Les Echos ngày 26/05/2026 đặt câu hỏi, sau Âu châu và Trung Đông, liệu sẽ đến phiên Á châu rung chuyển vì chiến tranh Đài Loan hay không ? Báo chí Pháp Quốc cũng đề cập đến việc Nga leo thang với việc xử dụng hỏa tiễn đạn đạo ở Ô Khắc Lan, Hung Gia Lợi chuẩn bị khép lại chương cuối về Viktor Orban, Đức Quốc đang là mục tiêu của tình báo Nga và Trung Hoa, Đức giáo hoàng Leo XIV kêu gọi « giải giới » trí thông minh nhân tạo.

Ảnh tư liệu : Một số trong 18 chiến đấu cơ do Đài Loan tự sản xuất và một phi cơ cảnh báo trên không E-2T của Mỹ được trưng bày tại căn cứ quân sự Chingchuankang ở Đài Trung, ngày 22/11/1995. AP – EDDIE SHIH

Ô Khắc Lan (Ukraine) : Nga leo thang khi đe dọa bằng hỏa tiễn đạn đạo Orechnik

Les Echos nhận định « Nga đã bình thường hóa việc xử dụng hỏa tiễn đạn đạo Orechnik ». Được coi là loại võ khí đặc biệt khi được trình diễn vào cuối 2024, loại hỏa tiễn này nay được xử dụng trong các cuộc không kích phối hợp với phi cơ/thiết bị bay không người lái, hỏa tiễn hành trình và đạn đạo – một sự kiện đáng ngại. Đây là lần thứ ba kể từ đầu cuộc xâm lăng, Nga dùng đến hỏa tiễn này để tấn công Ô Khắc Lan.

Lần đầu vào tháng 11/2024 đánh vào Dnipro, chủ yếu nhằm gây tác động tâm lý. Lần thứ hai vào tháng Giêng 2026 tấn công các cơ xưởng bảo trì hàng không ở Lviv, có mục tiêu quân sự cụ thể. Còn việc đánh vào Bila Tserkva vào cuối tuần qua, Mạc Tư Khoa đã bước sang một giai đoạn thứ ba : hỏa tiễn này không còn được xử dụng riêng lẻ mà kết hợp trong một chiến dịch tấn công phức tạp với nhiều loại võ khí khác. Các chuyên gia phân tách của Defense Express nhận thấy nhịp độ xử dụng đã rút ngắn : từ 14 tháng giữa hai vụ dùng Orechnik ở Dnipro và Lviv, còn 4 tháng ở Bila Tserkva. Có nghĩa là kỹ nghệ võ khí của Nga đã tăng tốc, hoặc là Cẩm Linh tin tưởng loại hỏa tiễn này hơn.

Còn lại câu hỏi, giá trị quân sự thực sự của Orechnik là gì ? Thiệt hại do hỏa tiễn này gây ra không tương xứng với giá thành sản xuất ra nó. Nga tiếp tục tấn công ồ ạt bằng phi cơ không người lái, loại Shahed, rẻ tiền hơn nhiều, và bằng hỏa tiễn Iskander. Ngay cả các chuyên gia bình luận quân sự Nga cũng nghi ngờ sau vụ Bila Tserkva. Như vậy có thể Mạc Tư Khoa nhằm duy trì áp lực tâm lý thường xuyên lên hậu phương Ô Khắc Lan, và nhắc nhở tình huống tấn công nguyên tử của Nga.

Trung Hoa đứng trước tấm gương Ô Khắc Lan và Ba Tư.

Les Echos đặt câu hỏi « Sau Ô Khắc Lan và Ba Tư, liệu sẽ đến lượt Đài Loan ? ». Tác giả Dominique Moïsi nhận định, trong kỷ nguyên Ánh sáng, các nhà văn và triết gia như Jean-Jacques Rousseau và Emmanuel Kant mơ về một thế giới đoàn kết trong hòa bình. Hiện đang ở phần tư thứ nhì của thế kỷ XXI, liệu chúng ta có đang bước vào một thế giới đoàn kết vì chiến tranh hay không ?

Sau Âu châu và Trung Đông đang bị ảnh hưởng bởi chiến tranh ở Ô Khắc Lan và Ba Tư, đến phiên Á châu sẽ rung chuyển vì chiến tranh Đài Loan hay không ? Câu hỏi này đang nóng bỏng hơn bao giờ hết sau cuộc gặp ở Bắc Kinh giữa Donald Trump và Tập Cận Bình, vì hai lý do : ý đồ rõ rệt của Trung Hoa và sự mơ hồ trong chánh sách Mỹ. Tập Cận Bình mơ đi vào lịch sử với tư cách người thống nhất Trung Hoa. Trước đó Mao Trạch Đông đã làm nên thắng lợi của cộng sản, Đặng Tiểu Bình về một chủ nghĩa tư bản Nhà nước.

Là một người ủng hộ hệ tư tưởng dựa trên Chủ nghĩa Lenin (Leninist) về đối nội, xã hội chủ nghĩa về kinh tế, Tập Cận Bình trước hết là một người dân tộc chủ nghĩa Trung Hoa. Chỉ riêng quyền tự trị của Đài Loan dưới mắt ông ta đã là điều bất thường. Sự yếu kém của ông chủ Tòa Bạch Ốc là cơ hội độc nhất để ông Tập khai thác khi còn có thể. Ngược lại, chiến tranh ở Ô Khắc Lan và Ba Tư có thể làm nguội bớt sự hăng hái của Tập Cận Bình.

Vào lúc phi cơ/thiết bị bay không người lái (drone) thống trị chiến trường, một cuộc chiến ngắn ngủi, rất dễ bị xa vời thực tế nếu so với Đệ nhất Thế chiến, Đệ nhị Thế chiến hay gần đây nhất là chiến tranh Việt Nam. Trung Hoa có thể gánh lấy rủi ro rơi vào cùng một chiếc bẫy như Putin ở Ô Khắc Lan hay Trump (và Netanyahou) ở Ba Tư hay không ? Liệu kỹ nghệ bán dẫn của Đài Loan có phải là võ khí răn đe về kinh tế tương đương với eo biển Hormuz đối với Ba Tư hay không ?

Tập Cận Bình có dành hồ sơ Đài Loan cho các thế hệ sau ?

Les Echos nhắc lại, hồi tháng Giêng 1979, trong chuyến dừng chân ngắn ngủi tại Nhựt Bổn trên đường đến Hoa Thịnh Đốn, người kế nhiệm của Mao Trạch Đông là Đặng Tiểu Bình, khi được các nhà báo hỏi về tương lai của Đài Loan, đã đưa ra một nhận xét khôn ngoan : « Hãy để câu trả lời cho các thế hệ thông minh hơn chúng ta ». Không chắc rằng Tập Cận Bình biết khiêm tốn và thận trọng như vậy. Đối với ông, thời gian là yếu tố then chốt. Năm 2049 (kỷ niệm 100 năm thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa) đang đến gần.

Nguy cơ một cuộc phiêu lưu quân sự rất lớn. Khác với Ô Khắc Lan và Ba Tư, Đài Loan không chỉ là một hòn đảo, mà còn là vùng núi non hiểm trở rất khó kiểm soát toàn bộ. Tuy Trung Hoa có hạm đội đông đảo nhất thế giới (ít nhất là trên lý thuyết), dân số Đài Loan chỉ có 23 triệu người so với hơn 1 tỉ người Hoa lục, việc chinh phục đảo quốc vẫn tiềm ẩn nhiều bất trắc.

Liệu người Đài Loan cũng kiên cường như người Ô Khắc Lan ? Có sự khác biệt lớn là các quốc gia Á châu, dù dân chủ hay không, ít sẵn sàng « chết vì Đài Bắc » hơn người châu Âu « chết vì Kyiv ». Không có sự bảo đảm của Mỹ thì tại Á châu sẽ không có được những gì mà Liên Hiệp Âu Châu mang lại cho Ô Khắc Lan.  Trung Hoa của Tập Cận Bình cần học hỏi từ những thất bại của Putin, Trump (và Netanyahu). Liệu nước này có thể vừa trấn an thế giới bằng sự khôn ngoan vừa gây ấn tượng bằng sức mạnh của mình ?

Hung Gia Lợi : Cánh cửa hoàn toàn đóng lại đối với Viktor Orban

Tại châu Âu, Le Figaro nhận định « Hungary đang chuẩn bị khép lại chương cuối cùng về thời kỳ Viktor Orbán ». Quốc Hội nước này chuẩn bị sửa đổi Hiến Pháp, nhằm ngăn trở việc bầu lên một thủ tướng đã từng nắm quyền quá 8 năm. Thế là hết đối với Viktor Orbán : Sau khi bị thua một cách thảm hại trong cuộc bầu cử ngày 12/04, chánh khách dân tộc chủ nghĩa sẽ không bao giờ còn có thể dòm ngó chiếc ghế thủ tướng. Orbán tự động bị đặt ra bên ngoài cuộc chơi, vì ông đã làm thủ tướng trong suốt 20 năm, trong đó có thời kỳ 16 năm liên tiếp (2010-2026).

Văn bản sửa đổi gần như chắc chắn sẽ được thông qua vì Tisza, đảng của tân thủ tướng bảo thủ thân Âu châu Péter Magyar đang nắm giữ đa số hai phần ba trong Nghị viện. Đây là một trong những biện pháp trọng điểm trong cương lĩnh tranh cử của Magyar, thủ tướng 45 tuổi đã hứa sẽ khôi phục nền dân chủ ở Hung Gia Lợi. Viktor Orbán chưa phản ứng, nhưng các thành viên trong đảng Fidesz của ông chỉ trích luật này là có hiệu lực hồi tố. Tuy nhiên nhiều người Hung Gia Lợi ủng hộ việc sửa đổi Hiến Pháp, những người được Le Figaro phỏng vấn thường nêu ra việc ở nhiều nước tổng thống chỉ giới hạn trong hai nhiệm kỳ.

Theo giáo sư Gábor Halmai, đại học Elte ở Budapest thì động thái này chỉ mang tính biểu tượng vì trong thể chế đại nghị, cử tri bỏ phiếu cho một đảng chứ không phải một cá nhân. Ngược lại trong tổng thống chế như Mỹ hay Pháp Quốc, việc giới hạn hai nhiệm kỳ mới có ý nghĩa vì tổng thống có quyền hành rất lớn. Theo ông, vấn đề chính nằm ở chỗ khác. Trong hệ thống do đảng Fidesz thiết lập, một đảng giành có thể được hai phần ba số ghế chỉ với 53 % số phiếu bầu và xử dụng đa số tuyệt đối này để nắm giữ quyền lực vô hạn.

Điều quan trọng trong tương lai là không một đảng nào có thể giành được hai phần ba số ghế trong nghị viện, cũng như không thể dễ dàng thay đổi hiến pháp. Như vậy phải sửa đổi luật bầu cử và thông qua một Hiến Pháp mới. Dù sao đi nữa, việc ngăn chặn Viktor Orbán trở lại nắm quyền chỉ là bước đầu tiên đối với đa số người dân Hung Gia Lợi. Hầu hết đều muốn thấy cựu thủ tướng phải chịu trách nhiệm trước tòa án về những hành động của mình.

Gián điệp Trung Hoa và Nga xâm nhập Đức Quốc.

Trong khi đó ở Đức Quốc, vụ một cặp vợ chống bị bắt tại Munich vì tình nghi là gián điệp của Bắc Kinh là bằng chứng mới nhất cho sự xâm nhập của tình báo Nga và Trung Hoa. Xuejun C. và Hua S. đã liên lạc với nhiều khoa học gia chuyên về không gian, tin học, trí thông minh nhân tạo từ các trường đại học và viện nghiên cứu của Đức. Họ đôi khi đóng vai phiên dịch hay nhân viên một hãng xe hơi, thậm chí lôi kéo sang Hoa lục dự các hội nghị có trả thù lao, được cho là dành cho dân sự, nhưng thực ra những người tham dự là đại diện các công ty võ khí của Nhà nước.

Đây không phải là vụ đầu tiên. Hai ví dụ gần đây nhất là công dân Đức gốc Hoa, Jian Guo, cựu trợ lý của dân biểu Âu châu thuộc đảng cực hữu AfD Maximilian Krah, bị lãnh án 4 năm 9 tháng tù vì làm gián điệp cho Trung Hoa. Bản thân dân biểu này đang bị điều tra về rửa tiền, tham nhũng có liên quan đến Bắc Kinh. Hay Martin D., cựu nhân viên một căn cứ quân sự Mỹ tại Đức Quốc, bị bắt vì nhiều lần chuyển gia các thông tin nhạy cảm của quân đội Mỹ cho tình báo Trung Hoa. Không chỉ có Bắc Kinh, những tháng gần đây các vụ gián điệp nở rộ ở Đức Quốc và cả Áo Đại Lợi, chánh quyền thấy rằng phía sau có bàn tay của Nga.

Thông điệp giáo hoàng : AI phải phục vụ nhân loại

Trên lãnh vực trí thông minh nhân tạo, xã luận của Le Figaro bàn về « Sự vĩ đại của con người ». Bằng cách chọn tên, tân giáo hoàng được bầu lên cách đây một năm đã bước chân theo Leo XIII – vào cuối thế kỷ XIX đã công bố thông điệp nổi tiếng Rerum novarum, bảo vệ giai cấp công nhân trước xã hội công nghiệp. Thế nên rất hợp lý khi thông điệp đầu tiên của vị giáo hoàng người Mỹ cũng đi theo truyền thống, được dành cho một lãnh vực mà những người đồng hương xuất sắc của ngài đang thống trị : trí thông minh nhân tạo (AI).

Trong thông điệp Magnifica humanitas (Nhân loại kỳ diệu), không chỉ không tránh né, mà Đức giáo hoàng Leo XIV lập luận rất vững chắc. Ngài đánh giá mối đe dọa không phải về ý thức hệ và quân sự, như chủ nghĩa Quốc xã và chủ nghĩa Cộng sản thời trước, mà về công nghệ. Nhân loại đã say mê và choáng ngợp khi đối mặt với phát minh tuyệt vời này, trí thông minh nhân tạo sánh ngang và thậm chi vượt trội con người về trí nhớ và tư duy : nhanh hơn, toàn diện hơn, hiệu quả hơn. Nhưng liệu có phải con người chỉ đơn thuần là một bộ óc thông minh ?

AI không có cảm xúc, óc tưởng tượng, lòng nhiệt thành và hàm ân. Tệ hơn nữa, theo giáo hoàng, AI không có khả năng thương xót, khoan dung và tha thứ ; trong khi chính những phẩm chất tốt đẹp từ trái tim mới tạo nên sự vĩ đại của con người và minh chứng cho phẩm giá con người. Trí thông minh nhân tạo không có lý do tồn tại nào khác ngoài việc phục vụ nhân loại. Nhưng khi con người tạo ra một hệ thống mang tính cách mạng về kiến ​​thức, thông tin và cả cuộc sống hàng ngày ; lại đồng thời khiến người nghèo và những người dễ bị tổn thương có nguy cơ bị đứng bên lề xã hội – trí thông minh kỹ thuật số luôn trung lập.

Đây là lời cảnh báo của Đức giáo hoàng Leo XIV, chủ yếu hướng đến các nhà lãnh đạo. Có thời điểm các chánh khách đã yếu đuối bỏ mặc việc điều tiết vận mệnh thế giới cho thị trường, nhân danh sự thịnh vượng. Giờ đây họ có trách nhiệm đối đầu với những người khổng lồ của Thung lũng Silicon và chỉnh đốn trí thông minh nhân tạo, để « giải giới » AI, theo lời giáo hoàng. Trước Goliath, nhân loại chưa bao giờ chào thua.

Duy trì tính nhân văn trong thời đại công nghệ

Đối với nhật báo công giáo La Croix, trí thông minh nhân tạo đã hiện diện – trong các công cụ chẩn đoán y tế hay trong bộ não của phi cơ không người lái (drone). Trong các tìm kiếm trên internet, việc khai thác dữ liệu cá, hay đằng sau những tin giả trên mạng xã hội…Một sự thay đổi kỷ nguyên sắp ảnh hưởng đến toàn nhân loại, và đó không chỉ là vấn đề công nghệ.

Cuộc cách mạng này còn mang tính kinh tế, chánh trị, xã hội, sinh thái, văn hóa và nhân chủng học. Thậm chí cả tâm linh. Tất cả đều nằm ở trọng tâm của thông điệp Magnifica Humanitas, được Đức giáo hoàng Leo XIV ban hành ngày 25/05. Phù hợp với lịch sử, Giáo hội Công giáo không chỉ quan tâm đến sự sống vĩnh cửu, cầu nguyện và các bí tích, mà còn cả công lý và phẩm giá con người.

Làm thế nào chúng ta có thể giữ được tính nhân văn sâu sắc trước sự thay đổi công nghệ đang tăng tốc ? Liệu trí thông minh nhân tạo có làm cho cuộc sống trên Trái Đất trở nên nhân bản hơn ? Đức Giáo hoàng mong muốn một tầm nhìn sáng suốt nhưng không chối từ việc thay đổi thế giới. Với thông điệp này, ngài thực sự là Leo XIV, tiếp bước Leo XIII.

(Theo RFI)