng thuận của cộng đồng quốc tế hướng đến cắt giảm mạnh năng lượng hóa thạch về trung hạn và dài hạn).

Cuối năm 2025, bộ Năng Lượng Mỹ phê chuẩn năng lực xuất cảng mới 390 triệu mét khối khí hóa lỏng/ngày, tức tương đương với năng lực xuất cảng của Úc, cường quốc thứ hai trong lĩnh vực này. Cuộc chạy đua mở rộng năng lực khai thác và xuất cảng LNG đang ngày càng khốc liệt.

… Mỹ và Ca Tháp Nhĩ, cuộc cạnh tranh khốc liệt

Nhu cầu tăng vọt nhưng số lượng đầu tư cũng tăng vọt khiến nguy cơ sản xuất dư thừa quá mức so với nhu cầu. Chuyên gia Anne-Sophie Corbeau, Center on Global Energy Policy, Đại học Columbia (New York), được Le Monde dẫn lại, nêu hình ảnh ví von về việc « tất cả mọi người dường như đang sẵn sàng nhảy vào một bể bơi đã chật cứng người » (bài « Des Etats-Unis au Qatar, une course effrénée au GNL », 02/11/2025). Cuối tháng 9/2025, Wael Sawan, giám đốc điều hành của tập đoàn Shell của Anh, cơ sở giao dịch khí LNG hàng đầu thế giới, tỏ ra rất lo ngại về tốc độ phát triển đột biến của lĩnh vực khí hóa lỏng ở Mỹ, mà ông xem là « không hoàn toàn hợp lý về mặt kinh tế ». Giám đốc điều hành TotalEnergie, Patrick Pouyanné, tập đoàn xuất cảng LNG hàng đầu ở Mỹ, cũng chỉ trích sự phát triển quá mức này, khiến tình trạng dư thừa về nguồn cung có thể kéo dài trong nhiều năm.

Trước cuộc chiến Trung Đông, trong bối cảnh nhu cầu khí hóa lỏng tại Á châu dự kiến tăng 182 % trong thập niên tới (theo văn phòng Wood Mackenzie, được Le Monde dẫn lại), Ca Tháp Nhĩ ở thế thượng phong. Về khí tự nhiên hóa lỏng, Ca Tháp Nhĩ là quốc gia cung cấp chủ chốt cho Á châu, với 77% lượng xuất cảng hướng đến khu vực này, nơi Trung Hoa, Ấn Độ, Nam Hàn và Ba Cơ Tư Thản (Pakistan) là các khách hàng lớn nhứt. Bên cạnh đó, Nhựt Bổn và Đài Loan cũng phụ thuộc nhiều vào khí đốt của Ca Tháp Nhĩ. Dự án khí đốt North Field East tại khu vực có trữ lượng khí đốt lớn nhứt thế giới, được lên kế hoạch cấp đợt hàng đầu tiên vào giữa năm 2026, nếu không có chiến tranh. Ca Tháp Nhĩ rõ ràng là đối thủ chánh của Mỹ về LNG.

Hạ tầng Ca Tháp Nhĩ bị tàn phá: Cơ hội độc nhứt vô nhị cột chặt Á châu vào Mỹ

Chiến tranh bùng phát, hàng hóa khan hiếm, trong bối cảnh eo biển Hormuz bị phong tỏa, khiến giá hàng khí hóa lỏng « giao ngay » (spot), giá cổ phiếu của các công ty LNG Mỹ tăng vọt là điều dễ thấy. Cổ phiếu của hai công ty LNG hàng đầu của Mỹ, Venture Global và Cheniere Energy đã tăng lần lượt khoảng 60% và 22% so với trước cuộc xung đột, số liệu giữa tháng 3/2026. Tuy nhiên, điểm ít được chú ý hơn là việc các cơ sở sản xuất khí hóa lỏng của Ca Tháp Nhĩ bị chiến tranh tàn phá đã trở thành cơ hội độc nhứt vô nhị giúp các tập đoàn khí hóa lỏng Mỹ vươn lên thống lĩnh thị trường này.

Sau vụ tấn công vào mỏ Ras Laffan, ngày 18/03, tập đoàn Ca Tháp Nhĩ Energy cho biết Ca Tháp Nhĩ mất khoảng 17% công suất sản xuất khí hóa lỏng, thiệt hại ước tính 20 tỉ đô-la doanh thu năm, và dự kiến phải mất 5 năm mới hồi phục được.

Ông Bell Dell, chủ tịch Commonwealth LNG, công ty đang thúc đẩy một dự án xuất cảng hơn 9 triệu tấn LNG/năm, nhấn mạnh đến một cơ hội lớn cho việc Mỹ đẩy mạnh ngành khí hóa lỏng, trong bối cảnh hạ tầng cơ sở Ca Tháp Nhĩ bị tàn phá, và nước Úc, nước xuất cảng hàng đầu đã đạt công suất tối đa, và sắp cạn kiệt mỏ khí dự trữ (báo Mỹ Wall Street Journal, trong bài « US gas exporters stand to be the big winners of the energy crisis », 20/03/2026).

Diễn đàn Tokyo, Sáng kiến Hoa Thịnh Đốn …: « Giá cao nhưng vẫn còn người mua ! Hãy đẩy mạnh sản xuất !… »

Ít ngày trước cuộc tấn công vào cơ sở khí đốt lớn nhứt Ca Tháp Nhĩ, Mỹ và Nhựt tổ chức một diễn đàn thúc đẩy khí hóa lỏng Mỹ tại Á châu. Tại Diễn đàn Bộ trưởng và Doanh nghiệp An ninh Năng lượng Ấn Độ – Thái Bình Dương lần đầu tiên, trong hai ngày 14 và 15/03, các đồng minh của Hoa Thịnh Đốn đồng ý đầu tư tổng cộng 57 tỷ đô-la vào 22 thỏa thuận với các công ty Mỹ, trong đó có nhiều dự án khí hóa lỏng. Hoa Thịnh Đốn nhấn mạnh mục tiêu của diễn đàn này là thiết lập một liên minh thúc đẩy nhập cảng năng lượng Mỹ, đặc biệt là khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), như một công cụ địa chính trị để tăng cường quan hệ đối tác với các đồng minh trong khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương, chống lại « các ảnh hưởng cưỡng chế của Trung Hoa và Nga ».

Ngày 20/03, tại Hoa Thịnh Đốn, Cơ quan Phát triển và Thương mại Hoa Kỳ (USTDA) khởi động Sáng kiến Khí đốt Toàn cầu của Hoa Kỳ (Global Gas Initiative – GGI) nhằm đẩy nhanh việc khai triển hạ tầng cơ sở khí đốt cần thiết để vận chuyển và cung cấp năng lượng do Hoa Kỳ sản xuất đến các thị trường mới nổi.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright, trong một bài phát biểu sau ngày cơ sở khí đốt Ca Tháp Nhĩ bị tấn công, hoan nghênh việc « giá cả tăng lên để gửi tín hiệu đến tất cả những ai có thể sản xuất nhiều hơn, hãy sản xuất nhiều hơn ! Giá cả vẫn chưa tăng đủ cao để gây ra sự sụt giảm nhu cầu đáng kể. » Bộ trưởng Năng lượng Mỹ ca ngợi việc mở rộng xuất cảng khí đốt tự nhiên hóa lỏng của Mỹ cùng những nỗ lực ngăn chặn việc đóng cửa các nhà máy điện than, giúp « cải thiện cuộc sống của người Mỹ, tăng cường an ninh của Mỹ và thế giới » (Trump officials tout U.S. energy dominance as global oil executives warn of supply crisis, Reuters, 26/03).

Những tuần lễ chiến tranh định hình lại thị trường khí đốt toàn cầu

Với các nền kinh tế hàng đầu của Á châu, như Nhựt Bổn, Nam Hàn, Đài Loan, khí đốt hóa lỏng của Mỹ vốn được coi là quá đắt, vận chuyển từ quá xa. Tuy nhiên, kể từ năm ngoái, các quốc gia này đã phải bắt đầu mở cửa cho khí hóa lỏng của Mỹ dưới áp lực chiến tranh thuế quan của chính quyền Trump. Theo The Washing Post, với việc hạ tầng cơ sở khí đốt của Ca Tháp Nhĩ bị hủy hoại, xu thế nhập cảng khí hóa lỏng Mỹ « dự kiến sẽ tăng tốc » (« At least one winner emerges from Iran war: U.S. natural gas exporters », 23/03/2026).

Ngay sau vụ cơ sở khí đốt chủ yếu của Ca Tháp Nhĩ bị tấn công, ông Kuan-ting Chen, chủ tịch Ủy ban Đối ngoại và Quốc phòng của Quốc Hội Đài Loan, cho biết không có lựa chọn nào khác là phải quay sang nhập cảng khí đốt từ Mỹ để thay thế khí nhập từ Ca Tháp Nhĩ trước đó (chiếm 1/3 tổng lượng nhập cảng), « dù giá cả cao, nhưng vì mục đích an ninh, ta buộc phải chấp nhận ». Tình hình tương tự với Nam Hàn và Nhựt Bổn, với việc chấp nhận các hợp đồng nhập LNG Mỹ trong nhiều năm.

Glenfarne, công ty phát triển chính của dự án LNG trị giá 44 tỷ đô-la ở Alaska (A Lạp Tư Gia), với công suất dự kiến 20 triệu tấn/năm, cho biết đã có sự hưởng ứng mạnh mẽ của các nhà đầu tư Á châu, như Đài Loan, Nam Hàn và Nhựt Bổn (The Washing Post, 23/03/2026). Hãng Bloomberg trong bài « Những tuần lễ chiến tranh đang định hình lại thị trường khí đốt toàn cầu trong nhiều năm tới » (« Weeks of war are reshaping the global gas market for years to come », ngày 20/03), ghi nhận việc « nhiều dự án kỳ lạ, như dự án khí đốt ở Alaska (A Lạp Tư Gia), được Donald Trump ủng hộ, nhưng bị nhiều người trong ngành coi là viển vông, đang bắt đầu trở nên khả thi dưới áp lực ».

Thế thượng phong về LNG: Chánh sách nhứt quán của Trump…

Hiện tại chưa biết kết cục chiến tranh tại Trung Đông sẽ diễn biến ra sao, eo biển Hormuz có được khai thông trở lại như trước hay không ? Nhưng có một điều rõ ràng là ngành sản xuất khí hóa lỏng Ca Tháp Nhĩ, đối thủ số một của Mỹ tại Á châu suy yếu nghiêm trọng. Cuộc chiến Trung Đông mang lại một bối cảnh thuận lợi giúp cho ngành khai thác và xuất cảng khí hóa lỏng (LNG) Mỹ vượt hẳn Ca Tháp Nhĩ, không chỉ về ngắn hạn mà đặc biệt là về trung hạn, giúp LNG Mỹ khẳng định mạnh mẽ vị thế tại Á châu, nơi nhu cầu khí hóa lỏng dự kiến tăng gấp đôi trong những năm tới.

Việc Mỹ khẳng định thế độc quyền về khí hóa lỏng tại Á châu có hệ quả ra sao với công cuộc chuyển đổi sang nền kinh tế Xanh ? Theo giới quan sát, cuộc chiến ở Trung Đông và khủng hoảng năng lượng hiện nay đã buộc nhiều nước xem xét việc tăng cường xử dụng than đá trở lại, khi việc nguồn cung khí hóa lỏng thu hẹp, giá cả quá đắt đỏ với nhiều nước đang phát triển. Việc nhiều nền kinh tế phát triển phụ thuộc nặng nề vào khí hóa lỏng Mỹ có nguy cơ khiến loại hình năng lượng từng được coi là « năng lượng quá độ » sang kinh tế Xanh trở thành loại năng lượng được xử dụng lâu dài.

… và hậu quả với kinh tế Xanh

Chính sách của tổng thống Mỹ về chiến tranh chống Ba Tư có thể bị coi là mơ hồ, sớm nắng chiều mưa, tiền hậu bất nhất, nhưng chính sách thúc đẩy khí hóa lỏng của ông Trump là nhứt quán, và mang lại các kết quả rõ ràng. Hai kinh tế gia Mỹ Isabella Weber và Gregor Semieniuk, trong bài « Cuộc chiến Ba Tư có lợi cho ai ? Những lợi ích và cơ sở kinh tế chính trị của cú sốc eo biển Hormuz » (trang mạng Le Grand Continent, 15/03/2026), so sánh cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay với cuộc khủng hoảng trong năm đầu tiên của chiến tranh Ukraine 2022, lợi nhuận ròng của các công ty dầu khí toàn cầu là hơn 900 tỉ đô-la, gấp ba lần lợi nhuận trung bình hàng năm, trong đó lợi nhuận của các công ty Mỹ chiếm một phần ba.

Lợi nhuận kỉ lục năm 2022, với cuộc chiến Nga xâm lược Ukraine, đã giúp ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch « phục hồi », kích thích đầu tư vào các mỏ mới, đảo ngược các cam kết mà các công ty dầu khí lớn đã đưa ra đối với tiến trình chuyển đổi năng lượng, và chuyển hướng dòng tiền khỏi năng lượng tái tạo. Một tình huống như vậy có lắp lại ?

____________

NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO GIÚP BẢO ĐẢM AN NINH NĂNG LƯỢNG

Nắng mặt trời không phụ thuộc vào những eo biển hẹp,

Gió thổi mà không cần đến các đoàn hải quân hộ tống

Ông Simon Stiell, thư ký điều hành của Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC), nhấn mạnh: « Các năng lượng tái tạo là yếu tố thay đổi cuộc chơi…, chúng cho phép các quốc gia tự bảo vệ mình trước những biến động toàn cầu… Ánh nắng mặt trời không phụ thuộc vào những eo biển hẹp, dễ bị tổn thương. Gió thổi mà không cần đến lực lượng hải quân khổng lồ hộ tống, mà phí tổn do người dân nộp thuế chi trả… » (Hội nghị thượng đỉnh về tăng trưởng xanh, tại Bruxelles, ngày 16/03/2026).

Thư ký điều hành của Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu cảnh báo các bộ trưởng Năng lượng và Môi sinh Âu châu không nên lắp lại sai lầm trước đây, khi chọn cách tiếp tục gia tăng sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập cảng để đối phó với khủng hoảng.

Một số quốc gia, như Tây Ban Nha, đang vượt qua cơn bão khủng hoảng này tốt hơn những quốc gia khác, nhờ đầu tư vào năng lượng xanh. Kể từ năm 2019, Tây Ban Nha đã tăng gấp đôi công suất điện gió và điện mặt trời. Kết quả là giá điện của nước này ít bị ảnh hưởng hơn nhiều so với các nước phụ thuộc vào giá khí đốt luôn biến động.

Quỹ dự báo chiến lược đối phó rủi ro DNV (Det Norske Veritas), Na Uy, tổ chức tư vấn độc lập thành lập từ năm 1864, có trụ sở tại khoảng 100 quốc gia, lưu ý « trong ba tuần qua, trên thị trường chứng khoán, các công ty sản xuất bình điện của Trung Hoa đã tăng trưởng mạnh hơn các công ty dầu khí quốc tế. Đó là một tín hiệu cho thấy dòng tiền dài hạn đang đặt cược vào việc tăng tốc độ xử dụng xe hơi điện, trong bối cảnh giá dầu tăng cao, cũng như đặt cược vào việc lưu trữ năng lượng để ổn định lưới điện khi năng lượng tái tạo được mở rộng nhanh chóng ».

« Không biết được xung đột sẽ chấm dứt khi nào và khả năng leo thang đến đâu, nhưng rõ ràng là việc khôi phục sản xuất sẽ mất thời gian, và việc khôi phục niềm tin còn mất nhiều thời gian hơn nữa. Thế giới có thể sẽ phải chứng kiến giá dầu và khí đốt cao trong một thời gian dài », « mối lo ngại về an ninh năng lượng cuối cùng sẽ tăng cường sự chuyển dịch sang các năng lượng tái tạo và năng lượng nguyên tử » (bài « The likely effects of the Iran war on the global energy transition », ngày 31/03/2026).

(Nguồn RFI)