Ngày 28/12/2025, tập đoàn quân sự Miến Điện tổ chức tổng tuyển cử. Cùng ngày, Liên Hiệp Quốc ra thông cáo tuyên bố “tương lai của Miến Điện phải được quyết định bởi một tiến trình tự do, công bằng, toàn diện và đáng tin cậy, phản ánh mong muốn của người dân nước này”. Trước đó, ngày 23/12, Liên Hiệp Quốc đã lên án bầu không khí hăm dọa trước thềm cuộc bầu cử dưới sự kiểm soát của quân đội.
Cử tri tại một điểm bỏ phiếu ở Rangoon, Miến Điện, ngày 28/12/2025. © AP – Thein Zaw
Tập đoàn quân sự Miến Điện không thể tổ chức bầu cử tại 65 trên 330 khu vực bỏ phiếu do những khu vực này hiện nằm dưới quyền kiểm soát của các lực lượng nổi dậy vũ trang. Theo Mạng lưới châu Á vì bầu cử tự do – Anfrel (Asian Network for Free Elections), được AFP trích dẫn, cách thức bầu cử hiện nay được cho là có lợi cho các đảng lớn, còn điều kiện ứng cử bị thắt chặt đã tước quyền đăng ký của 6 trên tổng số 57 chính đảng. Hiến Pháp quy định quân đội chiếm 1/4 số ghế dân biểu và Quốc Hội sẽ bổ nhiệm người đứng đầu Nhà nước.
Cuộc bầu cử được tổ chức thành ba vòng (vòng một vào ngày 28/12, vòng hai trong vòng hai tuần nữa và vòng ba vào ngày 25/01/2026). Tướng Min Aung Hlaing khẳng định bầu cử hoàn toàn “tự do và công bằng”. Tuy nhiên, theo ghi nhận của đặc phái viên RFI Nicolas Rocca tại một điểm bỏ phiếu ở Rangoon, không có nhiều cử tri đi bỏ phiếu so với năm 2015 và 2020 :
“Không có dòng người xếp hàng chờ đến lượt bỏ phiếu, một số điểm bầu cử gần như vắng bóng người, ở một vài điểm khác thì chỉ có vài chục cử tri. Thực tế này dường như khác xa so với tỷ lệ cử tri tham gia của hai cuộc bầu cử trước. Một phụ nữ cho biết : “Tôi đến bỏ phiếu hôm nay vì đó là trách nhiệm của tôi với tư cách là một công dân. Nhưng đúng là không có nhiều người đến bỏ phiếu”.
Ngay cả các thành viên của ủy ban bầu cử cũng thừa nhận điều này. Ông U Kyi Khin nói : “Cho đến giờ, có ít người đến bỏ phiếu. Nhưng vẫn còn sớm, điểm bỏ phiếu sẽ đóng cửa trong vài giờ nữa. Tôi nghĩ dần dần sẽ có thêm nhiều cử tri. Chúng tôi đang làm công việc phục vụ cộng đồng, cho nên nếu có nhiều người đến và bỏ phiếu thì thật đáng quý”.
Các nhóm nổi dậy từng tuyên bố là sẽ phá hoại cuộc bầu cử. Hôm qua (27/12), hai quả bom đã phát nổ ở một vùng gần Thái Lan. Quân đội và cảnh sát được điều động đến những khu phố xung quanh các điểm bỏ phiếu. Một phụ nữ khác cho biết : “Năm nay, chúng tôi đi bỏ phiếu, nhưng canh cánh trong lòng. Tôi sợ vì tình hình chính trị thực sự tồi tệ”.
Ngược lại, vào buổi sáng Chủ nhật bầu cử, trong một quán trà có khoảng 15 bàn, nhiều người đang trò chuyện, ăn sáng. Một người cho biết : “Tôi không có ý định đi bầu, đó là lý do tại sao tôi đang ngồi đây với bạn bè ở quán trà. Tôi sẽ không bỏ phiếu vì tôi không hề tin rằng cuộc bầu cử này có thể công bằng”.
“Trốn tránh trách nhiệm về các hành động tội ác”
Về mục tiêu của tập đoàn quân sự khi tổ chức cuộc bầu cử, trả lời RFI Pháp ngữ, chuyên gia về Miến Điện Joe Freeman, làm việc tại Amnesty International nhận định :
“Điều mà nhiều người lo ngại là cuộc bầu cử này chỉ là cách để tập đoàn quân sự củng cố quyền lực và tiếp tục các hành vi vi phạm nhân quyền, nhưng đặc biệt là để trốn tránh mọi trách nhiệm đối với các hành động phạm pháp và tội ác mà họ đã gây ra kể từ cuộc đảo chính. Để ngăn chặn người dân phản đối bầu cử, tập đoàn quân sự đã thông qua một đạo luật vào tháng 07/2025, cấm người dân chỉ trích cuộc bỏ phiếu. Tập đoàn quân sự cũng buộc 229 người vào tội mà họ gọi là ‘phá hoại tiến trình bầu cử’.
Chúng tôi không biết liệu tất cả những người này đã bị bắt giữ hay chưa, nhưng theo nguồn tin của chúng tôi, một số người bị truy tố vì dán áp phích chống bầu cử hoặc vì phản ứng với các bài đăng trên mạng xã hội. Một ví dụ khác: trong các trại dành cho người tị nạn trong nước, tập đoàn quân sự đang đe dọa cắt mọi trợ cấp, nếu không đi bỏ phiếu. Như vậy, có đủ loại chiến thuật hăm dọa đang được sử dụng để tăng tỷ lệ cử tri đi bầu, và trấn áp bất kỳ thái độ bất đồng chính kiến nào”.
—
Miến Điện : Từ đảo chính năm 2021 đến cuộc bầu cử bị lên án
Ngày 01/02/2021, quân đội Miến Điện, dưới sự lãnh đạo của tướng Min Aung Hlaing, lật đổ chính phủ dân sự của bà Aung San Suu Kyi, chấm dứt tiến trình chuyển đổi dân chủ kéo dài một thập niên. Các cuộc biểu tình ủng hộ dân chủ quy mô lớn đã bị đàn áp tàn khốc, khiến hơn 800 người thiệt mạng chỉ trong vài tháng.
Cuộc đảo chính đã châm ngòi cho cuộc nội chiến giữa tập đoàn quân sự và các nhóm nổi dậy. Một phong trào kháng chiến có tổ chức đã nổi lên, bao gồm nhiều nhóm vũ trang thuộc nhiều sắc tộc và “Chính phủ Đoàn kết Dân tộc” lưu vong, với thành phần chính là các nhân vật chủ chốt trong chính quyền dân sự bị quân đội lật đổ và đại diện nhiều sắc tộc thiểu số. Đến năm 2025, tập đoàn quân sự chỉ còn kiểm soát một nửa đất nước. Giao tranh leo thang khiến hơn 3,5 triệu dân phải chạy nạn, đặc biệt là sang Thái Lan.
Năm 2022, Liên Hiệp Quốc cáo buộc quân đội Miến Điện phạm tội ác chống nhân loại và tội ác chiến tranh. Tuy nhiên, cộng đồng quốc tế, bị chia rẽ, bất lực trong việc tìm một giải pháp chấm dứt xung đột tại Miến Điện. Hội Đồng Bảo An, Nga và Trung Quốc ngăn chặn các lệnh trừng phạt của Liên Hiệp Quốc.
Cựu lãnh đạo chính quyền dân sự Miến Điện, giải Nobel Hòa bình Aung San Suu Kyi, 80 tuổi, bị tập đoàn quân sự kết án 27 năm tù.
(Nguồng RFI)
