The Economist nói về « Một bí ẩn trên biển : Trung Hoa có thể đang xây dựng một căn cứ không quân mới rất quy mô » tại Hoàng Sa. Nhưng các chuyên viên phân tách đặt nghi vấn về lịch trình và địa điểm. Vì sao lại chọn Đá Hải Sâm, và tại sao Hoa Kỳ im lặng ?
Đá Hải Sâm (Antelope Reef) ở quần đảo Hoàng Sa. © Wikipedia
Hoàng Sa : Bất ngờ vì sau một thập niên, Trung Hoa lại bồi đắp đảo
Từ tháng 10/2025, Trung Hoa đã biến một bãi cát hoang vắng ở Biển Đông thành một đảo san hô rộng 600 hec-ta. Phát ngôn viên bộ ngoại giao Trung Hoa nói rằng dự án khổng lồ này « nhằm cải thiện điều kiện sống và làm việc trên các đảo và phát triển kinh tế địa phương », nhưng tuần báo Anh Quốc cho là lời biện bạch này không hợp lý chút nào. Theo số liệu của chính Bắc Kinh, tất cả các đảo nhỏ ở Biển Đông chỉ có không quá 2.000 công dân nước này sinh sống (chưa kể hàng ngàn binh lính). Gần như tất cả đều được Trung Hoa đưa đến nhằm khẳng định chủ quyền.
Đá Hải Sâm (Antelope Reef, Trung Hoa gọi là Linh Dương) bắt đầu trông giống một cách kỳ lạ với căn cứ không quân trên Đá Vành Khăn (Mischief Reef/Mỹ Tế) – một trong ba căn cứ lớn được xây dựng trong cơn sốt đảo nhân tạo từ 2013 đến 2015. Đá Hải Sâm chỉ nhỏ hơn Đá Vành Khăn một chút, và ảnh vệ tinh mới đây cho thấy xuất hiện một dải đất dài có thể là một phi đạo 2.700 mét. Nếu việc đào đắp tiếp tục đến tháng Tư, Đá Hải Sâm sẽ trở thành hòn đảo lớn nhất Biển Đông. Vì sao các tàu nạo vét Trung Hoa quay lại Biển Đông sau gần một thập niên là cả một bí ẩn.
Chắc chắn, Trung Hoa đã rất bận rộn trong suốt thời gian đó, xử dụng các căn cứ hiện có để đuổi các tàu đánh cá và lực lượng tuần duyên của các quốc gia ven biển khác ra khỏi vùng biển này. Phi Luật Tân, nước đã thắng kiện tại Tòa án Trọng tài Thường trực La Haye năm 2016 đặc biệt chịu áp lực, nhưng việc đào đắp đã kết thúc vào năm 2015. Gregory Poling, chuyên gia về Biển Đông của Trung tâm Nghiên cứu Sách lược và Quốc tế (CSIS) cho biết : « Đây là điều bất ngờ đối với chúng tôi ».
Đáng ngạc nhiên hơn nữa là vị tri của Đá Hải Sâm. Ngược với Đá Vành Khăn, đảo san hô này không nằm ở cực nam Biển Đông thuộc quần đảo Trường Sa – mà Việt Nam, Philippines, Đài Loan, Malaysia đều đòi hỏi chủ quyền và được Bắc Kinh đào đắp mạnh nhất. Đá Hải Sâm thuộc về Hoàng Sa, quần đảo phía bắc Biển Đông bị Trung Hoa dùng võ lực cưỡng chiếm từ tay quân đội Việt Nam Cộng Hòa. Khác với Trường Sa, nơi các nước yêu sách chiếm đóng vài điểm tiền tiêu, Trung Hoa kiểm soát toàn bộ Hoàng Sa từ năm 1974.
Hoa Kỳ để yên cho Trung Hoa thao túng Biển Đông ?
Theo một giả thiết, thì việc chọn Đá Hải Sâm có liên quan đến quan hệ Việt-Hoa. Trung Hoa đã có phi đạo ở quần đảo Hoàng Sa, nhưng nằm xa bờ biển Việt Nam. Đá Hải Sâm nằm gần các mỏ dầu khí tiềm năng và ngư trường phong phú được ngư dân Việt Nam và Trung Hoa khai thác. Đã từ lâu Bắc Kinh tìm cách ngăn cản Việt Nam hưởng lợi từ nguồn tài nguyên thiên nhiên ở Biển Đông, nhưng cũng có thể là để phản ứng với Hà Nội. Trong bốn năm qua, Việt Nam đã tôn tạo nhiều đảo nhỏ đang kiểm soát ở Trường Sa, tạo ra nhiều đất mới đến nỗi theo ông Poling, có thể vượt qua Trung Hoa về tổng diện tích đào đắp trong năm nay.
Chuyên gia Ian Storey của ISEAS-Yusof Ishak Institute ở Tân Gia Ba nhận xét với việc mở rộng Đá Hải Sâm, Trung Hoa vẫn sẽ dẫn đầu đồng thời gởi thông điệp đến Việt Nam là mình có thể làm tốt hơn. Khi được hỏi về việc nạo vét Đá Hải Sâm hồi tháng Ba, phát ngôn viên bộ ngoại giao Việt Nam tuyên bố đó là hành động bất hợp pháp, Bắc Kinh đáp lại Hoàng Sa là « lãnh thổ cố hữu » của Trung Hoa. Nhưng những năm gần đây hai nước cộng sản này thường giải quyết bất đồng trong hậu trường. Vài giờ trước các phát biểu đối chọi trên, bộ trưởng quốc phòng hai nước đã lên một tàu Hải quân của Việt Nam trên vịnh Bắc bộ trước cuộc tuần tra chung.
Tuy nhiên điều đáng kinh ngạc nhất là sự im lặng của Hoa Kỳ. Các chánh quyền Obama, Biden và Trump 1.0 đều chỉ trích việc Trung Hoa tự tiện mở rộng các đảo tranh chấp ở Biển Đông. Nhưng trong sách lược quốc phòng mới được công bố hồi tháng Giêng, Ngũ Giác Đài cho biết trọng tâm sắp tới sẽ là « chuỗi đảo thứ nhất » trải dài từ Nhựt Bổn qua Mã Lai Á, Đài Loan và Phi Luật Tân. Quần đảo Hoàng Sa dường như nằm ngay bên ngoài đường ranh giới đó. Sự im tiếng của Hoa Kỳ có thể là một trong những dấu hiệu đầu tiên cho thấy bên ngoài vành đai phòng thủ mới của Mỹ, Tòa Bạch Ốc để cho Trung Hoa tự do thao túng.
Orbán trước áp lực chánh trị và đối lập mới tại Hung Gia Lợi.
Chủ nhật 12/04, thủ tướng Hung Gia Lợi từ 15 năm qua hy vọng sẽ tái đắc cử, nhưng Le Point nhận định đối với Âu châu, Viktor Orbán cần phải thất bại. Orbán đã biến Hung Gia Lợi thành « mắt xích yếu của Âu châu trước Điện Kremlin », thành một nền dân chủ phi tự do, tham nhũng lan tràn. Các cấu trúc kiểm soát bị suy yếu, tư pháp và báo chí bị khống chế, người nhập cư bị trút tội lên đầu.
Viktor Orbán là viên chức lãnh đạo duy nhất ở Âu châu vẫn khăng khăng giữ mối quan hệ đồng lõa với Vladimir Putin, giúp ảnh hưởng Nga xâm nhập châu lục, tính toán về năng lượng thay vì tình đoàn kết. Tháng 7/2024, khi lên làm chủ tịch luân phiên Hội Đồng Âu Châu, chuyến công du đầu tiên của ông ta là đến Mạc Tư Khoa thay vì Bá Linh như truyền thống. Trong lúc Ukraine chiến đấu để tồn tại, Viktor Orbán ngoan cố chặn bằng được món tín dụng 50 tỉ euro của Âu châu cho Kyiv.
Không chỉ thân thiết với Mạc Tư Khoa, ông ta còn quỵ lụy trước Bắc Kinh. Hung Gia Lợi là nước Âu châu duy nhất hiện diện trong hội nghị thượng đỉnh về Con đường tơ lụa mới tháng 10/2023, và tháng 2/2024 ký thỏa thuận hợp tác an ninh, cho phép công an Trung Hoa được tuần tra tại các thành phố Hung Gia Lợi. Nhân vật này đã phản bội lại chính mình, chính nhân dân của mình và sự tự do quý giá đã giành được từ những người tiền nhiệm của Putin.
Le Figaro Magazine cho rằng đã đến giờ tính số đối với Viktor Orbán. Chánh sách bảo thủ, chống nhập cư của thủ tướng Hung Gia Lợi đã trở thành điểm được chú ý cho các đảng dân túy Âu châu, nhưng việc nắm quyền quá lâu, kinh tế xuống dốc và các cáo buộc tham nhũng khiến ông đang ở vị thế nguy hiểm. Trong khi đó « Péter Magyar, đối thủ mà chánh quyền không đoán trước » đang trở nên nổi tiếng. Chỉ trong vài tuần lễ, chánh khách trẻ tuổi hơn của đảng Tisza đã trở thành địch thủ chính của Orbán. Những cuộc họp mặt của ông thu hút đông đảo người tham dự, với những tuyên bố mạnh mẽ chống « hệ thống tội phạm quốc gia của Viktor Orbán », « Alibaba và 40 tên cướp », « Dracola ngân quỹ »…
Âu Châu mạnh trên giấy, nhưng thiếu Mỹ vẫn là kế hoạch khó
L’Express đánh giá « NATO không có Mỹ là một thách thức khổng lồ cho Liên Hiệp Âu Châu ». Trên lý thuyết, Âu châu có kinh tế và quân sự vững mạnh, có thể tự vệ, nhưng tình đoàn kết và ý chí liệu có đủ để đương đầu với nước Nga hiếu chiến có đội quân hùng hậu hay không ?
Lần này không loại trừ tình huống Tổng thống Mỹ biến đe dọa thành hành động vì tức giận và cay đắng vì Âu châu không tham gia trong cuộc chiến tranh Ba Tư. Ông Trump nói rằng « sẽ ghi nhớ ». Có thể ông sẽ triệu hồi tướng Mỹ đang chỉ huy lực lượng NATO, gia tăng nhịp độ rút quân Mỹ khỏi Âu châu – hiện là 80.000 binh sĩ, ngưng chuyển giao võ khí cho Ukraine dù Âu châu trả tiền mua. Phía Âu châu có thể đe dọa đóng cửa 42 căn cứ quân sự Mỹ trên đất mình và giảm mua võ khí – phân nửa số tiền Âu châu chi ra lâu nay vẫn vào túi các hãng sản xuất võ khí Hoa Kỳ.
Nếu phải tự bảo vệ trước Nga, Âu châu có năng lực tài chánh, công nghệ quân sự quan trọng. Năm ngoái châu lục chi ra 500 tỉ euro cho quốc phòng, gấp ba lần Mạc Tư Khoa. Các quốc gia thành viên có thể trông cậy vào hiệp ước Lisbonne tương tự như NATO, và « răn đe nguyên tử » do Pháp Quốc đề nghị được nhiều nước quan tâm nhất là Đức Quốc. Nhưng tiếc thay tất cả vẫn là trên giấy tờ.
Âu Châu không đồng thuận với nhau, và thiếu năng lực phòng không, tình báo qua vệ tinh, vận chuyển chiến lược, tấn công tầm xa…và răn đe nguyên tử của Hoa Thịnh Đốn vẫn mạnh mẽ hơn Ba Lê và Luân Đôn. Đặc biệt, quyền lãnh đạo của Mỹ trong NATO vẫn được coi là đương nhiên. Lập ra một NATO Âu châu không đơn giản. Tiếp tục cuộc hôn nhân với Mỹ theo điều kiện của Trump là khó chấp nhận, nhưng nếu Âu châu không đoàn kết với nhau, cuộc sống sau khi « ly dị » sẽ càng khó khăn hơn.
Nói về « Cuộc ly hôn giữa đôi bờ Đại Tây Dương », The Economist nhận xét, các mối quan hệ hiếm khi sụp đổ chỉ sau một đêm, mà thường xấu đi dần dần. Cuộc chiến ở Ba Tư đã đẩy NATO đến gần bờ vực khó thể cứu vãn hơn bao giờ hết, và Ukraine nên là trung tâm cấu trúc an ninh mới của Âu châu. Sau bốn năm chống lại Vladimir Putin, Kyiv hiện sở hữu đội quân lớn nhất và thiện chiến nhất lục địa (sau Nga), với kinh nghiệm sâu rộng trong chiến tranh cường độ cao cũng như sản xuất và xử dụng drone. Tiến trình gia nhập Liên minh Âu châu của Ukraine cũng nên được đẩy nhanh. Đáng buồn thay, tất cả vẫn còn là viễn cảnh xa vời.
Nga tưởng « trúng đậm », Ukraine vẫn kháng cự
L’Express nhận thấy « Trong khi đó, Ukraine kháng cự ». Lẽ ra Putin có thể trúng số độc đắc : kinh tế Nga đang xuống dốc không phanh thì chiến dịch « Cơn thịnh nộ kinh hoàng » (Epic Fury) của Hoa Kỳ và Do Thái đã xáo trộn ván cờ. Giá dầu thô có thể leo lên đến 150 đô-la một thùng nếu tình trạng còn kéo dài, và Hoa Thịnh Đốn bận rộn với Trung Đông không còn quan tâm đến Kyiv.
Nhưng mọi việc không đơn giản như vậy. Đêm ngày 5/04 rạng sáng ngày 6/04, các drone Ukraine đã oanh kích cảng dầu hỏa Sheskharis của Nga trên Hắc Hải. Vài ngày trước đó, hỏa tiễn Ukraine tấn công các cảng Primorsk và Oust-Louga trên biển Baltic. Mục đích là ngăn cản Mạc Tư Khoa thủ lợi từ giá vàng đen tăng lên. Trước đó theo Bloomberg, từ 11 đến 21/03 xuất cảng dầu Nga đã sụt đến 43 %. Còn về giàn đồng ca nói rằng quân đội Ukraine sắp sụp đổ vì Mỹ sẽ ngưng giao hệ thống Patriot, cũng phải xem lại.
James Jeffrey, cựu đại sứ Mỹ ở Y Lạp Khắc (Iraq) và Thổ Nhĩ Kỳ nhắc nhở : « Nga không dùng hỏa tiễn đạn đạo để thay đổi tương quan chiến trường, mà để hủy diệt nhà cửa thường dân và bẽ gãy ý chí của người dân Ukraine ». Lò lửa Trung Đông sẽ không quyết định vận mệnh của Kyiv, và không thể làm quên một thực tế khác : quân Nga không chiếm được một mét đất nào trong tháng Ba – đây là lần đầu tiên kể từ tháng 9/2023. Và không bổ khuyết nổi số lính bị tử trận – hơn 30.000 người/tháng. Cuộc chiến tranh Ukraine dù biến mất trên truyền thông, nhưng phải là ưu tiên trong địa chánh trị Âu châu, bởi vì vẫn chưa ngã ngũ.
Nghi vấn Trung Hoa chuyển giao vũ khí cho Ba Tư
Một thông tin mới liên quan đến chiến tranh Ba Tư: Courrier International dẫn thông tin từ CNN tiết lộ Trung Hoa chuẩn bị gởi võ khí cho Ba Tư. Ba nguồn tin cho CNN biết là Bắc Kinh sắp sửa giao các hệ thống phòng không cho Teheran « trong những tuần lễ tới ». Đó là các loại hỏa tiễn vác vai MANPADS để đối phó với các phi cơ quân sự Mỹ bay ở tầm thấp. Các công ty của Trung Hoa tiếp tục bán cho Ba Tư các công nghệ để sản xuất võ khí và cải thiện hệ thống định vị. South China Morning Post ghi nhận các viên chức Mỹ nhiều lần tố cáo các công ty Trung Hoa cung cấp vật liệu và linh kiện lưỡng dụng có thể dùng cho hỏa tiễn và drone.
Nếu việc chuyển giao này được xác nhận sẽ là một « sự leo thang » của Trung Hoa, trong khi Bắc Kinh nói rằng đã đóng góp và thỏa thuận ngưng bắn giữa Ba Tư và Hoa Kỳ. Thông tin trên được đưa ra vào thời điểm ông Donald Trump sắp sửa gặp Tập Cận Bình vào tháng tới. Phát ngôn viên đại sứ quán Trung Hoa tại Hoa Thịnh Đốn bác bỏ. Một nguồn tin nói với CNN, Bắc Kinh có thể lý luận rằng các hệ thống phòng không mang tính « phòng thủ », khác với Mạc Tư Khoa đã chia sẻ thông tin tình báo giúp Ba Tư tấn công chính xác vào quân đội và các căn cứ quân sự Mỹ ở Trung Đông.
Chiến tranh ở Trung Đông : Phải chăng Donald Trump là « người thua cuộc » ?
Lên khuôn vào thời điểm vị tổng thống Mỹ khó đoán định đe dọa đưa Ba Tư « trở về thời kỳ đồ đá », các tuần báo đều thận trọng tránh bình luận trên báo giấy. Chủ đề của Courrier International là nạn cá cược đủ loại từ thể thao, bầu cử cho tới chiến tranh. L’Express dành hồ sơ cho « Quyền lực thầm lặng của Vatican » liên quan đến Trump, Putin, GAFAM, Algérie… Le Point nói về một « quyền lực » khác : các loại thuốc làm giảm cân hiệu quả.
Le Nouvel Obs tập trung cho « Hồ sơ đen về những sai lầm y tế ». Từ chối cho nhập viện, chẩn đoán, chữa trị sai…những sai sót còn là hệ quả của việc ngành y nước Pháp xuống dốc dần từ 20 năm qua. Ông Marc Tadié, nguyên là trưởng khoa giải phẫu thần kinh, trong tác phẩm điều tra « Xì-căng-đan tai nạn y tế » đánh giá những sai lầm của nhân viên y tế dẫn đến cái chết của 30.000 người mỗi năm, tuy con số chính thức của Bộ Y tế là 4.630 trường hợp.
Riêng The Economist ra sau kịp cập nhật, cho rằng « Donald Trump là người thua thiệt nhiều nhất trong chiến tranh » với Ba Tư. Hòa bình vô cùng mong manh. Cuộc chiến cho thấy sự nông cạn trong tầm nhìn của ông Trump về cách thức xử dụng sức mạnh của Mỹ. Mặc dù ưu thế quân sự của Hoa Thịnh Đốn đã được thể hiện rõ ràng ở Ba Tư: tích hợp trí thông minh nhân tạo vào các hoạt động, giải cứu ngoạn mục phi công bị bắn rơi…nhưng cũng bộc lộ một điều : hỏa lực áp đảo nhưng không có chiến lược rõ ràng. Chế độ Ba Tư vô cùng tàn bạo, nhưng trong một cuộc chiến chính nghĩa thì bạo lực phải là biện pháp cuối cùng. Chỉ có sức mạnh thôi thì chưa đủ, đôi khi vũ lực thậm chí còn không mang lại chiến thắng. L’Express nói về « Cái giá khổng lồ của cuộc chiến » : nửa tỉ đô-la một ngày!
(Theo RFI)
