Ngày 8/6/2026, chủ tịch Trung Hoa, Tập Cận Bình, tới Bình Nhưỡng trong chuyến thăm chánh thức kéo dài hai ngày. Về mặt biểu tượng, chuyến đi diễn ra đúng dịp kỷ niệm 65 năm Hiệp ước Hữu nghị, Hợp tác và Tương trợ Trung – Triều. Tuy nhiên, theo giới phân tách, cuộc gặp lần này phản ánh những thay đổi sâu sắc trong quan hệ giữa hai nước cũng như vị thế mới của nhà lãnh đạo Bắc Hàn, Kim Jong Un, trên bàn cờ địa chánh trị quốc tế.
Ảnh chụp tại một ga xe lửa ở Hán Thành (Seoul) : Truyền hình Nam Hàn phát bản tin có xử dụng hình ảnh tư liệu về cuộc gặp năm 2019 giữa chủ tịch Trung Hoa Tập Cận Bình và lãnh đạo Bắc Hàn Kim Jong Un ngày 08/06/2026. AFP – JUNG YEON-JE
Giới quan sát cho rằng chuyến thăm diễn ra vào thời điểm ông Kim đang ở vị thế mạnh nhứt trong nhiều năm qua. Với sự hậu thuẫn ngày càng sâu sắc từ Nga, kho võ khí nguyên tử không ngừng mở rộng và triển vọng đối thoại với Mỹ gần như đóng băng, nhà lãnh đạo Bắc Hàn có nhiều dư địa hơn để chống chọi với các sức ép từ bên ngoài.
Khi ông Tập tới Bình Nhưỡng lần gần nhứt vào năm 2019, Bắc Hàn vẫn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào Trung Hoa về kinh tế và ngoại giao. Bảy năm sau, tình thế đã khác.
Việc Bình Nhưỡng liên tiếp đưa ra các tuyên bố cứng rắn về chương trình nguyên tử và đẩy mạnh các hoạt động phô diễn sức mạnh quân sự ngay trước chuyến thăm của ông Tập không phải là ngẫu nhiên. Đây có thể được xem là thông điệp sách lược gửi tới cả Bắc Kinh lẫn cộng đồng quốc tế.
Trước hết, Bình Nhưỡng muốn khẳng định rằng chương trình nguyên tử không còn là vấn đề có thể đem ra thương lượng. Thông qua các cuộc thử nghiệm hỏa tiễn, các hoạt động liên quan đến tiềm thủy đỉnh và lực lượng răn đe sách lược, chính quyền Kim Jong Un phát đi tín hiệu rằng mọi cuộc đối thoại với Trung Hoa đều phải xuất phát từ thực tế Bắc Hàn đã trở thành một cường quốc nguyên tử trên thực tế. Nói cách khác, Bình Nhưỡng muốn xác lập “luật chơi” trước khi ông Tập đặt chân tới nước này.
Mặc dù là đồng minh lâu năm, quan hệ Trung Hoa – Bắc Hàn chưa hẳn luôn thuận buồm xuôi gió. Bắc Kinh nhiều lần phản đối các vụ thử nguyên tử của Bình Nhưỡng và kêu gọi phi-nguyên tử-hóa bán đảo Triều Tiên. Trong khi đó, giới lãnh đạo Bắc Hàn luôn tìm cách tránh lệ thuộc quá mức vào người láng giềng khổng lồ có chung đường biên giới dài hơn 1.400 cây số.
Trong nhiều năm, Trung Hoa là “phao cứu sinh” gần như duy nhứt của Bình Nhưỡng. Sự phụ thuộc về thương mại, năng lượng và ngoại giao khiến Bắc Hàn khó có thể đi ngược lại các lợi ích cốt lõi của Bắc Kinh. Tuy nhiên, bức tranh hiện nay đã thay đổi đáng kể.
Gần đây Bình Nhưỡng đã từ bỏ hy vọng cải thiện quan hệ với Mỹ và Nam Hàn để tập trung vào việc phát triển năng lực quân sự và nguyên tử. Kho vũ khí ngày càng lớn giúp Bắc Hàn tự tin hơn trong các tính toán sách lược, đồng thời giảm nhu cầu dựa hoàn toàn vào sự bảo trợ của Trung Hoa.
Quan trọng hơn, cuộc chiến tại Ô Khắc Lan (Ukraina) đã mở ra cho Bình Nhưỡng một cơ hội sách lược mới. Trong lúc Nga cần đạn dược và nhân lực phục vụ chiến dịch quân sự, Bắc Hàn đã trở thành đối tác hữu ích đối với Mạc Tư Khoa. Đổi lại, nước này nhận được hỗ trợ kinh tế, công nghệ và quan trọng hơn là có thêm một đối tác sách lược giúp cân bằng ảnh hưởng của Trung Hoa.
Nhiều chuyên gia phân tách cho rằng nguồn lợi kinh tế thu được từ hợp tác quân sự với Nga đang giúp Bình Nhưỡng tự tin hơn trong việc mở rộng thương mại và thu hút đầu tư từ Trung Hoa.
Theo Antonio Fiori, chuyên gia về Bắc Hàn thuộc Đại học Bologna, Kim Jong-un hiện có được một lợi thế mà ông không có vào năm 2019: “Một người bảo trợ khác bên cạnh Trung Hoa “. Quan hệ quân sự ngày càng chặt chẽ với Mạc Tư Khoa đã làm suy giảm phần nào đòn bẩy truyền thống của Bắc Kinh đối với Bình Nhưỡng.
Điều đó khiến quan hệ Trung Hoa – Bắc Hàn không còn mang tính “đàn anh – đàn em” như trước. Nếu năm 2019 Bắc Kinh gần như độc quyền ảnh hưởng đối với Bình Nhưỡng, thì hiện nay Kim Jong Un có nhiều lựa chọn hơn và có thể tận dụng những biến động địa chánh trị để tối đa hóa lợi ích cho chế độ của mình.
Trong bối cảnh đó, mục tiêu quan trọng nhứt của chuyến thăm lần này có thể là nỗ lực của ông Tập nhằm tái khẳng định vai trò không thể thay thế của Trung Hoa đối với Bắc Hàn. Chuyên gia Edward Howell thuộc Đại học Oxford nhận định rằng chuyến công du nhằm “khẳng định lại vị thế ưu tiên của Trung Hoa đối với Bắc Hàn “.
Tuy nhiên, khác với trước đây, Bắc Kinh giờ khó có thể áp đặt ý chí của mình lên Bình Nhưỡng. Thay vào đó, Trung Hoa rất có thể sẽ xử dụng các biện pháp khuyến khích như mở rộng hợp tác kinh tế, thúc đẩy du lịch và tăng cường hỗ trợ ngoại giao để duy trì ảnh hưởng.
Đối với Bắc Kinh, nguy cơ lớn nhứt không phải là sự đối đầu với Bình Nhưỡng, mà là việc Bắc Hàn ngày càng xích lại gần Nga và trở thành một đối tác sách lược độc lập, khó kiểm soát hơn. Chuyến thăm của ông Tập vì thế có thể được xem như một nỗ lực nhằm nhắc nhở Kim Jong Un rằng, dù có thêm những đối tác mới, Trung Hoa vẫn là nhân tố then chốt đối với sự ổn định và phát triển của Bắc Hàn.
Ông Christopher Green, chuyên gia về bán đảo Triều Tiên tại Đại học Leiden (Hà Lan), nhận định với Reuters: “Ông Kim đang có thêm sự tự tin. Ông ấy cảm thấy có thể công khai theo đuổi việc mở rộng đáng kể kho võ khí nguyên tử của Bắc Hàn vì biết rằng chừng nào chưa gây ra bất ổn nghiêm trọng trong khu vực, Bắc Kinh sẽ không tìm cách ngăn cản.”
Chính vì vậy, chuyến công du Bình Nhưỡng của ông Tập không chỉ nhằm củng cố tình hữu nghị truyền thống giữa hai nước. Đây còn là phép thử đối với khả năng của Bắc Kinh trong việc giữ Bắc Hàn trong quỹ đạo sách lược của mình, vào thời điểm Kim Jong Un đang sở hữu nhiều lựa chọn và nhiều đòn bẩy hơn bất cứ lúc nào kể từ khi lên nắm quyền.
(Theo Rfi)
