Getty Images

Ông Trump đã tìm được đồng minh là Tổng thống El Salvador Nayib Bukele.

Tác giả: Cristobal Vasquez, Washington, DC ngày 8 tháng Ba 2026

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tiếp đón các nhà lãnh đạo Mỹ Latin và Caribe vào hôm 7/3 tại khu nghỉ dưỡng chơi golf của ông cho “Hội nghị Thượng đỉnh Lá chắn Mỹ châu ” – một sự kiện nhằm tập hợp các đồng minh xung quanh lợi ích an ninh quốc gia của Mỹ và đối trọng với ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc trong khu vực.

Trong khi Mỹ dành phần lớn thập niên qua tập trung vào những nơi khác, Trung Quốc hiện là đối tác cho vay và thương mại hàng đầu của khu vực, tài trợ cho các dự án lớn như siêu cảng Chancay trị giá 3,5 tỷ đô-la ở Peru và hệ thống xe điện ngầm Bogotá ở Colombia cũng như nhiều dự án khác.

Giờ đây, chánh phủ Mỹ muốn giành lại vị thế đã mất. Nhưng các chuyên gia cảnh báo rằng việc thiết lập các mối quan hệ có ý nghĩa sẽ cần nhiều hơn là những hành động phô trương quân sự, thuế quan và gây sức ép.

Người dẫn đầu nỗ lực ngoại giao là bà Kristi Noem – người bị Trump cách chức Bộ trưởng An ninh Nội địa trong tuần này – người đã được chọn làm đặc phái viên cho hội nghị thượng đỉnh.

Bà Noem đăng trên X sau khi bị sa thải rằng: “Trong vai trò mới này, tôi sẽ có thể xây dựng dựa trên các mối quan hệ đối tác và chuyên môn về an ninh quốc gia.”

Bà cùng tham dự với các nhà lãnh đạo bảo thủ từ tám quốc gia — Argentina, Paraguay, El Salvador, Chile, Panama, Honduras, Guyana và Ecuador — những nước có chung hệ tư tưởng với chánh quyền Trump.

Colombia, Mexico và Brazil vắng mặt.

Evan Ellis, giáo sư nghiên cứu về Mỹ Latin tại Học Viện Nghiên cứu Sách lược thuộc Trường Cao đẳng Chiến tranh Lục quân Hoa Kỳ, nhận định hội nghị thượng đỉnh tập trung vào buôn bán ma túy, di cư, chống khủng bố và kiềm chế ảnh hưởng của Bắc Kinh ở khu vực bán cầu.

“Tôi cho rằng sự kiện này phần nào như một CPAC của Mỹ Latin,” ông Ellis nói thêm, đề cập đến Hội nghị Hành động Chánh trị Bảo thủ thường niên, thu hút các chánh trị gia cánh hữu từ khắp nước Mỹ.

Chánh quyền Trump cho hay hội nghị thượng đỉnh hôm 7/3 nhằm mục đích “thu hút và mở rộng” các đồng minh của Hoa Kỳ ở Tây bán cầu và hạn chế sự can thiệp của Trung Quốc trên khắp Mỹ châu, bao gồm cả việc ngăn chặn các đối thủ thiết lập chỗ đứng quân sự hoặc sách lược trong khu vực.

Cuộc họp diễn ra sau khi Tổng thống Trump gần đây tập trung vào vùng Caribe, và những tuyên bố trước đó của ông về việc Mỹ nên “lấy lại” kênh đào Panama từ Trung Quốc.

Áp lực của ông trong khu vực đã dẫn đến những thay đổi lớn – từ việc lật đổ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro đến quyết định của Tòa án Tối cao Panama hồi đầu năm nay về việc hủy bỏ các hợp đồng của một công ty Hong Kong tại kênh đào Panama.

Getty Images

Trung Quốc đã dành nhiều năm để xây dựng quan hệ kinh tế với các quốc gia Mỹ Latin như Panama

Tuy nhiên, chánh phủ Mỹ đang đối mặt với những thách thức đáng kể, theo Enrique Dussel Peters, giáo sư kinh tế và điều phối viên của Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc-Mexico tại Đại học Tự trị Quốc gia Mexico (UNAM).

“Thời kỳ hợp tác phát triển, thương mại tự do, chủ nghĩa đa phương, và thậm chí cả sự tương hỗ cơ bản đã qua rồi,” ông Dussel bình luận.

Ông nói với BBC rằng sự hiện diện của Trung Quốc ở Mỹ Latin và Caribe đã tăng lên “đáng kể”, trong khi phản ứng của Mỹ vẫn “chậm trễ và mang tính đối phó”.

Ông Dussel cho rằng các chánh sách như “Nước Mỹ trên hết”, cắt giảm viện trợ nước ngoài và thuế quan đã phản tác dụng, đẩy các chánh phủ trong khu vực xích lại gần hơn với một Trung Quốc đã dành hàng thập niên để xây dựng tầm nhìn sách lược dài hạn cho Mỹ Latin.

Các số liệu chứng minh điều đó: từ năm 2014 đến năm 2023, Trung Quốc đã rót khoảng 153 tỷ đô-la viện trợ tài chánh vào khu vực – gần gấp ba lần so với 50,7 tỷ đô-la mà Mỹ đóng góp trong cùng kỳ, theo số liệu từ phòng nghiên cứu AidData.

Đến năm 2024, Bắc Kinh đã chánh thức hóa các hiệp định thương mại tự do với Chile, Costa Rica, Ecuador, Nicaragua và Peru, và các quan hệ đối tác thương mại này đã mang lại lợi nhuận đáng kể. Năm 2000, thị trường Trung Quốc chỉ chiếm chưa đến 2% kim ngạch xuất cảng của khu vực Mỹ Latin.

Hội đồng Ngoại giao báo cáo rằng đến năm 2021, kim ngạch thương mại đã vượt quá 450 tỷ USD. Một số chuyên gia kinh tế dự đoán con số này sẽ vượt mốc 700 tỷ USD vào năm 2035.

Trung Quốc cũng đã đầu tư mạnh vào phát triển cơ sở hạ tầng của khu vực Mỹ Latin, với 20 quốc gia trong khu vực tham gia Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường, một dự án đầu tư và cơ sở hạ tầng toàn cầu khổng lồ do Chủ tịch Tập Cận Bình khởi xướng năm 2013.

Ban đầu được thiết kế để kết nối Đông Á và Âu châu, dự án này sau đó đã mở rộng sang Phi châu, Đại Dương Châu và Mỹ Latin, làm tăng tầm ảnh hưởng kinh tế và chính trị của Trung Quốc trên toàn thế giới.

Kể từ năm 2005, Ngân hàng Phát triển Trung Quốc và Ngân hàng Xuất nhập cảng Trung Quốc đã cho các nước ở Mỹ Latin và Caribe vay hơn 120 tỷ USD.

Các ngân hàng nhà nước này đã trở thành những bên cho vay hàng đầu đứng sau gần 138 dự án cơ sở hạ tầng, trong đó có lưới truyền tải điện Belo Monte ở Brazil, các đập thủy điện Kirchner-Cepernic ở Argentina và trạm vũ trụ Espacio Lejano ở Neuquén, Argentina.

Getty Images

Ông Trump từng nói ông muốn Mỹ làm đối trọng với ảnh hưởng của Trung Quốc ở Mỹ Latin

Những dự án này không phải là hoạt động từ thiện – Trung Quốc có những động cơ kinh tế riêng.

Bắc Kinh đang đổ một lượng đầu tư đáng kể vào cái gọi là “tam giác lithium” – vành đai giàu khoáng sản trải dài khắp Argentina, Bolivia và Chile, nơi nắm giữ 56% trữ lượng lithium của thế giới. Vào tháng 5/2025, Chủ tịch Tập Cận Bình đã công bố một khoản tín dụng trị giá 9 tỷ đồng Nguyên (nhân dân tệ) cho khu vực này.

Và trong khi các khoản vay của Bắc Kinh thường được cho là ít ràng buộc hơn so với các khoản vay từ Mỹ, các nhân vật phê bình trong khu vực đã cảnh báo rằng các quốc gia dễ bị tổn thương về kinh tế, chẳng hạn như Venezuela, có nguy cơ rơi vào “bẫy nợ” có thể nhanh chóng dẫn đến vỡ nợ.

Quốc gia này nợ Trung Quốc 60 tỷ đô-la và đã phải trả nợ bằng dầu mỏ giảm giá cho đến khi ông Maduro bị bắt giữ.

Những bên chỉ trích cũng chỉ ra các tiêu chuẩn về môi trường và lao động thấp hơn trong số các công ty Trung Quốc hoạt động trong khu vực. Nhiều người đã lên tiếng cảnh báo về những tác động đến an ninh quốc gia của việc Trung Quốc mở rộng kiểm soát đối với cơ sở hạ tầng quan trọng, bao gồm cả cảng và lưới điện.

Đáp lại, Trung Quốc đã cố gắng chuyển hướng sang các dự án nhỏ hơn, tập trung vào phạm vi địa phương, thúc đẩy xuất cảng kỹ nghệ và xây dựng cơ sở hạ tầng thế hệ tiếp theo: mạng 5G, truyền tải điện, đường sắt cao tốc, xe điện, trung tâm dữ liệu và trí tuệ/trí thông minh nhân tạo.

“Những dự án lớn, hào nhoáng kiểu này, vẫn được bàn luận đây đó – giờ không còn là câu chuyện nữa”, bà Margaret Myers, giám đốc điều hành của Viện Nghiên cứu Mỹ, Trung Quốc và Tương lai của các vấn đề toàn cầu (ACF) tại Đại học Johns Hopkins, bình luận.

Bà Myers nói thêm rằng những khoản đầu tư mới này cho phép Trung Quốc “hoạt động một cách kín đáo vào những thời điểm mà sự can thiệp của nước này đang bị chỉ trích nghiêm trọng hơn”

Getty Images

Panama đã giành quyền kiểm soát các cảng kênh đào từ công ty CK Hutchison của Hong Kong, trong bối cảnh áp lực ngày càng gia tăng từ phía Mỹ đối với khu vực này

Đối với Giáo sư Evan Ellis, việc kháng lại những bước tiến này “đòi hỏi các công ty Mỹ phải sẵn lòng đầu tư vào khu vực trên quy mô lớn để tạo ra một lựa chọn thay thế cho Trung Quốc”.

Mỹ cần cung cấp các “sản phẩm và công nghệ có khả năng cạnh tranh cả về chi phí lẫn tính năng”.

Nhiều chánh phủ tại Mỹ Latin đang nỗ lực duy trì một thế cân bằng, nhằm tránh việc quá phụ thuộc vào bất kỳ một đối tác đơn lẻ nào.

Facundo Robles, giáo sư tại Đại học Quốc phòng Argentina, đưa Brazil làm ví dụ, cho hay nước này duy trì mối quan hệ thương mại sâu sắc với Trung Quốc trong khi vẫn giữ vững hợp tác sách lược với Mỹ và Âu châu.

“Bỏ qua những lời lẽ đanh thép, Argentina – nhờ vào cơ chế liên bang của mình – cũng đang nỗ lực thực hiện một sách lược cân bằng tương tự,” ông nói.

Trong bối cảnh cạnh tranh ảnh hưởng khu vực này, Tổng thống Donald Trump dự kiến ​​sẽ đến Trung Quốc để gặp Chủ tịch Tập Cận Bình vào ngày 31/3.

Giáo sư Robles đánh giá kết quả tốt nhất cho khu vực sẽ là đa dạng hóa các đối tác kinh tế và thu hút đầu tư rộng rãi hơn – trong khi kết quả tồi tệ nhất sẽ là một cuộc cạnh tranh quyền lực lớn độc hại mà cuối cùng sẽ thu hẹp các lựa chọn dành cho các quốc gia nhỏ hơn.

(Theo BBC news)

(Huy Lê phụ đính)