Không phải chống buôn bán ma túy mà kiểm soát ngành dầu lửa mới là điểm nóng trong hồ sơ Venezuela sau khi tổng thống Nicolas Maduro bị lực lượng Mỹ bắt đưa về xét xử ở Mỹ. Hoa Thịnh Đốn muốn đưa các tập đoàn dầu khí của Mỹ trở lại Venezuela, quốc gia sở hữu trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới, mà phần lớn vẫn chưa được khai thác.
Nhà máy lọc dầu El Palito tại Puerto Cabello, Venezuela. Ảnh chụp ngày 21/12/2025. AP – Matias Delacroix
Chính Donald Trump đã chỉ rõ rằng chiến dịch quân sự lần này của Mỹ tại Caracas thực sự nhằm mục đích kiểm soát dầu mỏ của Venezuela. Trong cuộc họp báo hôm thứ Bảy 03/01/2026, ông tuyên bố : « Chúng tôi sẽ đưa các công ty dầu mỏ lớn của Mỹ, lớn nhất thế giới, vào cuộc. Họ sẽ chi hàng tỷ đô la để sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hại nghiêm trọng, cơ sở hạ tầng dầu mỏ, và bắt đầu tạo ra lợi nhuận cho đất nước ». Thế nhưng, dầu lửa của Venezuela có phải là nguồn lợi mà Mỹ có thể dễ dàng và nhanh chóng khai thác?
Để hiểu được điều này, trước hết, cần nói đến những nét đặc biệt của dầu mỏ của Venezuela, bởi vì không phải tất cả các loại dầu đều giống nhau. Có ba loại dầu chính : Thứ nhất là dầu mỏ thông thường, được tìm thấy trong các mỏ trong lòng đất hoặc dưới đáy biển. Đây là loại dầu được khai thác nhiều nhất trên thế giới, chủ yếu được tìm thấy ở Trung Đông (Ả Rập Xê Út, Iran, Irak), cũng như tại Nga, Hoa Kỳ, hay Châu Phi (Nigeria, Angola) và Biển Bắc (Na Uy, Vương quốc Anh).
Loại thứ hai là dầu đá phiến, nằm trong các tầng đá phiến rất sâu. Việc khai thác rất tốn kém và tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho môi trường vì được thực hiện bằng công nghệ nứt vỡ thủy lực.
Loại thứ ba là cát dầu, loại dầu nặng nhất, nằm trên bề mặt hoặc ở độ sâu khá nông. Đây là một dạng bán rắn chứa dầu thô, cát, sét khoáng và nước. Việc khai thác rất tốn kém và gây ô nhiễm. Đó chính là loại dầu thô siêu nặng mà Venezuela sở hữu, chủ yếu ở vùng sông Orinoco. Dầu thô của Venezuela đậm đặc, có tính axit cao, khó bán và đòi hỏi có các nhà máy lọc dầu chuyên biệt. Paasha Mahdavi, giáo sư khoa học chánh trị tại Đại học California, Santa Barbara, nhấn mạnh với đài phát thanh NPR của Mỹ (được TV5 Monde trích dẫn) rằng dầu của Venezuela là một trong những loại dầu gây ô nhiễm nhất thế giới.
Venezuela sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, mà Cơ quan Năng lượng Quốc tế ước tính khoảng 300 tỷ thùng, cao hơn nhiều so với quốc gia đứng hàng thứ hai là Ả Rập Xê Út (267 tỷ thùng). Tuy nhiên, sản lượng dầu của Venezuela bị hạn chế do các lệnh trừng phạt mà Mỹ áp đặt hồi năm 2015.
Trên thực tế, cách quản lý yếu kém của chính phủ, các lệnh trừng phạt của quốc tế và cuộc khủng hoảng kinh tế kéo dài tại đất nước này đã dẫn đến việc thiếu đầu tư và bảo trì trong lĩnh vực năng lượng, cũng như sự xuống cấp của hạ tầng cơ sở.
Theo CNN, công ty dầu khí nhà nước Venezuela PDVSA đã thừa nhận các đường ống dẫn dầu và khí đốt của họ đã không được hiện đại hóa trong suốt 50 năm qua. Chi phí nâng cấp chúng sẽ lên tới 58 tỷ đô la. Vài thập kỷ trước, Venezuela sản xuất hơn 3 triệu thùng mỗi ngày, nhưng nay, sản lượng đã giảm mạnh xuống còn khoảng một triệu thùng mỗi ngày, tương đương với 1/13 sản lượng của Mỹ, và bằng khoảng 1% sản lượng dầu khai thác trên toàn thế giới.
Dầu mỏ của Venezuela rất cần thiết cho việc sản xuất một số sản phẩm tinh chế, ví dụ diesel, nhựa đường và nhiên liệu cho các nhà máy và các thiết bị hạng nặng khác. Ngoài khoảng cách địa lý giữa hai quốc gia và giá dầu rẻ, còn một lý do khác khiến khai thác dầu mỏ của Venezuela mang lại nhiều lợi nhuận cho Hoa Kỳ : Theo TV5 Monde, trên thực tế, hầu hết các nhà máy lọc dầu của Mỹ được xây dựng để chế biến dầu thô nặng của Venezuela, đặc biệt là những nhà máy dọc bờ biển Vịnh Mêhicô. Thậm chí các nhà máy này còn cho rằng lọc dầu của Venezuela hiệu quả hơn là dầu khai thác tại Mỹ.
Quay trở lại Venezuela (sau khi rời đi vào năm 2007), các công ty của Mỹ có thể mua dầu thô nặng giá rẻ, chế biến rồi bán thành phẩm xăng, dầu diesel và dầu hỏa thu được với giá tương đương nhiên liệu được chế biến từ dầu thô nhẹ chất lượng cao.
Tuy nhiên, tất cả những « món hời » này không thể đến trong « một sớm một chiều ». Cựu giám đốc điều hành của tập đoàn BP, Lord Browne, nói với đài BBC rằng việc hồi sinh ngành công nghiệp dầu mỏ ở Venezuela sẽ là một « dự án rất lâu dài ». Còn Francisco Monaldi, giám đốc chương trình năng lượng Mỹ Latinh tại Viện Baker, đại học Rice, Texas, ước tính để Venezuela tăng sản lượng hiện tại từ 1 triệu thùng dầu mỗi ngày lên 4 triệu thùng như trước đây, sẽ cần « khoảng một thập kỷ và khoảng 100 tỷ đô la đầu tư ».
Trang mạng Vert.com trích dẫn nhận định của Giovanni Staunovo, một chuyên viên phân tách chuyên về nguyên vật liệu thô của cơ quan tư vấn UBS của Thụy Sĩ, trả lời AFP : « Việc nối lại sản xuất đều đòi hỏi đầu tư đáng kể, do tình trạng xuống cấp của cơ sở hạ tầng ». Trong khi đó, đầu tư hiện nay không mấy hấp dẫn vì giá dầu thô đang bị kìm hãm do nguồn cung dư thừa và trong năm 2025 đã giảm.
Trong bối cảnh này, Ole Hansen, một chuyên viên phân tách của Saxo Bank, nói rằng: « trách nhiệm chính của các công ty dầu khí lớn của Mỹ là mang lại lợi nhuận cho các cổ đông, chứ không phải cho chánh phủ », chính vì thế trong tương lai gần, chưa chắc các công ty dầu của Mỹ sẽ quan tâm trở lại đến Venezuela, nhất là vì hiện giờ tình hình Venezuela đang bất ổn, ngành công nghiệp dầu mỏ của nước này đang trong tình trạng hỗn loạn.
(Nguồn Rfi)
