Dược sĩ đề nghị kê đơn thay bác sĩ: Giảm tải hệ thống hay nguy cơ đe dọa an toàn người bịnh?

AUSTRALIA – Hệ thống y tế Úc đang đứng trước một bước ngoặt sâu sắc khi cuộc đối đầu giữa ngành dược và giới bác sĩ đa khoa (GP) lên đến đỉnh điểm. Điểm chính của làn sóng tranh luận này là đề nghị mở rộng quyền kê đơn cho các dược sĩ nhằm giảm tải hơn 10 triệu lượt khám bịnh và tiết kiệm ngân sách hàng tỷ đô-la mỗi năm.

Tuy nhiên, đằng sau khía cạnh kinh tế và sự tiện lợi đầy hấp dẫn ấy, lại là những lời cảnh báo mạnh mẽ từ các chuyên gia y khoa về rủi ro chẩn đoán sai và lỗ hổng an toàn đối với sinh mạng bịnh nhân. Liệu đây có phải là phương thức giải quyết phần nào cho cuộc khủng hoảng nhân lực, hay là một bước đi mạo hiểm đánh đổi sức khỏe cộng đồng?

Trong bối cảnh nước Úc đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt bác sĩ đa khoa (GP) ngày càng trầm trọng, Hội Dược sĩ Úc Đại Lợi đang thúc đẩy mạnh mẽ việc mở rộng quyền kê đơn đối với một số loại thuốc phổ biến. Diễn biến này được kỳ vọng sẽ giảm tải hàng triệu lượt khám bịnh mỗi năm và tiết kiệm ngân sách khổng lồ, nhưng lại vấp phải sự phản đối quyết liệt từ giới bác sĩ đa khoa vì những lo ngại sâu sắc về phẩm chất chẩn đoán y khoa.

Hệ thống y tế Úc đang đứng trước một bước ngoặt lớn khi cuộc xung đột lợi ích và quan điểm chuyên môn giữa ngành dược và giới bác sĩ gia đình đạt đến đỉnh điểm. Trung tâm của cuộc tranh luận là đề nghị cho phép các dược sĩ phổ thông có quyền tái kê đơn và trực tiếp kê đơn một số danh mục thuốc điều trị các bịnh lý mãn tính, sức khỏe tinh thần và y tế du lịch. Sự thay đổi này nhằm mục đích cắt giảm quy trình hành chánh không cần thiết, giúp người bịnh dễ dàng tiếp cận y tế cơ sở mà không bắt buộc phải đặt lịch hẹn với bác sĩ chỉ để lấy một tờ đơn thuốc lặp lại.

Hiện nay, các chương trình thử nghiệm tại nhiều tiểu bang và vùng lãnh thổ trên khắp nước Úc, đã và đang, cho phép các hiệu thuốc kê đơn thuốc tránh thai nội tiết tố, thuốc điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) thể nhẹ, và một số tình trạng bịnh lý ngoài da. Thành công bước đầu từ các thử nghiệm này đang trở thành đòn bẩy để các tổ chức đại diện ngành dược yêu cầu một khuôn khổ pháp lý rộng hơn và đồng nhất hơn trên quy mô toàn quốc.

Gánh nặng của người bịnh và triển vọng từ những tiệm thuốc đầu ngõ

Đối với những bịnh nhân phải sống chung với các căn bịnh mãn tính, quy trình gia hạn đơn thuốc hiện tại đang tạo ra những áp lực không nhỏ cả về thời gian lẫn chi phí. Việc phải xếp hàng, chờ đợi và thực hiện các cuộc hẹn lặp đi lặp lại với bác sĩ gia đình chỉ để duy trì các loại thuốc quen thuộc là một quy trình lỗi thời và tốn kém.

Bà Gail Colley, một cư dân sống tại vùng Gold Coast, chia sẻ rằng việc có thể nhận các đơn thuốc điều trị bịnh mãn tính trực tiếp từ hiệu thuốc ở địa phương sẽ giúp bà cắt giảm đáng kể số lần phải đến gặp bác sĩ gia đình mỗi tháng. Gánh nặng này càng đè nặng lên vai khi gia đình bà có người cao tuổi cần chăm sóc đặc biệt.

Nói chuyện với Hãng thông tấn Úc  Đại Lợi (AAP), bà Gail Colley bày tỏ:

“Chồng tôi 90 tuổi, tôi 80 tuổi và vì vậy việc chỉ cần đi bộ xuống đầu đường [để lấy đơn thuốc] là một điều hết sức tuyệt vời”.

Chia sẻ của bà Gail Colley phản ánh thực tế hiện hữu của hàng triệu người cao tuổi tại Úc, khi việc có được dịch vụ y tế gần nhà hơn mang lại giá trị to lớn cho cuộc sống hằng ngày của họ. Khi nước Úc đối mặt với tình trạng khan hiếm bác sĩ gia đình ngày một nghiêm trọng, việc chuyển giao các dịch vụ y tế tuyến đầu căn bản cho dược sĩ được coi là giải pháp tự nhiên để giảm tải các lịch hẹn vốn dĩ nên được ưu tiên cho các bịnh nhân có tình trạng khẩn cấp hoặc phức tạp hơn.

Khía cạnh kinh tế trị giá tỷ đô-la và mô hình dự báo của các chuyên gia

Một báo cáo toàn diện được Hội Dược sĩ Úc Đại Lợi (Pharmacy Guild of Australia) công bố vào thứ Ba ngày 8/06/2026 đã đưa ra những số liệu tài chánh và vận hành đầy kinh ngạc. Theo đó, việc mở rộng quyền kê đơn của dược sĩ sang các căn bịnh như hen suyễn, bịnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), biện pháp tránh thai nội tiết tố và giảm thiểu nguy cơ tim mạch có thể tiết kiệm cho hệ thống y tế tới 1 tỷ đô-la mỗi năm.

Bên cạnh lợi ích kinh tế, các mô hình dự phóng được thực hiện bởi công ty tư vấn độc lập kinh tế y tế HT ANALYSTS cũng chỉ ra rằng, cải cách này có tiềm năng giảm tải hơn 10 triệu lượt khám bác sĩ gia đình và ngăn chặn thành công 30.000 trường hợp phải vào nhà thương mỗi năm nhờ vào việc người bịnh được can thiệp và xử dụng thuốc kịp thời.

Đứng trước những số liệu mang tính bước ngoặt này, Chủ tịch Hội Dược sĩ Úc Đại Lợi, Giáo sư Trent Twomey, khẳng định mạnh mẽ về tính khả thi và lợi ích cốt lõi của đề nghị này.

Giáo sư Trent Twomey nói, “Mô hình dự phóng này cho thấy việc trao quyền cho các dược sĩ được đào tạo chuyên sâu để kê đơn cho các tình trạng bịnh lý phù hợp không chỉ tốt cho người bịnh — mà nó còn tốt cho toàn bộ hệ thống y tế”.

Để tầm nhìn này trở thành hiện thực, Giáo sư Trent Twomey đã kêu gọi chánh phủ liên bang cũng như các chánh quyền tiểu bang thiết lập một khuôn khổ pháp lý quản lý đồng nhứt trên toàn quốc, thay thế cho hệ thống manh mún hiện tại. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp các tiệm thuốc vào hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử hiện đang được các bác sĩ gia đình xử dụng nhằm tối ưu dòng dữ liệu thông tin. Đồng thời, người đứng đầu Hội Dược sĩ Úc Đại Lợi cho rằng các dược sĩ cũng cần được cấp quyền quyết toán (đối soát tài chánh) các khoản chi phí tư vấn thông qua hệ thống bảo hiểm y tế công Medicare, tương tự như những đặc quyền mà các điều dưỡng viên cấp cao (nurse practitioners) đã được cấp quyền liên kết với hệ thống bảo hiểm y tế công.

Sự phản kháng từ giới y khoa chuyên sâu và những cảnh báo an toàn

Dù những lập luận kinh tế và tiện ích của Hội Dược sĩ Úc Đại Lợi tỏ ra vô cùng hấp dẫn, chúng lại vấp phải một bức tường phản đối quyết liệt từ Trường Đại học Hoàng gia Bác sĩ Đa khoa Úc (RACGP). Tổ chức này liên tục lập luận rằng dược sĩ, dù có chuyên môn cao về dược lý, vẫn hoàn toàn thiếu hụt các kỹ năng lâm sàng chuyên sâu và toàn diện như một bác sĩ gia đình được đào tạo bài bản.

Đại diện truyền thông của RACGP đã đưa ra phản hồi chánh thức đầy cứng rắn để bác bỏ các lập luận trong báo cáo mới.

Phát ngôn nhân của RACGP cho biết: “Một báo cáo bóng bẩy khác từ Hội Dược sĩ Úc Đại Lợi không làm thay đổi một thực tế là thiếu các bằng chứng lâm sàng dài hạn, phẩm chất cao để ủng hộ việc dược sĩ kê đơn cho các tình trạng bịnh như hen suyễn, COPD hay biện pháp tránh thai nội tiết tố ngoài mô hình chăm sóc do bác sĩ gia đình dẫn dắt.”

“Đây không phải là những bịnh lý đơn giản, xuất hiện một lần; chúng đòi hỏi phải có sự chẩn đoán cẩn thận, theo dõi liên tục và hiểu biết sâu sắc về toàn bộ tiền sử bịnh tình của bịnh nhân. Đó chính xác là những gì các bác sĩ gia đình chuyên khoa được đào tạo để cung cấp”.

Giới bác sĩ đa khoa lo ngại rằng việc tách rời quy trình kê đơn khỏi quy trình chẩn đoán lâm sàng tổng thể sẽ dẫn đến rủi ro bỏ sót các bịnh lý nền nguy hiểm. Một triệu chứng tưởng chừng như đơn giản của bịnh hen suyễn hay tim mạch có thể là biểu hiện của một chuyển biến phức tạp hơn mà chỉ có kỹ năng chẩn đoán toàn diện của bác sĩ mới phát hiện được.

Cuộc khủng hoảng nhân lực và lịch trình thử nghiệm mang tính thỏa hiệp

Bên cạnh những tranh luận thuần túy về mặt chuyên môn lâm sàng, khía cạnh nhân lực cũng là một điểm mấu chốt gây nhiều tranh cãi. Mặc dù báo cáo của Hội Dược sĩ Úc ước tính nước Úc sẽ đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng khoảng 8.600 bác sĩ gia đình vào năm 2048, nhưng bản thân ngành dược cũng không nằm ngoài vòng xoáy khủng hoảng nhân sự.

Dẫn chứng từ dữ liệu của cơ quan Jobs and Skills Australia, RACGP chỉ ra rằng các dược sĩ bán lẻ hiện cũng đang rơi vào tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng tại mọi tiểu bang và vùng lãnh thổ. Do đó, việc chất thêm gánh nặng kê đơn và tư vấn lâm sàng lên vai các dược sĩ có thể dẫn đến sự quá tải hệ thống tại chính các tiệm thuốc, làm giảm phẩm chất dịch vụ cấp phát thuốc hiện tại.

Trong nỗ lực tìm kiếm một giải pháp trung hòa nhằm xoa dịu căng thẳng và giải quyết nhu cầu bức thiết của người dân, vào tháng Ba, chánh phủ liên bang đã chánh thức công bố quyết định khai triển một chương trình thí điểm kéo dài 12 tháng, bắt đầu từ tháng Một năm 2027. Chương trình này sẽ cho phép các dược sĩ được quyền kê đơn thuốc tránh thai và các liệu pháp điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) không biến chứng cho những người có thẻ ưu đãi (concession card holders).

Phát ngôn nhân của Bộ trưởng Y tế, Mark Butler, đã lên tiếng khẳng định giá trị an sinh xã hội mang tính thực tiễn của quyết định này.

Người phát ngôn của Bộ trưởng Y tế Mark Butler cho biết, “Điều này sẽ tạo ra một sự khác biệt thực sự đối với những người phụ nữ cần được điều trị nhanh chóng mà không phải chịu những chi phí hoặc sự chậm trễ không cần thiết.”

Mặc dù bước đi thử nghiệm từ tháng Một năm 2027 của chánh phủ liên bang chưa hoàn toàn đáp ứng kỳ vọng về một cuộc cải cách toàn diện của Hội Dược sĩ Úc, nhưng nó đánh dấu một cột mốc quan trọng trong việc tái định hình ranh giới chuyên môn y tế tại Úc. Cuộc tranh luận giữa một bên là sự tiện lợi, tối ưu hóa chi phí kinh tế và một bên là sự an toàn chẩn đoán, tính nghiêm ngặt của bằng chứng lâm sàng chắc chắn sẽ còn tiếp diễn và đòi hỏi những bước đi thận trọng, đặt lợi ích tối thượng của người bịnh làm tâm điểm của mọi chánh sách.

(Huy Lê phụ đính – Theo SBS News)