Nguồn: Lisel Hintz, Berk Esen, và Tudor Onea, “The Seven Pillars of Populist Foreign Policy,” Foreign Policy, 19/02/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng (nghiencuuquocte.org)

Để hiểu cách ứng xử với thế giới của Trump, hãy nhìn vào những nhà lãnh đạo có nét tương đồng với ông.

Một nhiệm kỳ, một năm, và một tháng kể từ khi Donald Trump nhậm chức tổng thống, các chuyên gia phân tách vẫn tiếp tục tranh luận về cách tốt nhứt để hiểu chánh sách đối ngoại của ông. Một số người lập luận rằng Trump đang điều chỉnh cách làm việc truyền thống của Washington đối với những thách thức toàn cầu mới. Những người khác lại cho rằng những quyết định bốc đồng về mặt ý thức hệ của ông cho thấy sự hiểu sai các nguồn sức mạnh của nước Mỹ. Dù tốt hay xấu, điều rõ ràng là giờ đây Trump phải đối mặt với ít hạn chế chánh sách đối ngoại hơn nhiều so với nhiệm kỳ đầu tiên của ông.

Chúng tôi cho rằng cách ứng xử tốt nhứt để hiểu nền ngoại giao của Trump ít liên quan đến vị thế độc tôn của nước Mỹ trên thế giới hay những cá tính dị biệt của riêng Trump, mà liên quan nhiều hơn đến hình thức quản trị dân túy của ông. Việc so sánh chánh sách đối nội của Trump với các chánh sách của các nhà lãnh đạo dân túy khác, chẳng hạn như Thủ tướng Hung Gia Lợi, Victor Orban, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, đã trở nên phổ biến. Nhưng điều đáng chú ý là phép so sánh này cũng hoàn toàn chính xác trong lĩnh vực chánh sách đối ngoại. Dù sao thì nước Mỹ cũng ở một vị thế địa chánh trị rất khác so với Hung Gia Lợi, Ấn Độ, và Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng nước Mỹ thời Trump lại đối xử với nền chánh trị thế giới theo cách tương tự những nước này.

Có một sự khác biệt lớn giữa các nhà lãnh đạo dân túy về cách họ định nghĩa “người dân” mà họ tuyên bố đại diện. Tuy nhiên, khi nhìn tổng thể, họ đều xử dụng các câu chuyện, phương thức, chiến thuật, và các kênh quản trị tương tự nhau, không chỉ ảnh hưởng đến chánh trị trong nước mà còn định hình rõ rệt các hành vi ở nước ngoài. Các nghiên cứu gần đây cho thấy cách chủ nghĩa dân túy có thể hoạt động như cả một sách lược và một ý thức hệ, cách các khía cạnh thủ tục của việc ra quyết định khác với những nhà lãnh đạo không theo chủ nghĩa dân túy, các điều kiện định hình cường độ thay đổi chánh sách đối ngoại dưới thời các nhà lãnh đạo dân túy, và tác động của sự trỗi dậy toàn cầu của chủ nghĩa dân túy đối với trật tự quốc tế.

Hãy xem xét điều mà chúng tôi gọi là bảy trụ cột của chánh sách đối ngoại dân túy: cá nhân hóa, siêu truyền thông hóa, “giới tinh hoa tham nhũng,” lịch sử hào hùng, chủ nghĩa xét lại, tống tiền, và việc theo đuổi (đôi khi không thành công) lợi ích chánh trị trong nước. Trong tất cả các lĩnh vực này, Trump hành động quá giống với các bản sao dân túy quốc tế của mình. Chí ít thì những điểm tương đồng này cho thấy rằng sẽ là một sai lầm nếu cố gắng tìm kiếm một luận lý sách lược độc đáo nào đó đằng sau các động thái của Trump trên sân khấu thế giới.

1. Cá nhân hóa

Giống như Trump, các nhà lãnh đạo dân túy – thường ban đầu được bầu ra một cách tự do và công bằng – có xu hướng làm suy yếu và, nếu có thể, thâu tóm các thể chế dân chủ mà theo truyền thống vốn đóng vai trò kiểm soát quyền lực của họ.

Trump đã cắt giảm các vị trí hành chánh nhân danh “hiệu quả,” trong khi các cuộc thanh trừng của Erdogan tuyên bố nhắm vào những kẻ âm mưu đảo chánh và “khủng bố.” Orban của Hung Gia Lợi thì thiết kế hẳn một trật tự hiến pháp mới. Việc làm rỗng tri thức thể chế và thay thế nhân sự lành nghề bằng những người được bổ nhiệm vì lợi ích chánh trị dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng đối với việc ra quyết định chánh sách đối ngoại, bao gồm sự khó đoán, mức độ chấp nhận rủi ro cao, thiếu trình độ, và củng cố nhánh hành pháp bất chấp tổn hại cho các ưu tiên quốc gia khác.

2. Siêu truyền thông hóa

Dù tất cả các nhà lãnh đạo đều tham gia vào giao tiếp chánh trị, phong cách chánh trị dân túy bao gồm việc xử dụng phương tiện truyền thông và mạng xã hội một cách mạnh mẽ để tạo ra các màn trình diễn – một hình thức xem truyền thông như là chánh trị.

Các chương trình truyền hình hàng tuần của cựu Tổng thống Ecuador Rafael Correa, cựu Tổng thống Venezuela Hugo Chávez, và Tổng thống Venezuela vừa bị phế truất Nicolás Maduro; các bài phát biểu gần như hàng ngày của Erdogan; và các cuộc trò chuyện thân mật 3D với hình đại diện ảo của Modi phục vụ mục đích tạo ra sự kết nối cảm xúc với công chúng. Việc xử dụng các nền tảng này để làm nổi bật các chiến thắng trong chánh sách đối ngoại của lãnh đạo đương nhiệm truyền đi thông điệp rằng chỉ có người ấy mới có thể khẳng định lại sự vĩ đại hoặc mang lại vị thế và sự tôn trọng mà người dân xứng đáng được hưởng.

Về phần mình, Trump xem Phòng Bầu dục như một sân khấu thực sự (mới được mạ vàng), nơi ông có thể luân phiên quở trách hoặc xoa dịu các nhà lãnh đạo nước ngoài, tất cả đều diễn ra trước một nhóm các cơ quan truyền thông được lựa chọn độc quyền. Việc các quan chức Mỹ mắng mỏ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky vào tháng 02/2025 là một khoảnh khắc đặc biệt đáng nhớ – cựu chuyên gia sản xuất truyền hình Trump nhận xét rằng diễn biến này sẽ tạo nên “một chương trình truyền hình tuyệt vời” – nhưng việc dàn dựng các chuyến thăm cấp nhà nước hướng tới công chúng của các nhà lãnh đạo Ả Rập Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ cũng phô diễn tính sân khấu của chủ nghĩa dân túy.

Bên cạnh đó, Mạng xã hội cũng đã trở thành một không gian chánh trị thường xuyên. Trump xử dụng các nền tảng như X và Truth Social của riêng mình để đe dọa các nhà lãnh đạo và ra tín hiệu về những thay đổi chánh sách cũng như khuếch đại các thành tựu của mình.

3. “Giới tinh hoa tham nhũng”

Các nhà lãnh đạo dân túy xem chánh trị quốc tế là một đấu trường nơi họ khẳng định mình là những người bảo vệ hợp pháp và cần thiết của một “dân tộc thuần khiết” chống lại giới tinh hoa kinh tế và văn hóa của một bộ máy cầm quyền mục nát. Những người theo chủ nghĩa dân túy này tuyên bố bảo vệ lợi ích của “người dân” bằng cách đòi hỏi vị thế quốc tế và bảo vệ quốc gia – con người, giá trị, lãnh thổ – khỏi giới tinh hoa nước ngoài hiểm độc và những kẻ cấu kết với họ trong nước.

Các lãnh đạo dân túy trên toàn thế giới rất giỏi trong việc phác họa “giới tinh hoa tham nhũng” của họ như là những kẻ thông đồng với Mỹ, Âu Châu, hoặc Tây phương. Chávez đã chỉ trích gay gắt các chánh sách nhập cư của Mỹ và EU là “sự dã man được hợp pháp hóa” tại hội nghị thượng đỉnh Mercosur năm 2008. Và khi đăng cai hội nghị thượng đỉnh G-20 vào năm 2023, Modi, người được truyền thông thân chánh phủ ca ngợi là “Siêu nhân Năng lượng Mặt trời,” đã lên án các nhà lãnh đạo Tây phương vì áp đặt các chánh sách hạn chế đối với các quốc gia đang phát triển.

Trump cũng xử dụng phương thức dân túy này, tiếp tục chỉ trích trật tự do Tây phương thiết kế từ vị thế quyền lực ở một thủ đô Tây phương. Khi cáo buộc những người “tự do” cố tình phá hoại nước Mỹ và biến nó thành trò cười toàn cầu, ông thường ám chỉ rằng họ đang hoạt động thông đồng với các lợi ích của chủ nghĩa quốc tế và do đó không mang tinh thần Mỹ. Chẳng hạn, trong hai lần rút Mỹ khỏi UNESCO, lý do được Trump đưa ra trong lần thứ hai là vì cơ quan quốc tế này đã trở nên “thức tỉnh” (woke).

4. Lịch sử hào hùng

Các câu chuyện dân túy về lịch sử thường gợi lên sự hoài niệm về những quá khứ được lý tưởng hóa, thiết lập mối dây liên kết với nhà lãnh đạo hiện tại, và đổ lỗi cho các chánh quyền tiền nhiệm về việc đánh mất đi sự vĩ đại về vật chất và danh tiếng. Erdogan gợi lại quá khứ của Đế chế Ottoman để biện minh cho thái độ quyết đoán trong khu vực của Thổ Nhĩ Kỳ. Modi dựa trên lịch sử dân tộc chủ nghĩa của đạo Hindu để định vị Ấn Độ như một cường quốc văn minh toàn cầu. Orban xử dụng lịch sử để biện minh cho lập trường thân Nga nhằm củng cố sức mạnh của Hung Gia Lợi.

Chương trình nghị sự “Làm cho Nước Mỹ Vĩ đại Trở lại” (MAGA) của Trump thách thức câu chuyện trước đây vốn là cốt lõi của chánh sách đối ngoại Mỹ. Thay vì tự hào về các tổ chức đa phương do Mỹ thiết kế, Trump đóng khung chúng như những rào cản đối với sức mạnh của đất nước. Ông lập luận rằng Washington đang phải tài trợ cho NATO trong khi các quốc gia Âu châu lại hành động như những kẻ hưởng lợi miễn phí, và rằng trật tự dựa trên luật lệ thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh là một sự phản bội các lợi ích của Mỹ do phe theo chủ nghĩa toàn cầu hóa đã đề cập ở trên dàn dựng. Những tuyên bố này được xử dụng để biện minh cho sự chuyển hướng sang chủ nghĩa đơn phương, các quan hệ mang tính giao dịch với các đồng minh, và việc rút khỏi các thỏa thuận trước đó như hiệp định khí hậu Paris và thỏa thuận nguyên tử Iran.

5. Chủ nghĩa xét lại

Bằng cách đánh đồng cộng đồng quốc tế với “giới tinh hoa tham nhũng,” các lãnh đạo dân túy thường có thể theo đuổi chủ nghĩa xét lại, theo đó đưa họ vào thế xung đột với các đồng minh lâu năm. Các quốc gia chưa phải là siêu cường nhưng do những nhân vật theo chủ nghĩa dân túy lãnh đạo cũng tìm kiếm sự sửa đổi của trật tự quốc tế nhằm nâng cao vị thế của mình.

Những lời trách cứ thường xuyên của Erdogan tại các đại hội đồng Liên Hiệp Quốc rằng “thế giới lớn hơn năm” – ám chỉ các thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc – là nhằm mục đích phá vỡ cán cân quyền lực truyền thống theo hướng có lợi cho Thổ Nhĩ Kỳ. Ở cấp độ khu vực, Orban đã xử dụng nhiệm kỳ chủ tịch luân phiên của Hung Gia Lợi tại Hội đồng Liên minh Âu Châu để “san phẳng” các chuẩn mực của khối và thách thức cấu trúc đa phương ngay từ bên trong.

Trong trường hợp của Trump, “chủ nghĩa quốc gia dân túy kiểu Jackson” mà học giả Walter Russell Mead định nghĩa lần đầu tiên vào năm 2017 đã được mở rộng theo cấp số nhân. Trong nhiệm kỳ thứ hai của mình, Trump hành xử như thể một “hoàng đế ở nước ngoài,” theo lời của Elizabeth N. Saunders. Các mức quan thuế trên diện rộng nhân danh “Nước Mỹ trên hết,” những thách thức đối với thẩm quyền của các tổ chức quốc tế, và các yêu sách lãnh thổ đối với các đồng minh NATO đều cho thấy một cách hành xử theo chủ nghĩa xét lại, giống với các cường quốc đang trỗi dậy ở Nam phương địa cầu hơn là một cường quốc từng bá quyền một thời.

6. Tống tiền

Những người theo chủ nghĩa dân túy tin rằng bất kỳ hành động chánh sách đối ngoại nào cũng đòi hỏi một sự đền đáp. Và họ không ngần ngại tự tạo ra các cơ hội nhân tạo để đạt được chúng. Họ thường làm điều đó bằng cách gây rối rồi sau đó đòi hỏi nhượng bộ để quay trở lại trạng thái bình thường. Quả thực, một đặc điểm nổi bật của các nhà lãnh đạo dân túy là, bất chấp việc họ nhấn mạnh vào những thay đổi kịch tính đối với hiện trạng, họ luôn sẵn sàng chấp nhận một thỏa hiệp tạm thời với các trật tự hiện tại để đổi lấy các lợi ích phụ.

Chủ nghĩa xét lại thực thụ mang tính cách mạng. Tuy nhiên, những người theo chủ nghĩa dân túy lại rất thực dụng. Họ bắt đầu bằng những lời lẽ rực lửa và những màn phô diễn sức mạnh ấn tượng nhưng hạn chế – và quan trọng hơn là rẻ tiền. Sau đó, họ định vị bản thân như những người đàm phán bằng cách thương lượng với các bên đối lập để tạo đòn bẩy và phá vỡ các liên minh để ép buộc nhượng bộ. Tiếp theo, nếu được đền đáp bằng những phần thưởng xứng đáng, họ tuyên bố đã giành được chiến thắng hoàn toàn và quay trở lại làm việc như bình thường.

Khi người dân Syria chạy trốn cuộc nội chiến vào năm 2015, Erdogan đã đe dọa sẽ đưa người di cư đến Âu châu. Sau đó, chỉ trong vài tháng, ông đã có một thỏa thuận với Liên minh Âu Châu hứa hẹn tài trợ 6 tỷ euro. Về sau, ông tiếp tục lặp lại các lời đe dọa của mình khi các khoản tiền không được giải ngân nhanh như ông mong muốn.

Vị thế độc tôn của Washington đơn giản là cung cấp cho Trump nhiều đòn bẩy hơn để bảo đảm các khoản đền đáp. Có vô số ví dụ: Các mức quan thuế bao trùm đối với các đồng minh đã được rút lại sau các cuộc đàm phán riêng lẻ. Những lời đe dọa chiếm đoạt Greenland đã biến thành một thỏa thuận mơ hồ tạo ra các vùng chủ quyền dư thừa của Mỹ trên hòn đảo này. Hay như khi Trump đe dọa áp đặt các lệnh trừng phạt nhưng sau đó lại đồng ý gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin để đổi lấy những lời hứa về các khoản đầu tư lớn vào Nga. Tổng thống Mỹ đe dọa can thiệp vào Colombia, rồi sau đó gọi điện cho tổng thống nước này để đàm phán. Ông gạt bỏ nhân vật hoạt động đối lập của Venezuela, sau đó lại giành lấy Giải Nobel Hòa bình của bà cho riêng mình.

7. Lợi ích chánh trị trong nước

Các nhà lãnh đạo truyền thống thường thích tránh bị đổ lỗi. Nhưng điều đó không đúng với những người theo chủ nghĩa dân túy, những người thường xuyên khiêu khích và kéo dài xung đột với mục tiêu khẳng định các kết quả quốc tế là chiến thắng. Các lãnh đạo dân túy tham gia vào các dự án rủi ro với tư cách là nhân vật vô địch của nhân dân, thể hiện rằng họ đang chiến đấu cho người dân và giành chiến thắng thay cho họ.

Bởi vì thế giới – không giống như truyền thông trong nước – thường nằm ngoài tầm kiểm soát của phe chủ nghĩa dân túy, nên đây là một lĩnh vực mà các nhà lãnh đạo đôi khi gặp khó khăn. Erdogan đã phải đối mặt với làn sóng phản ứng dữ dội từ công chúng đối với thỏa thuận người tị nạn với EU của ông. Chiến dịch #GoBackModi (Về đi Modi) nổ ra sau khi Ấn Độ tổ chức hội nghị thượng đỉnh G-20 năm 2023 đầy tính biểu diễn và kéo theo những lời chỉ trích gay gắt ở Ấn Độ rằng các chuyến công du quốc tế của Modi thực chất không mang lại bất kỳ lợi ích nào cho chính người dân của ông.

Theo thời gian, Trump cũng có nguy cơ rơi vào tình cảnh tương tự. Chỉ 1 trong 5 người Mỹ được Ipsos khảo sát vào tháng 1 ủng hộ việc sáp nhập Greenland. Và 9 trong 10 người được Đại học Quinnipiac khảo sát phản đối việc chiếm lấy nó bằng vũ lực. Một cuộc thăm dò khác cho thấy đa số người Mỹ không ủng hộ việc Mỹ “điều hành” Venezuela, như Trump đã tuyên bố.

Khác xa với việc mang lại những kết quả mang tính chuyển đổi mà ông từng hứa hẹn, chánh sách đối ngoại của Trump phần lớn đã thất bại theo chính những tiêu chuẩn của nó. Lời thề chấm dứt các cuộc chiến tranh của Mỹ cho đến nay vẫn không đạt được thành công nào ở Ukraine và chỉ tạo ra một lệnh ngừng bắn mong manh ở Gaza. Thay vì giảm bớt các cam kết quân sự của Mỹ ở nước ngoài, Trump lại leo thang xung đột với Iran và ra lệnh cho một chiến dịch quân sự chống lại Venezuela. Bất chấp những lời hứa hẹn sẽ đạt được các thỏa thuận tốt hơn về thương mại và an ninh, cuộc chiến quan thuế của ông với Trung Quốc đã kết thúc mà không mang lại kết quả rõ ràng. Thật vậy, ngay cả khi nhìn từ góc độ trong nước, các chánh sách của Trump đã thất bại trong việc nâng cao tỷ lệ ủng hộ trong các cuộc thăm dò mà ông mong muốn.

Tuy nhiên, vấn đề là chánh sách đối ngoại dân túy mang tính tự củng cố. Như đã thấy ở Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ, và Hung Gia Lợi, thất bại khó có thể làm thay đổi hành vi. Luận lý vòng tròn này quá mạnh mẽ. Sự cá nhân hóa chánh sách đối ngoại và việc gạt bỏ giới tinh hoa đã cô lập các nhà lãnh đạo khỏi các vòng phản hồi có thể giúp điều chỉnh hướng đi. Việc tự sản xuất truyền thông và chọn lọc tin tức càng khuếch đại vòng lặp này. Việc các lãnh đạo dân túy đóng khung “giới tinh hoa tham nhũng” và câu chuyện về lịch sử vĩ đại khiến họ xem phản ứng dữ dội toàn cầu chỉ là sự xác nhận thêm cho tầm nhìn của mình. Và việc phân phát dù chỉ những thành quả khiêm tốn từ việc “tống tiền” toàn cầu cũng đủ bảo đảm lòng trung thành của các khu vực bầu cử chủ chốt bất chấp sự chỉ trích trong nước.

Kết quả có thể là sự gia tăng mức độ khó đoán, các cuộc xung đột, và nạn tham nhũng trên toàn cầu.

Lisel Hintz là giáo sư quan hệ quốc tế tại Trường Nghiên cứu Quốc tế Tiên tiến thuộc Đại học Johns Hopkins.

Berk Esen là giáo sư khoa học chánh trị tại Đại học Sabanci, Thổ Nhĩ Kỳ.

Tudor Onea là giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Bilkent, Thổ Nhĩ Kỳ.