Les Echos ngày 01/07/2026 nhận định Bắc Kinh không công nhận việc Nga sáp nhập lãnh thổ Ô Khắc Lan, nhưng các doanh nghiệp, ngân hàng, hệ thống chuyển tiền và hạ tầng viễn thông Trung Hoa lại ngày càng hiện diện tại các vùng đất bị chiếm đóng. Một mạng lưới kinh tế và công nghệ đang âm thầm hình thành, giúp Mạc Tư Khoa né cấm vận, đồng thời khiến con đường tái hòa nhập của Ô Khắc Lan trong tương lai thêm nhiều trở ngại.
Ảnh tư liệu : Một người đi qua một tòa nhà ở Mariupol, thành phố của Ô Khắc Lan tan hoang vì bom Nga. Mỏ đá ở đây được Trung Hoa khai thác để xây dựng. Ảnh chụp ngày 22/04/2022. REUTERS – Alexander Ermochenko
Doanh nghiệp Trung Hoa lấp khoảng trống tại các vùng tạm chiếm
Nhật báo kinh tế Les Echos lưu ý « Tại Ô Khắc Lan, Trung Hoa đang âm thầm len lỏi vào nền kinh tế của các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng như thế nào ? ». Mặc dù Bắc Kinh không chánh thức công nhận các vùng đất của Ô Khắc Lan bị Nga tự tiện sáp nhập, nhưng ngày càng nhiều công ty Trung Hoa đang hoạt động tại đây.
Sau khi Nga chiếm thành phố Marioupol, tháng 11/2023 « thủ tướng » tự xưng của « Cộng Hòa Donetsk » Evgueni Solntsev loan báo ký thỏa thuận với hai công ty Trung Hoa để khai thác mỏ đá Karan. Đá tại đây dùng để « tái thiết » các lãnh thổ mà chính Mạc Tư Khoa đã phá hủy. Báo cáo mới đây của tổ chức phi chánh phủ Eastern Human Rights Group và Tổ chức Nghiên cứu Sách lược Quốc tế cho biết ít nhất 17 tập đoàn Trung Hoa hiện diện tại các vùng Donetsk, Luhansk, Zaporijia và Kherson, trong những lãnh vực xây dựng, viễn thông, máy công nghiệp, ngân hàng.
Trung Hoa tiếp tục khẳng định tôn trọng nguyên tắc chủ quyền quốc gia, không nhìn nhận việc sáp nhập Khắc Lý Mễ Á (Crimée) và bốn tỉnh khác của Ô Khắc Lan bị Nga chiếm từ 2022. Nhưng trên thực tế, họ đang thúc đẩy kinh tế của các vùng bị chiếm đóng, thường là qua các trung gian Nga. Đối với Cơ Phụ (Kyiv), đây là vấn đề vừa ngoại giao vừa mang tính thương mại : Các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng đang dần bị cô lập khỏi nền kinh tế Ô Khắc Lan, hội nhập vào mạng lưới Nga-Hoa, đôi khi mở rộng với cả Ba Tư hoặc Bắc Hàn.
Nhân dân tệ (đồng Nguyên), Hoa Vi : Bắc Kinh xây dựng hạ tầng cho kinh tế chiếm đóng
Vira Yastrebova, chủ tịch Eastern Human Rights Group phân tích, tình trạng này tạo ra một mô hình kinh tế chiếm đóng mới : Mờ ám, quân sự hóa, phụ thuộc vào các tuyến đường bí mật, các công ty cung cấp bên ngoài không quan tâm đến sự phát triển của khu vực, mà chỉ nhằm kiếm lợi. Tại vùng bị chiếm đóng ở Donbass, thiết bị Trung Hoa đang dần thay thế máy móc Âu châu và Ô Khắc Lan, nhất là quặng mỏ, luyện kim. Hàng hóa made in China chiếm 60 % hàng nhập cảng của Luhansk.
Ngược lại, nguyên liệu thô của Ô Khắc Lan, như than đá, bị đưa về Trung Hoa. Khoảng 79 chi nhánh ngân hàng đề nghị chi trả bằng nhân dân tệ (đồng Nguyên [Yuan]), phát triển các hệ thống Alipay, WeChat Pay ; 2,7 triệu thẻ tín dụng UnionPay được phát hành để thay thế cho Visa và Mastercard. Báo cáo nhận định việc « nhân dân tệ (đồng Nguyên) hóa » vượt ra khỏi khuôn khổ tiền tệ đơn thuần, dùng chi trả nhập cảng và tránh né trừng phạt Tây phương. Maksym Butchenko, Tổ chức Nghiên cứu Sách lược Quốc tế coi đây là « tiền lệ nguy hiểm » về luật pháp quốc tế. Lãnh vực viễn thông thuộc loại nhạy cảm nhất : 6.000 trạm dùng thiết bị Trung Hoa được kích hoạt tại các vùng chiếm đóng trong đó Hoa Vi (Huawei) là nhân tố chính ; tạo ra sự lệ thuộc lâu dài vào Bắc Kinh.
Không chỉ có việc xử dụng mạng internet, hệ thống viễn liên còn là công cụ giám sát, tuyên truyền ở vùng chiếm đóng. Vira Yastrebova cảnh báo về mưu toan thay đổi sâu sắc văn minh, kỹ nghệ và chánh trị, gây phức tạp cho việc quay lại môi trường pháp lý, kinh tế, nhân đạo giữa Ô Khắc Lan và Âu châu trong tương lai. Năm 2023, Washington Post tiết lộ Nga và Trung Hoa đang bàn bạc về một đường hầm dưới eo biển Kerch nhằm giảm sự lệ thuộc vào cầu KHắc Lý Mễ Á, thường xuyên bị Ô Khắc Lan nhắm đến.
Không chỉ về kinh tế, Trung Hoa còn gieo ảnh hưởng lâu dài
Nhưng kinh tế chỉ là một phần, rất nhiều sự kiện văn hóa, truyền thông được Bắc Kinh tổ chức tại các vùng đất Ô Khắc Lan bị Nga chiếm đóng như trình diễn âm nhạc, mở các trung tâm ngôn ngữ, hoạt động giao lưu với các tổ chức thanh niên… Đối với Mạc Tư Khoa, những tiếp xúc trên nhằm hợp pháp hóa việc chiếm đóng và chứng tỏ các vùng đất này không bị cô lập. Christopher Walker khẳng định : « Trung Hoa không trung lập trong cuộc chiến này mà đặt cược vào Nga ».
Còn đối với Ô Khắc Lan, khó khăn tăng gấp đôi. Trước mắt, các công ty Trung Hoa và những kênh tài chánh thay thế đang giúp Nga duy trì hoạt động chiếm đóng dù bị cấm vận và về lâu về dài gây phức tạp cho việc tái hòa nhập. Báo cáo kêu gọi trừng phạt các trung gian, những nền tảng chuyển tiền và các doanh nghiệp liên can đến chuỗi hoạt động né cấm vận.
Christopher Walker cho rằng các nước Tây phương không nên xem nhẹ sự hiện diện của Trung Hoa tại những lãnh thổ bị chiếm đóng của Ô Khắc Lan. Trừng phạt các tập đoàn Trung Hoa có thể khiến kinh tế Tây phương và Ô Khắc Lan phải trả giá. Nhưng không hành động cũng có cái giá phải trả : một nền kinh tế chiếm đóng ít cô lập hơn, trang bị và kết nối tốt hơn sẽ rất khó tháo gỡ.
Nga : Tưởng nhớ nạn nhân của chế độ Stalin trở thành hành động phản kháng
La Croix chạy tít trang nhất « Tại Nga, bảo tồn ký ức để chống lại chế độ » : Tại Mạc Tư Khoa, những tình nguyện viên âm thầm thay thế các bảng tưởng niệm những nạn nhân thời Statin, bị các tổ chức thân cận với chính quyền gỡ mất. Đây là một dạng kháng cự trước một quyền lực đang gia tăng đàn áp.
Từ mười năm qua, quỹ « Địa chỉ cuối cùng » (tiếng Nga: Последний адрес – Posledny adres; tiếng Anh “Last Address” – DanViet News) đã đặt 1.314 bảng tưởng niệm tại các thành phố, làng mạc nước Nga dành cho nhiều nạn nhân từ người nổi tiếng đến vô danh – Stalin khủng bố không chừa một ai. Thông tin liên quan được kiểm tra trong cơ sở dữ liệu của tổ chức Memorial, ghi nhận được trên 3 triệu nạn nhân. Trong nhiều năm trước, ký ức thời Xô-viết vẫn được chính quyền chấp nhận. Tháng 10/2017, một « bức tường tang tóc » còn được dựng lên ở trung tâm Mạc Tư Khoa. Trong buổi lễ, bà Natalia Soljenitsyna, vợ góa của tác giả « Quần đảo ngục tù » (The Gulag Archipelago – DV) đứng cạnh Vladimir Putin.
Thế nhưng chính quyền dần thay đổi thái độ, kỷ niệm của thời kỳ đàn áp bắt đầu khiến họ nhột nhạt. Người ta bắt đầu gọi các tù nhân chánh trị là « kẻ thù của nhân dân ». Năm 2019, những người biểu tình chống gian lận bầu cử bị truy tố hình sự, và năm 2020, Alexei Navalny, đối thủ chánh trị chủ chốt của Vladimir Putin bị đầu độc chết. Tổ chức phi chánh phủ Memorial, giải Nobel hòa bình 2022, bị coi là « nhân viên nước ngoài ». Và kể từ 2023, sau khi khởi động « chiến dịch quân sự đặc biệt » tại Ô Khắc Lan, những bảng tưởng niệm lần lượt biến mất.
Nhà hoạt động Olesya ghi nhận 1/3 trong số 700 tấm bảng ở Mạc Tư Khoa đã bị gỡ đi. Đến tháng 2/2026, « Bảo tàng gu-lắc » ở Mạc Tư Khoa bị tổ chức lại, với tên « Bảo tàng ký ức diệt chủng nhân dân Liên Xô trong Cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại », sẽ có triển lãm về cuộc chiến giữa Nga và Ô Khắc Lan. Về mặt chính thức, vẫn còn một luật năm 1991 về việc « phục hồi danh dự cho các nạn nhân » nhưng sợ bị trả thù, Irina Scherbakova, một trong những người sáng lập, và hầu như tất cả các cộng sự của Memorial đã rời nước Nga năm 2022.
Những người tham gia « Địa chỉ cuối cùng » vẫn lặng lẽ đặt những bảng tưởng niệm bằng carton thay cho những tấm bảng cũ. Vào lúc chính quyền đàn áp dữ dội tất cả những ai phản đối chủ trương của điện Cẩm Linh, việc tiếp tục lưu giữ ký ức về cuộc thanh trừng tàn bạo của chế độ Stalin là điều vô cùng nguy hiểm.
Âu Châu nên tăng áp lực lên Putin
Trong bài xã luận « Putin và chúng ta », La Croix đặt vấn đề Nga đang phải gánh chịu hậu quả đến mức nào từ cuộc xâm lăng Ô Khắc Lan ? Thật khó trả lời câu hỏi này, do số liệu không đầy đủ, báo chí bị giám sát, đối lập bị bịt miệng. Ở giai đoạn hiện tại Vladimir Putin có vẻ vẫn ổn, vài tháng nữa đến kỳ bầu cử Quốc Hội, các đồng minh của ông ta vẫn sẽ thắng thế.
Tuy nhiên cuộc chiến tranh với Ô Khắc Lan đã làm kinh tế Nga suy sụp, với bóng ma khủng hoảng ngân hàng. Theo nhật báo Công Giáo, Âu châu và các đồng minh cần phải giúp đỡ Ô Khắc Lan gia tăng áp lực lên Vladimir Putin : Trừng phạt tài chánh, có các biện pháp thích hợp về năng lượng…Và như vậy tất cả phải nói cùng một tiếng nói. Tại Pháp Quốc, các ứng cử viên tổng thống hiện đang mải mê với những tranh cãi trong nước, cần mở rộng tầm nhìn.
Vụ khủng bố đầu tiên ở Ma Nạp Ca (Monaco) : Một tài phiệt Ô Khắc Lan là nạn nhân
Thời sự được nhiều báo chú ý là vụ tấn công ở Ma Nạp Ca. Tối thứ Hai vào lúc gần 21 giờ, một người đã đặt một túi xách dưới chân một tòa nhà và ngồi trên băng ghế cách đó vài mét chờ đợi. Ngay khi nhà tài phiệt Ô Khắc Lan, Vadim Ermolaev, cùng vợ con bước vào, người này vội chạy sang phía phần đất Pháp Quốc Beausolei và kích nổ. Cậu con trai 13 tuổi bị văng xa khoảng hai chục mét và bị phỏng toàn thân, người vợ mất một chân, còn Ermolaev bị thương nặng ở chân. Thủ phạm nhanh chóng biến mất.
Ma Nạp Ca bàng hoàng, đây là vụ khủng bố đầu tiên trong lịch sử công quốc nhỏ bé này. An ninh vẫn là ưu tiên hàng đầu với trên 600 nhân viên của cơ quan an ninh công, với sự hỗ trợ của 1.000 máy quay phim giám sát. Vadim Ermolaev, 58 tuổi, nằm trong số những người mà báo chí Ô Khắc Lan mệnh danh là « tiểu đoàn Ma Nạp Ca » – những người Ô Khắc Lan giàu có sống ở vùng Côte d’Azur. Ermolaev có cuộc đời giàu sang với siêu xe Bentley, du thuyền biệt thự sang trọng.
Ermolaev làm giàu trong thập niên 90 với Alef Business Group, hoạt động trong ngành địa ốc, trung tâm thương mại, xây dựng, nông nghiệp, khai khoáng, rượu vang. Một tiến trình cổ điển của giới doanh nhân hậu Xô-Viết. Ông nhiều lần bị cáo buộc vì liên quan đến Nga, bị nghi là rửa tiền, đã từ bỏ quốc tịch Ô Khắc Lan để nhập tịch Chypre. Đầu tư của Ermolaev vào năm nhà máy rượu trong đó bốn ở Khắc Lý Mễ Á khiến ông bị Cơ Phụ trừng phạt. Nhưng Le Figaro dẫn lời một nhà báo điều tra cho rằng chính các hoạt động dính đến những trung tâm lừa đảo của con trai ông là Artur Ermolaev mới gây nhiều rắc rối.
Eo biển Hòa Mộc Tư (Hormuz) : Ba tuyến đường, ba chính sách
Tại Trung Đông, Les Echos phân tích « Ba con đường, ba quan điểm : Thế lưỡng nan nơi Eo biển Hòa Mộc Tư ». Vào lúc quốc vương A Man (Oman) Haïtham Ben Tariq thăm chánh thức Pháp Quốc và ký những hợp đồng lớn, vấn đề an ninh hàng hải ở eo biển này vẫn bế tắc. Kế hoạch sơ tán 11.000 thủy thủ bị kẹt lại từ hai tháng qua vừa được loan báo đã bị hủy. Ba Tư và Hoa Kỳ tố cáo lẫn nhau, và hôm Chủ Nhật, ngoại trưởng Ba Tư, Abbas Araghchi, tuyên bố con đường chánh thức duy nhất là của Ba Tư !
Trên thực tế, có ba đường hàng hải tại Eo biển Hòa Mộc Tư. Con đường truyền thống được Liên Hiệp Quốc thông qua năm 1968 nằm giữa eo biển, giữa hai bờ A Man và Ba Tư. Trong nhiều thập niên, các tàu vẫn đi qua không có vấn đề gì. Nhưng từ khi chiến tranh nổ ra, Tề Lan không chỉ phong tỏa làm 20.000 thủy thủ trên 2.000 chiếc tàu bị kẹt lại, mà còn gây hoang mang về thủy lôi được gài. Trong khi chờ đợi nỗ lực giải tỏa của quốc tế, không một tàu nào dám đi qua.
Tề Lan yêu cầu các tàu muốn rời khỏi Vịnh xử dụng tuyến đường thay thế an toàn dọc theo bờ biển Ba Tư, phía bắc đảo Larak. Y Lạp Khắc thành lập Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) riêng, có trang mạng chánh thức, địa chỉ hộp thư điện tử và thậm chí cả hệ thống bảo hiểm bắt buộc đối với tất cả các tàu. Bảo hiểm này hiện đang là miễn phí nhưng có thể phải trả những loại phí trá hình.
Nhưng dường như Ba Tư không lường trước được sự thành công của tuyến đường thay thế thứ ba dọc theo bờ biển của nước láng giềng A Man. Tuyến đường hàng hải này được kín đáo thử nghiệm vào ban đêm, thiết bị định vị và ra-dar được tắt. Một số tàu đã đi qua an toàn, nhưng một số tàu khác đã bị Ba Tư tấn công. Ngay sau khi được Tổ chức Hàng hải Quốc tế (OMI) công nhận, đa số tàu đã đi theo đường này.
Ba tuyến đường, ba chính sách khác nhau chăng ? Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hứa hẹn với các vương quốc dầu lửa láng giềng là sẽ không có việc trả phí, còn Tề Lan chủ trương ngược lại. A Man đứng giữa, vốn có truyền thống trung lập và hòa giải, muốn dung hòa bằng khả năng một khoản phí liên quan đến dịch vụ hàng hải thực sự, mang lại lợi ích cho tất cả các nước vùng Vịnh. Trong thông cáo chung, Pháp Quốc và A Man ủng hộ « tự do hàng hải vô điều kiện » và sẽ cùng tham gia các hoạt động gỡ mìn, nhưng Tề Lan lập tức cảnh báo Ba Lê « không nên khiêu khích ».
(Theo RFI)
