Khu vực Đông Bắc Á là điểm nóng hàng đầu của hành tinh. Nam Hàn là đích đến đầu tiên của thứ trưởng phụ trách chính sách bộ Chiến Tranh Mỹ, Elbridge Colby, hôm 25/01/2026, và cũng là chuyến công du đầu tiên của một quan chức cao cấp quốc phòng Mỹ sau khi Ngũ Giác Đài công bố Sách lược Quốc phòng mới. Thỏa thuận Mỹ – Hàn phát triển tiềm thủy đỉnh chạy bằng năng lượng nguyên tử của Nam Hàn là trọng tâm của hợp tác song phương.
Thủy thủ Nam Hàn vẫy tay chào khi tiềm thủy đỉnh chạy bằng năng lượng nguyên tử Mỹ USS Annapolis cập cảng căn cứ trên đảo Jeju, Nam Hàn, ngày 24/07/2023. AP
Tiềm thủy đỉnh nguyên tử Nam Hàn: Một dự án có từ lâu, nhưng Hoa Thịnh Đốn dè dặt
Trung tâm tư vấn về chính trị quốc tế Observer Research Foundation, có trụ sở tại Delhi, Ấn Độ, có bài phân tách « South Korea’s Nuclear Submarines: Deterrence and Risk in Northeast Asia » (Tiềm thủy đỉnh nguyên tử Nam Hàn: Sức mạnh răn đe và Các rủi ro tại vùng Đông Bắc Á), ngày 05/02/2026.
Nam Hàn từ lâu đã coi việc Bắc Hàn hiện đại hóa quân đội, phát triển võ khí nguyên tử là một mối đe dọa đối với an ninh. Theo giới quan sát, đây là một dự án đã có từ hơn hai mươi năm trước. Hồi 2003, dưới thời tổng thống Roh Moo-hyun, Hán Thành (Seoul) đã bắt đầu vận động Hoa Kỳ cho phép phát triển một số công nghệ sách lược, bao gồm tiềm thủy đỉnh nguyên tử. Trong chiến dịch tranh cử năm 2021, tổng thống đương nhiệm Lee Jae Myung đã hứa sẽ tích cực tìm kiếm sự hỗ trợ của Mỹ cho dự án này, và coi đây là một bước quan trọng để tăng cường năng lực phòng thủ.
Tiềm thủy đỉnh chạy bằng năng lượng nguyên tử giúp các quốc gia sở hữu võ khí nguyên tử bảo đảm được « tính tàng hình » và « khả năng sống sót » của tàu, để từ đó đáp trả bằng đòn phản công nguyên tử. Tuy nhiên, đối với một quốc gia không sở hữu võ khí nguyên tử như Nam Hàn, tiềm thủy đỉnh nguyên tử không liên quan đến phương diện này. Về mặt chính thức, việc trang bị tiềm thủy đỉnh nguyên tử cho phép Hán Thành tăng cường « khả năng răn đe (Bắc Hàn) với võ khí quy ước ».
Tuy nhiên, phải mãi đến hồi cuối năm ngoái (10/2025), phía Mỹ mới quyết định chấp thuận để Nam Hàn chế tạo tiềm thủy đỉnh tấn công chạy bằng năng lượng nguyên tử, quyết định được tổng thống Donald Trump đưa ra bên lề hội nghị APEC, tại Nam Hàn. Quyết định này được đánh giá là một « thay đổi mạnh mẽ » so với thỏa thuận liên minh Mỹ-Hàn trước đây. Bản thân tổng thống Trump trong nhiệm kỳ thứ nhất đã « phản đối đề nghị cung cấp nhiên liệu nguyên tử mức thấp cho Nam Hàn, viện dẫn nguyên tắc không phổ biến nguyên tử ».
Vì sao Mỹ cho phép Nam Hàn Cchế tạo tiềm thủy đỉnh nguyên tử lúc này ?
Trong những năm gần đây, Nam Hàn đối mặt với các mối đe dọa tăng vọt từ Bắc Hàn. Từ khi bùng nổ chiến tranh Ukraine, Bắc Hàn đã nhận được hậu thuẫn lớn của Nga về công nghệ quân sự, đổi lấy việc Bình Nhưỡng giúp Moscow trong cuộc chiến chống Ukraine. Hán Thành nhận thấy nguy cơ đáng kể từ việc Nga có thể hỗ trợ Bắc Hàn phát triển tiềm thủy đỉnh nguyên tử, « phá vỡ thế cân bằng khu vực ». Vào tháng 9/2022, Bắc Hàn đã hợp pháp hóa việc tấn công võ khí nguyên tử đầu tiên, trong trường hợp khủng hoảng. Tháng 8/2023, Bắc Hàn tập trận mô phỏng cuộc tấn công bằng võ khí nguyên tử chiến thuật trên toàn lãnh thổ Nam Hàn, để sẵn sàng với phương thức Mỹ tấn công nguyên tử Bắc Hàn theo tình huống « tấn công phủ đầu » (preemptive strike).
Cần đặt phản ứng nói trên của Bắc Hàn trong bối cảnh chánh quyền tổng thống tiền nhiệm Mỹ Joe Biden ra Tuyên bố Hoa Thịnh Đốn năm 2021, đặt Nam Hàn dưới cái ô bảo vệ nguyên tử của Mỹ, sẵn sàng khai triển tiềm thủy đỉnh tấn công nguyên tử của Mỹ tại Nam Hàn, và dỡ bỏ các hạn chế đối với các dự án phát triển hỏa tiễn của Nam Hàn.
Điều đáng chú ý là, việc chánh quyền Trump 2.0 phê duyệt tiềm thủy đỉnh chạy bằng năng lượng nguyên tử của Nam Hàn diễn ra trong bối cảnh Mỹ có chính sách rút một phần các hỗ trợ an ninh với Nam Hàn, buộc Hán Thành tăng mạnh chi phí cho quân sự. Dự án tiềm thủy đỉnh nguyên tử nói trên có thể coi là một động thái trấn an của Hoa Thịnh Đốn đối với Hán Thành, lo ngại bị bỏ rơi.
Vì sao tiềm thủy đỉnh nguyên tử Nam Hàn có nguy cơ khuyến khích chạy đua võ khí nguyên tử?
Theo các chuyên viên nghiên cứu trung tâm tư vấn Ấn Độ Observer Research Foundation, dự án tiềm thủy đỉnh nguyên tử khuyến khích các nước trong khu vực, trong đó có Nam Hàn và Nhựt Bổn, tiến gần hơn đến quyết định sở hữu võ khí nguyên tử. Ít tuần sau quyết định của Mỹ, bộ trưởng Quốc phòng Nhựt Bổn, Shinjirō Koizumi, đã bày tỏ sự ủng hộ đối với việc chuyển sang phát triển tiềm thủy đỉnh nguyên tử, thay cho động cơ diesel. Chánh phủ Nhựt Bổn đang ngày càng đối mặt với áp lực từ nội bộ đối với việc thay đổi Ba Nguyên tắc phi nguyên tử, không sở hữu, không sản xuất và không cho phép du nhập võ khí nguyên tử (năm 1967).
Đặc biệt việc này được coi là gián tiếp giúp cho Bình Nhưỡng khẳng định tính chính đáng của « mục tiêu sách lược » đầu tư nâng cấp kho võ khí nguyên tử, trong đó có các chương trình hỏa tiễn đạn đạo phóng từ tiềm thủy đỉnh, có thể sẽ được ban lãnh đạo Bắc Hàn đưa ra trong dịp Đại hội Đảng cầm quyền cuối tháng 2/2026. Mục tiêu phi nguyên tử hóa bán đảo Triều Tiên trở thành viễn cảnh xa vời hơn nữa.
Thế kẹt của Nam Hàn: Phát triển sức mạnh răn đe quá mức sẽ bị coi là gây hấn…
Theo nhiều chuyên viên quan sát, Nam Hàn bị mắc trong thế kẹt : một mặt phải phát triển võ khí để bảo đảm năng lực răn đe, nhất là khi Mỹ giảm mạnh sự hiện diện tại khu vực, mặt khác, nếu phát triển mạnh, sẽ bị Bắc Hàn coi như động thái hung hăng gây hấn, và mượn cớ để thúc đẩy các chương trình võ khí hủy diệt. Liệu Hán Thành có cách nào để thoát khỏi thế bị động này ?
Ông Moon Chung-in, giáo sư danh dự tại Đại học Yonsei và cựu cố vấn đặc biệt về chính sách đối ngoại và an ninh quốc gia của tổng thống Nam Hàn Moon Jae-in, trong cuộc trả lời phỏng vấn báo Korea Times, ngày 28/1/2026, thừa nhận khả năng đối thoại Liên Triều đang lâm vào thế bế tắc, bởi Bình Nhưỡng coi Hoa Thịnh Đốn là bên đối thoại chính thức, không phải Hán Thành. Và ngay cả viễn cảnh đối thoại Mỹ – Bắc Hàn hiện tại cũng không hề khả quan, khi thất bại của thượng đỉnh Kim Jong Un và Donald Trump, tại Hà Nội năm 2019, vẫn là « một chấn thương » với Bắc Hàn. Hán Thành vì vậy cần « kiên nhẫn và thực tế ».
Hợp tác an ninh đa phương để thoát khỏi thế đối đầu Mỹ – Trung: Sẵn sàng khi Hoa Thịnh Đốn rút
Trong một cuộc đối thoại về chủ đề « Ứng phó với rủi ro nguyên tử trên bán đảo Triều Tiên » hồi tháng 10/2025, cựu cố vấn an ninh của tổng thống Nam Hàn nhấn mạnh đến tầm quan trọng lớn của lập trường dứt khoát chống phát triển võ khí nguyên tử tại Nam Hàn của tổng thống đương nhiệm Lee Jae Myung, nhấn mạnh đến « yếu tố then chốt để duy trì hòa bình » là « đối thoại đa phương, sự tham gia mang tính xây dựng với các cường quốc trong khu vực và những nỗ lực bền vững nhằm giảm căng thẳng, và ngoại giao thận trọng ».
Nhưng thách thức của Nam Hàn không chỉ liên quan đến bán đảo Triều Tiên, thoát khỏi thế bị kẹt trong cuộc đối đầu Mỹ – Trung là vấn đề then chốt. Trong báo cáo « Thinking the Unthinkable: An East Asia without the US? » (Nghĩ về điều tưởng như không thể nghĩ bàn : Một khu vực Đông Á có thể không có Mỹ ?) (*) tại Viện Hòa bình Toda, có trụ sở tại Nhật Bản, tháng 12/2025, cựu cố vấn an ninh quốc gia Nam Hàn nhấn mạnh đến việc các nước Đông Á cần một tiếp cận chủ động sáng tạo, điều mà sử gia Paul Schroeder gọi là « transcending diplomacy » (tạm dịch là ngoại giao vượt ra khỏi khuôn khổ thông thường), khi các quốc gia tầm trung nỗ lực để « vượt qua tình trạng hỗn loạn quốc tế và vượt qua những giới hạn bình thường của nền chính trị coi xung đột là trung tâm », « thông qua các dàn xếp quốc tế ».
Hướng đến giảm bớt cạnh tranh Mỹ – Trung, bằng cách đề xướng các hợp tác an ninh đa phương, các cơ chế đa phương để giải quyết các mâu thuẫn. Các nước Đông Á riêng lẻ không thể làm được, mà cần phối hợp với các cường quốc tầm trung khác, như Úc, Canada và khối ASEAN, huy động ủng hộ từ Âu châu, và nhóm BRICS, nhằm hướng đến các đồng thuận quốc tế mới, « để kiềm chế các hậu quả kinh tế và chính trị của xung đột Mỹ-Trung », hướng đến khôi phục trật tự quốc tế.
***
(*) Chuyên gia Moon Chung-in đề xướng 5 nguyên tắc: (1) sẵn sàng với việc Mỹ rút khỏi khu vực, (2) chuyển thế đối đầu với « hệ thống phòng thủ tập thể », do Mỹ lãnh đạo, sang xây dựng « hệ thống an ninh tập thể » toàn khu vực, (3) khôi phục trật tự thương mại đa phương, (4) duy trì đa nguyên văn hóa, tôn trọng các khác biệt, tôn trọng chủ quyền quốc gia, giải quyết các mâu thuẫn bằng biện pháp hòa bình theo Hiến chương Liên Hiệp Quốc, không can thiệp vào chính trị nội bộ, … và (5) không nên coi chính trị quốc tế như « trò chơi tổng bằng không » (zero sum logic), chỉ có bên thắng – bên thua, không có thỏa hiệp, để hướng đến cuộc chơi các bên cùng thắng.
(Nguồn: RFI)
