(ẢNH) – Một chiếc thuyền đánh cá truyền thống đi ngang qua một chiếc thuyền bị mắc cạn (phía sau) do sóng thần đánh trúng ở Banda Aceh, Indonesia, ngày 18 tháng 1 năm 2005 (phát hành lại ngày 23 tháng 12 năm 2024). Tháng Mười hai năm 2024 đánh dấu kỷ niệm 20 năm trận sóng thần Ấn Độ Dương năm 2004, hay còn gọi là sóng thần Ngày Lễ Tặng Quà, xảy ra vào ngày 26 tháng Mười hai năm 2004, do trận động đất mạnh 9,2 độ richter ở Ấn Độ Dương ngoài khơi bờ biển phía tây bắc Sumatra, Indonesia gây ra. Trận sóng thần, một trong những thảm họa thiên nhiên chết người nhất trong lịch sử gần đây, đã tàn phá các khu vực dọc theo vùng ven biển Ấn Độ Dương, cướp đi hơn 220.000 sinh mạng, khiến hơn nửa triệu người phải di dời và hàng trăm nghìn người mất kế sinh nhai. EPA/AHMAD YUSNI *** Chú thích địa phương *** 00349259 Nguồn: EPA / AHMAD YUSNI/EPA

AUSTRALIA – Hàng trăm tài liệu nội các mới được giải mật hé lộ những hoạt động bên trong chánh phủ Howard giữa những năm 2000, với cảnh báo về vai trò mà lực lượng quốc phòng nên đảm nhiệm tại Afghanistan (A Phú Hãn) cũng như mức độ chuẩn bị của Úc đối với đại dịch.

Năm 2005 mở đầu với một không khí ảm đạm, khi khu vực Đông Nam Á và Ấn Độ Dương vẫn đang vật lộn với thảm họa động đất và sóng thần khủng khiếp xảy ra ngày 26/12/2004.

Các trang tài liệu nội các từng bị niêm phong cho thấy Thủ tướng John Howard đã cam kết sự ủng hộ mạnh mẽ từ Úc, bao gồm gói hỗ trợ tuyến đầu trị giá một tỷ đô-la và tăng gấp đôi viện trợ cho Nam Dương (Indonesia).

Một thông điệp được ghi lại trong tài liệu: “Chúng tôi sẽ ở lại miễn là cần thiết.”

Ở trong nước, chánh phủ đã cảnh báo về nguy cơ đại dịch cúm gia cầm, dựa trên cảnh báo của Tổ chức Y tế Thế giới rằng khả năng bùng phát đại dịch là “rất có thể xảy ra”. Lời cảnh báo này đã thúc đẩy áp lực về việc chuẩn bị ứng phó.

Bộ trưởng Y tế lúc bấy giờ, Tony Abbott, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc truy vết tiếp xúc, cơ sở cách ly và giám sát – hơn 15 năm trước khi COVID-19 xuất hiện. Việc tích trữ thuốc kháng virus là một phần của chiến lược “tìm và kiểm soát” mà nội các cuối cùng đã chấp thuận. Tuy nhiên, tài liệu cũng ghi nhận rằng một loại virus có thể không bị kiểm soát trước khi có vắc-xin.

Cựu Tổng Chưởng lý Phillip Ruddock nhớ lại rằng ông tập trung vào những rủi ro cấp bách hơn đối với cộng đồng.

Ruddock nói, “Lúc đó, chúng tôi đã chứng kiến sóng thần ở Indonesia, các vụ đánh bom ở Luân Đôn, và những người thiệt mạng ở Bali. Khi nghĩ về môi trường hoạt động của chúng tôi, có rất nhiều vấn đề quan trọng cần giải quyết.”

Khi chánh phủ đảng Cấp tiến Liberal lần đầu tiên kiểm soát cả hai viện trong hai thập niên, họ soạn thảo luật “Workchoices” nhằm đơn giản hóa các thỏa thuận với người xử dụng lao động. Điều này gây phản ứng dữ dội từ các công đoàn, một làn sóng phản kháng góp phần vào thất bại của Howard năm 2007.

Lịch sử gia, Phó giáo sư David Lee (ĐH New South Wales) nhận xét rằng nội các không lường trước được phản ứng này.

“Nội các không nhận ra hay đánh giá đúng mức phản ứng dữ dội sẽ xảy ra, và điều đó đã dẫn đến sự trỗi dậy mạnh mẽ trở lại của phong trào công đoàn.”

Giữa năm, Tom Cruise nổi tiếng với màn nhảy lên ghế của Oprah để tuyên bố tình cảm với Katie Holmes, trong khi cả thế giới tiếc thương sự ra đi của Giáo hoàng John Paul II.

Ở Bali, truyền thông chấn động khi công dân Úc Schapelle Corby bị kết án vận chuyển ma túy trong túi ván trượt với án phạt 20 năm khiến quan hệ Úc-Indonesia thêm căng thẳng.

Tuy nhiên, trọng tâm quốc tế chính của Canberra vẫn là Afghanistan (A Phú Hãn), với kế hoạch cử một nhóm Lực lượng Đặc nhiệm trong 12 tháng, vốn kéo dài thành nhiều năm. Tài liệu nội các tiết lộ Bộ trưởng Quốc phòng Robert Hill và Bộ trưởng Ngoại giao Alexander Downer đã cảnh báo về rủi ro của quyết định này:

“Chúng tôi khuyến nghị không cử lực lượng đặc nhiệm sang A Phú Hãn với vai trò chiến đấu chuyên biệt, vì điều đó không đáp ứng đầy đủ các mục tiêu tái thiết và an ninh.”

Hai mươi năm sau, Phillip Ruddock vẫn đứng vững với quyết định đó:

“Điều quan trọng là chúng ta được nhìn nhận là đã đóng góp trách nhiệm, cùng với các đồng minh”.

“Nhưng về Afghanistan, khi Taliban trỗi dậy trở lại, liệu đó có phải là quyết định sai lầm?”

“Tôi cho rằng không. Chúng ta không thể làm ngơ trước các vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, và một phần trách nhiệm của chúng ta là hỗ trợ các đồng minh, chẳng hạn như Nhật Bản, giữ quân và bảo vệ họ.”

Các tài liệu cũng cho thấy, vấn đề nhân quyền không được đặt làm trọng tâm khi gia hạn thỏa thuận với Nauru. Điều này đồng nghĩa với việc Pacific Solution, chánh sách gây tranh cãi lần đầu do ông Howard khai triển năm 2001, tiếp tục được áp dụng để chuyển hướng và giải quyết những người xin tỵ nạn ngoài khơi.

“Chúng ta cần quản lý chặt chẽ cánh cổng. Nauru và đảo Manus là một phần quan trọng để bảo đảm những người muốn tới Úc không làm được.”

Phó giáo sư David Lee giải thích đây là biện pháp răn đe:

“Nhân quyền có được cân nhắc, nhưng trọng tâm là chánh sách này nhằm ngăn chặn những người di cư bằng thuyền, và mức độ nghiêm ngặt của chánh sách là có chủ đích.”

Năm kết thúc với bạo loạn Cronulla, bộc lộ sự mong manh của đa văn hóa Úc. Thủ tướng John Howard tuyên bố:

“Tấn công người khác dựa trên chủng tộc, ngoại hình hay dân tộc là hoàn toàn không thể chấp nhận.”

Trong khi đó, Phillip Ruddock tin rằng nền tảng quốc gia vẫn tồn tại:

“Có thể có một số người phân biệt chủng tộc, nhưng Úc đã chứng minh rằng chúng ta có thể gắn kết nhiều chủng tộc, văn hóa và tôn giáo khác nhau, và làm cho điều đó vận hành hiệu quả.”

Tuy nhiên, như vụ xả súng tại lễ hội Do Thái ở Bondi 20 năm sau cho thấy, vấn đề đoàn kết vẫn là thách thức lớn.

(Nguồn SBS News)

(Dân Việt News phụ đính)