Jennifer Parker

Thông báo trong tuần đầu tháng Sáu vừa qua đã thay đổi cấu trúc các tiềm thủy đỉnh mà Úc sẽ nhận được – nó không thay đổi mục đích, hay triển vọng của chương trình.

Tiềm thủy đỉnh tấn công nhanh lớp Virginia USS Minnesota di chuyển ngoài khơi bờ biển Tây Úc vào tháng Ba năm 2025 (Colin Murty qua Getty Images)

Phần lớn phản ứng đối với thông báo của AUKUS trong tuần rằng, Úc sẽ mua ba tiềm thủy đỉnh lớp Virginia đang phục vụ (trong biên chế) và từ bỏ việc mua một tiềm thủy đỉnh mới do Mỹ chế tạo đã bỏ qua điểm then chốt. Trong khi một số người đã mô tả quyết định này như một sự thay đổi căn bản đối với thỏa thuận, trên thực tế, đó chỉ là một điều chỉnh tương đối nhỏ đối với một chương trình sẽ kéo dài hơn 30 năm và thực sự làm giảm rủi ro cho Úc.  

Hiệu quả thực tế là cả ba tiềm thủy đỉnh lớp Virginia mà Úc mua trong những năm 2030 sẽ có cùng tính năng. Điều đó rất quan trọng. Tính đồng nhất là một nguyên tắc cốt lõi trong tiến trình nâng cao năng lực mới. Việc vận hành ba tiềm thủy đỉnh giống nhau giúp đơn giản nhân lực, đào tạo, bảo trì và duy trì hoạt động.

Nhược điểm là tiềm thủy đỉnh đang hoạt động có tuổi thọ còn lại ngắn hơn so với tàu mới đóng. Nhưng điều đó cũng đã đúng với hai tiềm thủy đỉnh đầu tiên mà Úc dự kiến ​​nhận được.

Lợi ích về mặt hoạt động là có thật. Các tàu sẽ có hệ thống, yêu cầu hỗ trợ và quy trình đào tạo chung. Điều này cũng làm giảm áp lực lên cơ sở công nghiệp của Hoa Kỳ bằng cách loại bỏ nhu cầu đóng một tiềm thủy đỉnh riêng cho Úc.

Nhưng điều đó không làm thay đổi mục đích của AUKUS.

Mục tiêu của AUKUS chưa bao giờ là mua ba tiềm thủy đỉnh lớp Virginia. Mục tiêu luôn là thiết lập năng lực tiềm thủy đỉnh nguyên tử và cơ sở công nghiệp của Úc. Đó là mục tiêu khi AUKUS được công bố vào năm 2021 và vẫn là mục tiêu cho đến ngày nay.

Các tiềm thủy đỉnh lớp Virginia luôn được dự định là một kế hoạch chuyển tiếp, bảo đảm Úc xây dựng được lực lượng tiềm thủy đỉnh trong khi phát triển nguồn nhân lực, hạ tầng cơ sở và năng lực công nghiệp cần thiết cho các tiềm thủy đỉnh chạy bằng năng lượng nguyên tử của riêng mình. Các tiềm thủy đỉnh lớp Virginia cũng cung cấp một lịch trình để phát triển các kỹ năng và kinh nghiệm cần thiết trước khi chiếc tiềm thủy đỉnh do Úc tự chế tạo đầu tiên được đưa vào phục vụ.

Thông báo trong tuần đầu tháng Sáu vừa qua không làm thay đổi quỹ đạo của chương trình. Nếu có, thì những thay đổi này làm giảm bớt một số rủi ro trên con đường.

Việc tranh luận xem tiềm thủy đỉnh thứ ba là mới hay là tàu đang phục vụ đã bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn. Liệu nước Úc có đang tiến tới việc xây dựng năng lực tiềm thủy đỉnh chạy bằng năng lượng nguyên tử nội địa hay không? Câu trả lời là có.

Đối với một quốc đảo sở hữu một trong những vùng biển lớn nhứt thế giới và nền kinh tế phụ thuộc vào thương mại hàng hải, tiềm thủy đỉnh là yếu tố thiết yếu để duy trì năng lực bảo vệ lợi ích của mình.

Các quân nhân tiềm thủy đỉnh thuộc Hải quân Hoa Kỳ và Hải quân Hoàng gia Úc đang đứng trên tiềm thủy đỉnh tấn công nhanh lớp Virginia USS Vermont tại căn cứ HMAS Stirling ở Tây Úc vào tháng Mười Một năm 2025 (Jayden Fahy/Defence Imagery)

Sẽ luôn có những tranh luận ủng hộ và phản đối tiềm thủy đỉnh chạy bằng năng lượng nguyên tử. Cũng giống như có những tranh luận về xe tăng, khu trục hạm, tiêm kích cơ hoặc cấu trúc của Bộ Quốc phòng. Tranh luận là điều lành mạnh. Một cuộc tranh luận công khai có thông tin đầy đủ là điều thiết yếu đối với đất nước.

Bất chấp tất cả những tuyên bố về khủng hoảng – bao gồm cả việc tự mình thành lập một cuộc điều tra về năng lực tiềm thủy đỉnh của Úc – chương trình này đã vượt qua những thay đổi chánh trị ở cả ba quốc gia và các cuộc đánh giá ở cả Hoa Kỳ và Vương quốc Anh. Kế hoạch cho lịch trình ba giai đoạn đã được cả ba quốc gia đồng ý trong vòng 18 tháng kể từ khi công bố.

Nước Úc đã khai triển hàng trăm nhân sự trong các chương trình tiềm thủy đỉnh của Hoa Kỳ và Vương quốc Anh, bắt đầu bảo trì các tiềm thủy đỉnh chạy bằng năng lượng nguyên tử của các nước đồng minh và đang chuẩn bị căn cứ hải quân HMAS Stirling để hỗ trợ Lực lượng Luân chuyển Tiềm thủy đỉnh Tây Úc (Submarine Rotational Force-West) vào năm tới. Các cuộc thảo luận với Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đang tiến triển và thiết kế cho xưởng đóng tàu sẽ chế tạo tiềm thủy đỉnh ở tiểu bang Nam Úc đang được tiến hành.

Thực tế, nhiều thành tựu đã đạt được trong gần 5 năm kể từ khi chương trình AUKUS được công bố. Rủi ro vẫn còn. Không có dự án quốc phòng lớn nào là không có rủi ro, và AUKUS là chương trình năng lực phức tạp nhứt trong lịch sử quốc phòng Úc gần đây.

Nhưng những rủi ro này cần được xem xét trong bối cảnh và dựa trên thực tế. Những thách thức trong cơ sở công nghiệp tiềm thủy đỉnh của Mỹ và Anh, việc tạo ra nguồn nhân lực, hạ tầng cơ sở và nguồn tài chánh là có thật, nhưng chúng đã được biết đến và đang được quản lý tích cực. Những rủi ro này cần được quản lý, chứ không phải là từ bỏ.

Nếu Úc từ bỏ một chương trình tiềm thủy đỉnh vẫn đang được tiến hành đúng kế hoạch, Úc gần như chắc chắn sẽ đánh mất năng lực tiềm thủy đỉnh đáng tin cậy cả một thập niên hoặc hơn, vào thời điểm quan trọng đối với an ninh quốc gia.

Việc từ bỏ chương trình tiềm thủy đỉnh thứ hai trong chỉ hơn một thập niên, lần này liên quan đến đồng minh thân cận nhứt của đất nước, cũng sẽ làm tổn hại thêm danh tiếng của Úc với tư cách là đối tác quốc phòng. Sau khi từ bỏ chương trình tiềm thủy đỉnh lớp Attack của Pháp Quốc, và giảm đáng kể số lượng sản xuất dự kiến​​ các khu trục hạm lớp Hunter, và tuần duyên hạm lớp Arafura, các công ty chính yếu sản xuất tiềm thủy đỉnh sẽ khó có thể tin tưởng vào tiềm năng nước Úc hoàn thành được các dự án này. Nước Úc nên tiếp tục xem xét kỹ lưỡng AUKUS, đặt câu hỏi về các giả định và kiểm tra các kế hoạchh thay thế dựa trên thực tế. Nhưng thực tế là AUKUS vẫn đang được khai triển đúng tiến độ.

Jennifer Parker là giám đốc và sáng lập viên của tổ chức Barrier Strategic Advisory.

(Huy Lê biên dịch, Nguồn: Lowy Institute)