Cuộc chiến ở Ô Khắc Lan (Ukraine) đã khởi động lại các cuộc đàm phán gia nhập Liên Hiệp Âu Châu ( EU ) cho một số quốc gia ứng viên. Nhưng các nhà lãnh đạo của 27 nước thành viên lại ngần ngại chuẩn bị dư luận cho việc kết nạp những thành viên mới.
Ủy viên Châu Âu phụ trách Mở rộng Liên Hiệp, Marta Koss (bên trái) và thủ tướng Montenegro (Mông Đặc Nội Ca La), Milojko Spajic, tại Podgorica, Montenegro, ngày 26/03/2026. AP – Risto Bozovic
Ngày 22/04, các nước thành viên EU đã đưa ra một quyết định quan trọng mà ít ai để ý đến, đó là phê duyệt việc thành lập một nhóm làm việc có nhiệm vụ chuẩn bị hiệp ước gia nhập Liên Âu cho Mông Đặc Nội Ca La (Montenegro). So với các ứng viên khác, quốc gia nhỏ bé vùng Balkan này tiến nhanh nhất trong các cuộc đàm phán để gia nhập Liên Âu và có khả năng trở thành thành viên mới ngay từ năm 2028. Như vậy là lần đầu tiên kể từ khi thâu nhận Khắc La Địa Á (Croatia) năm 2013, EU đang chuẩn bị mở rộng hơn nữa.
Nước láng giềng của Mông Đặc Nội Ca La là A Nhĩ Ba Ni Á (Albani) cũng dường như đang trên đà gia nhập Liên Âu vào năm 2030, vì được xem là “đã đạt tiến bộ đáng kể” trong việc hài hòa luật pháp của nước này với luật pháp của EU”. Hiện giờ đã có 9 nước chính thức là ứng cử viên gia nhập EU: A Nhĩ Ba Ni Á (Albani), Ba Tư Ni Á Hòa Hắc Tắc Ca Duy Na (Bosnia and Herzegovina), Các Lỗ Cát Á (Gruzia), Bắc Mã Kỳ Đốn (North Macedonia), Ma Nhĩ Đa Ngõa (Moldova), Mông Đặc Nội Ca La, Tắc Nhĩ Duy Á (Serbia), Thổ Nhĩ Kỳ và Ô Khắc Lan.
Vào ngày 23/04, tại hội nghị thượng đỉnh Âu châu ở Tái Phổ Lặc Tư (Cyprus), tổng thống Volodymyr Zelenskyy đã hối thúc lãnh đạo 27 nước thành viên EU nhanh chóng kết nạp Ô Khắc Lan, một yêu cầu mà các lãnh đạo Âu châu đã bác ngay lập tức, với lý do gia nhập Liên Âu là một tiến trình rất dài, đòi hỏi tuân thủ những tiêu chuẩn rất nghiêm ngặt. Dầu sao thì với những tiến bộ của một số quốc gia ứng viên như đã nói ở trên, kể từ nay chúng ta có thể hình dung một khối Liên Âu với khoảng 30 thành viên vào thời điểm năm 2030.
Theo ghi nhận của nhật báo kinh tế Les Echos của Pháp, trong bối cảnh quan hệ quốc tế ngày càng căng thẳng và trước sự hung hăng của Nga, Trung Quốc, và thậm chí của cả Hoa Kỳ, các nhà lãnh đạo EU hiện nay xem việc gia nhập của các nước láng giềng này là một yêu cầu địa chánh trị cấp thiết. Đây là một vấn đề lớn đối với công dân Âu châu, thế nhưng chủ đề này lại hầu như hoàn toàn vắng bóng trong các cuộc tranh luận công khai.
Tờ Les Echos nhắc lại, vào tháng 9/2023, một nhóm chuyên gia Pháp-Đức đã ra một báo cáo về các cải cách quản trị cần thiết để thâu nạp các thành viên mới. Nhưng sau đó, như nhận xét của một nhà ngoại giao Âu châu, “động lực đã giảm dần”. Cú choáng váng ban đầu sau cuộc xâm lược Ô Khắc Lan đã lắng xuống, các khủng hoảng khác chiếm trọn sự chú ý của các nhà lãnh đạo EU.
Les Echos trích dẫn bà Nathalie Loiseau, Nghị viên Âu châu thuộc cánh trung, nhận định: “Chúng ta có thể nói đến một sự thiếu can đảm chánh trị. Các nhà lãnh đạo coi vấn đề này là rất nhạy cảm và cố tình phớt lờ nó.”
Sự im lặng của các nhà lãnh đạo Âu châu và việc thiếu chuẩn bị cho dư luận về viễn cảnh mở rộng khối Liên Âu tiềm ẩn nhiều rủi ro. Bà Nathalie Loiseau cảnh báo: “Cách tốt nhất là chỉ thảo luận về vấn đề này vào giờ chót, trong quá trình phê chuẩn, trước một dư luận vốn đã căng thẳng, dễ bị ảnh hưởng bởi những luận điệu xuyên tạc chánh trị”. Chuyên viên nghiên cứu Sébastien Maillard, thuộc Học viện Jacques Delors, thì lo ngại “ một cuộc tranh luận cuồng loạn, phi lý, không thể kiểm soát được.”
Thế mà ở Pháp, kể từ khi cải tổ Hiến pháp năm 2008, trên nguyên tắc, mọi quyết định thâu nhận thành viên mới của EU đều phải được thông qua bằng trưng cầu dân ý (hoặc bằng một cuộc bỏ phiếu ở cả hai viện Nghị viện). Nếu công luận Pháp không được giải trình tường tận, có thể là đa số cử tri hoặc đa số nghị sĩ sẽ bỏ phiếu chống, ngăn chặn sự gia nhập của một ứng viên, ngay cả khi tất cả các thành viên khác của EU đã phê chuẩn, và như vậy sẽ khiến ứng viên đó rất phẫn nộ.
(Theo RFI)
