Hìn ảnh các trẻ em vẫy cờ Thổ dân Úc. Nguồn: AFP / STEVEN SAPHORE/AFP

AUSTRALIA – Ở trường học, nơi làm việc, các văn phòng hội đồng địa phương hoặc các sự kiện thể thao, bạn có thể thấy một lá cờ màu đỏ, đen và vàng được treo bên cạnh quốc kỳ Úc. Đó là lá cờ Thổ dân (Aboriginal flag), tượng trưng cho người Thổ dân Úc và mối liên hệ của họ với đất đai, cộng đồng và những câu chuyện truyền thống.

Ở Úc, có ba lá cờ chánh thức:

• Quốc kỳ Úc
• Lá cờ Thổ dân
• Lá cờ của người dân đảo Torres Strait

Đối với nhiều người Thổ dân, lá cờ Thổ dân không chỉ là một biểu tượng mà còn là lời nhắc nhở hằng ngày về sức mạnh, sự sinh tồn và bản sắc.

Nguồn gốc của lá cờ Thổ dân là gì?

Lá cờ này được nghệ sĩ và nhà hoạt động Uncle Harold Thomas, người thuộc dân tộc Luritja và Wombai thiết kế vào năm 1971. Ông được biết đến là một trong những người Thổ dân đầu tiên tốt nghiệp trường mỹ thuật ở Úc, sau khi theo học tại Trường Mỹ thuật Nam Úc (South Australian School of Art).

Lá cờ Thổ dân lần đầu tiên được treo tại một cuộc biểu tình đòi quyền đất đai ở Quảng trường Victoria, thành phố Adelaide, vào ngày 12 tháng 7 năm 1971, khi đó được gọi là Ngày Thổ dân Quốc gia (National Aborigines Day). Không lâu sau, lá cờ được Đại sứ quán Lều Thổ dân (Aboriginal Tent Embassy) ở Canberra xử dụng vào năm 1972 như một biểu tượng mạnh mẽ cho quyền đất đai và quyền tự quyết.

Lá Cờ Thổ Dân Úc (Aboriginal flag). Ảnh: Richard I’Anson/Getty Images

Năm 1995, Chánh phủ Úc chánh thức công nhận lá cờ Thổ dân là một “Quốc kỳ của Úc” theo Đạo luật Quốc kỳ năm 1953 (Flags Act 1953), đặt nó ngang hàng với quốc kỳ Úc.

Ý nghĩa của lá cờ Thổ dân

Lá cờ Thổ dân được chia thành hai phần bằng nhau: màu đen ở phía trên, màu đỏ ở phía dưới và một vòng tròn màu vàng ở giữa.

• Màu đen tượng trưng cho người Thổ dân
• Màu vàng tượng trưng cho mặt trời
• Màu đỏ tượng trưng cho đất đai và mối liên hệ của người Thổ dân với Country (quê hương/vùng đất tổ tiên)

Nghệ sĩ trẻ Jade Brennan, người mang dòng máu Gomeroi và Fiji, cho biết lá cờ đại diện cho bản sắc.

“Đó là thứ chúng tôi luôn mang theo. Đất đai vô cùng quan trọng đối với chúng tôi… có lá cờ cũng giống như thể hiện chúng tôi là ai.”

Bà Susan Kendall, một phụ nữ Wonnarua lớn lên ở thị trấn Condobolin thuộc vùng nông thôn bang New South Wales, nhớ lại thời điểm trước khi lá cờ được nhìn thấy rộng rãi.

Ký ức đầu tiên của bà về lá cờ Thổ dân không phải ở trường học hay các tòa nhà chánh phủ, mà là trên truyền hình trong các cuộc biểu tình.

Jade Brennan. Nguồn ảnh: Jade Brennan

“Tôi thấy lá cờ trên TV trong một cuộc biểu tình… hồi đó truyền thông đều mang tính tiêu cực. Người ta nói về những người đang phản đối. Và rồi có lá cờ này, với tôi trông nó giống cờ Đức nhưng lại không hẳn là cờ Đức. Đó là lần đầu tiên tôi thấy lá cờ Thổ dân.”

Khi sau này trở thành giáo viên, bà nhận ra giáo dục về người Thổ dân và lá cờ hầu như không được nhắc đến.

“Những ngày đầu tôi đi dạy, đó không phải là một môn học,” bà nói. “Chỉ kiểu như: “Đây là một bức tô màu, đây là lá cờ Thổ dân. Có ai biết các màu sắc và ý nghĩa của chúng không?’ Đó gần như là tất cả những gì giáo dục về người Thổ dân có vào thời điểm đó.”

Trong khi đó, với Jade Brennan, cô thấy lá cờ ở khắp nơi.

“Thấy lá cờ trên quần áo hay hình xăm dán tạm thời ở trường, tụi tôi còn đổi cho nhau trong nhà vệ sinh. Cảm giác rất an tâm khi biết ai là người cùng phía với mình, nhất là khi tất cả chúng tôi đều trông khác nhau.”

Trong khi bà Susan còn nhớ thời điểm lá cờ được tạo ra, thế hệ người Thổ dân trẻ tuổi hơn đã lớn lên cùng sự hiện diện của lá cờ ở khắp nơi. Brennan nói lá cờ luôn hiện diện trong tuổi thơ cô:

“Tôi nghĩ mình thấy lá cờ nhiều nhất ở khu Matraville nơi tôi lớn lên. Khi đi xuống Kajaga, tôi từng học ở một nhà trẻ ở đó và nhớ có một bức tranh tường lá cờ Koori [Thổ dân] rất lớn. Nó lớn đến mức khiến cơ thể nhỏ bé của tôi cảm thấy choáng ngợp.”

Cờ của người bản địa Úc và cờ của nước Úc thường được treo cùng nhau. Ảnh: Jenny Evans/Getty Images

Khi nào lá cờ bắt đầu xuất hiện ở khắp nơi?

Khi lá cờ Thổ dân được công nhận chánh thức vào năm 1995, bà Susan bắt đầu nhận thấy những thay đổi nhỏ.

“Khi lá cờ trở thành chánh thức và được treo lên, bạn bắt đầu chú ý thấy nó. Hội đồng địa phương treo cờ, trường học và cả cảnh sát cũng treo. Bạn nhìn thấy nó và nghĩ: thật tuyệt.”

Giờ đây, việc nhìn thấy lá cờ Thổ dân đã trở thành điều rất bình thường hằng ngày, bà Susan nói.

“Tôi thích điều đó và mọi người đều biết lá cờ này là gì, dù họ chấp nhận hay tự hào về nó hay không cũng không quan trọng — nó ở đó rồi, hợp pháp rồi. Đó là lá cờ Thổ dân. Nó đại diện cho dân tộc chúng tôi.”

Brennan cho rằng điều quan trọng là những người trẻ thuộc các cộng đồng First Nations nhìn thấy lá cờ chào đón họ trong không gian công cộng.

“Khi tôi bước vào một nơi nào đó, tôi muốn cảm thấy mình được chấp nhận, và khi thấy lá cờ ở đó… thường nó được treo phía trước như để chào đón bạn bước vào.”

Đối với cả bà Susan và Jade, lá cờ xuất hiện ở nơi công cộng, ngoài trường học, trên cầu, trong các cuộc tuần hành, trên quần áo và hình xăm đã trở thành nguồn tự hào và kết nối.

Chánh phủ Liên bang đã mua bản quyền và giờ đây lá cờ này có thể được xử dụng hợp pháp trên quần áo. Nguồn: LightRocket / Ye Myo Khant/SOPA Images/Getty Images

Ai sở hữu lá cờ Thổ dân?

Trong nhiều năm, lá cờ Thổ dân cũng là trung tâm của một cuộc tranh luận pháp lý và văn hóa về việc ai có quyền xử dụng nó.

Với tư cách là người thiết kế, Uncle Harold Thomas nắm giữ bản quyền lá cờ. Sau đó, ông cấp phép xử dụng, bao gồm cho một công ty tư nhân kiểm soát việc xử dụng lá cờ trên quần áo và hàng hóa.

Điều này đồng nghĩa với việc nhiều tổ chức và cộng đồng Thổ dân đôi khi nhận được thư pháp lý hoặc bị ngăn xử dụng lá cờ nếu không xin phép hay trả phí.

Để phản đối điều này, thương hiệu thời trang do người Thổ dân lãnh đạo Clothing The Gaps cùng các đồng minh đã phát động chiến dịch “Free the Flag”.

Mục tiêu của họ là để lá cờ được tự do xử dụng bởi người và cộng đồng Thổ dân, đồng thời thúc đẩy chánh phủ hành động để lá cờ được đối xử như các quốc kỳ khác, thay vì chỉ là một logo thuộc sở hữu tư nhân.

Sau nhiều năm gây áp lực công chúng và vận động, Chánh phủ Liên bang Úc thông báo vào năm 2022 rằng họ đã mua lại bản quyền lá cờ Thổ dân từ Uncle Harold Thomas. Điều này có nghĩa là:

• Lá cờ Thổ dân hiện được tự do xử dụng công khai (giống quốc kỳ Úc)
• Người dân có thể xử dụng lá cờ trên quần áo, tác phẩm nghệ thuật và hàng hóa mà không cần trả phí
• Người Thổ dân có thể xử dụng lá cờ của chính mình mà không lo bị kiện tụng pháp lý

Hình ảnh lá cờ của người bản địa Úc được chiếu lên Nhà hát Opera Sydney vào ngày 26 tháng 1 năm 2026. Nguồn: Anadolu / Claudio Galdames Alarcon/Getty Images

Nhìn lại chặng đường đó, bà Susan cho rằng lá cờ đã giúp thay đổi nhận thức, nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm.

“Lá cờ Thổ dân mang một ý nghĩa nào đó. Giờ đây ai cũng biết nó đại diện cho điều gì và cho ai. Hãy tận hưởng và tìm hiểu văn hóa, đặc biệt là văn hóa Thổ dân, bởi vì đây là nơi bạn đang sống.

Hãy hiểu điều đó… bạn không cần phải sống như chúng tôi, nhưng hãy hiểu và cảm thấy tự hào, tự hào vì được ở đây và tự hào về lá cờ của chính mình.”

Đối với những người nhập cư mới, lá cờ Thổ dân là lời mời gọi để nhận thức rằng bạn đang sống trên vùng đất của người Thổ dân.

Nó khuyến khích bạn tìm hiểu tên của Quốc gia (Nation) hay các Quốc gia truyền thống nơi bạn sinh sống, và nhìn nhận người Thổ dân là một phần trung tâm trong câu chuyện của nước Úc, trong quá khứ, hiện tại và tương lai.

(Theo SBS News)