Quá trình chuyển đổi năng lượng của Úc đang làm thay đổi cảnh quan nông thôn và thử thách nền tảng của các cộng đồng miền quê. Nguồn: SBS News

AUSTRALIA – Khi các trang trại quang năng lan rộng khắp vùng nông thôn Úc, một số nông dân đang thu được lợi nhuận trong khi những người khác cho rằng tốc độ khai triển quá nhanh. Tại sao nguồn quang năng ở Úc vẫn chưa được xử dụng hiệu quả?

Trên một trang trại ngập nắng gần Dubbo ở phía tây NSW, Tom Warren đã kết hợp chăn thả cừu với sản xuất điện từ quang năng.

Được gọi là nông nghiệp kết hợp quang năng được gọi là ‘agrivoltaics’, đây là một phương pháp ông đã trau dồi trong hơn một thập niên qua.

Ông nói rằng việc mạo hiểm đầu tư cách đây 11 năm là một “quyết định đôi bên cùng có lợi”.

Ông Warren nói với SBS News.

“Ban đầu, tôi hơi hoài nghi, nhưng mô hình nông nghiệp quang năng đã được chứng minh là hiệu quả. Giá cừu, giá len, giá cây trồng, tất cả đều tăng liên tục, bất kể thời tiết, bất kể thị trường, nhưng thu nhập từ trang trại quang năng vẫn ổn định”.

Dữ liệu từ Văn phòng Kinh tế và Khoa học Nông nghiệp và Tài nguyên Úc cho thấy, thu nhập của nông dân có thể biến động đáng kể từ năm này sang năm khác, do tác động của thời tiết, chi phí đầu vào và giá cả hàng hóa toàn cầu, thế nhưng đây không chỉ là câu chuyện về một trang trại.

Khi năng lượng tái tạo mở rộng khắp các vxng miền của Úc, những dự án như thế này đang định hình lại cách sử dụng đất, mang lại cơ hội, nhưng cũng làm dấy lên tranh luận ở một số cộng đồng miền quê.

Nông nghiệp kết hợp quang năng, đang phát triển mạnh mẽ trên khắp nước Úc.

Trên khắp nước Úc, đất nông nghiệp như của Warren ở một trong những vùng nhiều nắng nhứt cả nước, nhận được lượng ánh sáng mặt trời dồi dào quanh năm. Tuy nhiên, phần lớn tiềm năng đó vẫn chưa được khai thác.

Nông dân ngày càng thử nghiệm với nông nghiệp kết hợp quang năng, lắp đặt các tấm quang năng bên cạnh vật nuôi để tạo ra nguồn thu nhập thứ hai ổn định, trong khi vẫn tiếp tục các hoạt động nông nghiệp truyền thống.

Kết quả cho thấy, lợi ích cho cả sản xuất năng lượng và năng suất nông nghiệp, nhưng phương pháp này vẫn còn tương đối mới ở Úc và không phải không có thách thức.

Ban đầu, Warren được một công ty phát triển điện quang năng người Pháp gặp gỡ, để thuê một phần đất của ông, một quyết định mang lại sự thay đổi căn bản cách vận hành trang trại.

Họ đã xây dựng 64.000 tấm quang năng, dưới đó đàn cừu của ông hiện đang gặm cỏ.

Ông ấy nói rằng, mình kiếm được thu nhập từ năng lượng cung cấp vào lưới điện, cũng như từ chất lượng len, nhờ vào bóng râm và độ ẩm tăng lên dưới các tấm pin mặt trời, cùng với chi phí thức ăn chăn nuôi thấp hơn.

Ông Tom Warren nói, “Khi trời mưa trên các tấm quang năng, nó khuếch đại lượng mưa và có những dải cỏ xanh ngay dọc theo các tấm quang năng này. Vì vậy, đàn cừu đã ăn thức ăn xanh trong thời kỳ hạn hán và số lượng cừu tôi có thể nuôi trên mỗi mẫu đất đã tăng lên, nhờ trang trại năng lượng mặt trời. Lợi nhuận tài chính hóa ra cao hơn khoảng 15%, đối với đàn cừu nuôi dưới trang trại quang năng so với đàn cừu nuôi bên cạnh trang trại quang năng”.

Ông cho biết trang trại quang năng giúp bảo đảm lợi tức của ông trong thời kỳ hạn hán, trong khi hệ thống 20 megawatt có thể cung cấp điện cho phần lớn thị trấn Dubbo gần đó, vào những ngày nắng.

Các dự án như thế này thường dựa trên các thỏa thuận cho thuê đất dài hạn, thường kéo dài hàng thập niên, có nghĩa là các quyết định xử dụng đất có thể kéo dài hơn một thế hệ nông dân.

Các khu vực năng lượng tái tạo dẫn đầu các lãnh vực khác.

Tài sản của ông Warren nằm trong Khu vực Năng lượng Tái tạo đầu tiên trong số năm Khu vực Năng lượng Tái tạo ở tiểu bang NSW, các khu vực được dành riêng cho phát triển quang năng và gió quy mô lớn.

Các tiểu bang và vùng lãnh thổ khác cũng đang phát triển các khu vực riêng của họ, khi nước Úc hướng tới mục tiêu không phát thải ròng, mặc dù tiến độ và thời gian thực hiện khác nhau.

Hannah McCaughey là Giám đốc điều hành của EnergyCo, cơ quan theo luật định của chánh phủ New South Wales, chịu trách nhiệm thực hiện các khu vực năng lượng tái tạo của tiểu bang.

Bà cho biết, NSW đang dẫn đầu cả nước về năng lượng tái tạo, bà nói với SBS News: “Hiện tại chúng tôi đang xây dựng hai ‘Khu vực Năng lượng Tái tạo’ ở NSW, trong khi ở Victoria, họ cũng có các thiết kế năng lượng tái tạo, nhưng chưa bắt đầu xây dựng bất kỳ khu vực nào. Vì vậy, chúng tôi thực sự được coi là đang dẫn đầu về việc thay thế các nhà máy điện than cũ kỹ, bằng các thiết kế năng lượng tái tạo mới này”.

Bà cho biết, việc tăng sản lượng điện từ năng lượng tái tạo, đã tạo áp lực giảm giá điện.

Bà Hannah McCaughey nói, “Chúng tôi vừa trải qua mùa hè nóng thứ ba trong lịch sử, và chúng tôi không bị mất điện. Điều này thực sự cho thấy sự kết hợp giữa năng lượng tái tạo và điện quang năng, đang cung cấp nguồn năng lượng đáng tin cậy, an toàn và giá cả phải chăng”.

Theo Cơ quan Điều hành Thị trường Năng lượng Úc, năng lượng tái tạo và điện quang năng cung cấp hơn một nửa lưới điện quốc gia trong quý 4 năm nay, lần đầu tiên giúp đẩy giá bán sỉ xuống mức thấp kỷ lục.

Tuy nhiên, giá bán buôn thấp hơn không phải lúc nào cũng trực tiếp làm cho hóa đơn tiền điện rẻ hơn. Chi phí mạng lưới, sự biến động của thị trường và thời điểm ngừng hoạt động của các nhà máy điện than, vẫn là những yếu tố chính định hình, số tiền mà các hộ gia đình cuối cùng phải trả cho điện năng.

Đồng thời, sự bất ổn toàn cầu, bao gồm cả chiến tranh ở Khu vực Trung Đông, nơi giá nhiên liệu tăng cao, đã làm nổi bật vấn đề an ninh năng lượng.

Việc mở rộng năng lượng tái tạo trong nước, thường được xem là cách để bảo vệ Úc khỏi những biến động về giá nhiên liệu toàn cầu, mặc dù điều này vẫn mang lại những thách thức, trong việc quản lý nguồn cung và duy trì độ tin cậy.

Chánh quyền tiểu bang NSW cho biết các khu vực năng lượng tái tạo, được quy hoạch cẩn thận và cần thiết, để thay thế việc phát điện bằng than đá.

Tuy nhiên các dự án năng lượng mặt trời quy mô lớn gây tranh luận trong cộng đồng.

Khi các dự án nông nghiệp kết hợp điện quang năng quy mô lớn mở rộng, các cuộc tranh luận về xử dụng đất, tham vấn và tác động môi sinh, đang ngày càng gay gắt trong các cộng đồng nông thôn.

Đối với nhiều vùng, thách thức không còn là: liệu quá trình chuyển đổi có diễn ra hay không, mà là nó sẽ diễn ra như thế nào trong thực tế, nơi đất đai không chỉ là tài sản kinh tế, mà còn thường gắn liền với bản sắc, sinh kế và di sản của các thế hệ.

Bà McCaughey nói: “Đối với một số chủ đất, việc có hạ tầng cơ sở lớn trên đất của họ là một trải nghiệm rất xúc động, và chúng tôi thực sự cam kết sẽ làm việc với họ. Nhưng chúng tôi cũng thấy rằng ở miền trung tây, hiện chúng tôi có hơn 500 cư dân địa phương được tuyển dụng, vào việc xây dựng hạ tầng cơ sở truyền tải, chiếm hơn 34% lực lượng lao động”.

Mặc dù có những lợi ích được báo cáo này, nhưng những lo ngại về cách thức khai triển các dự án đang ngày càng gia tăng. Các ý kiến đóng góp gửi đến cuộc điều tra của Nghị viện NSW về tác động của các khu năng lượng tái tạo – được thành lập vào tháng 7 năm 2024 – đã nêu bật những lo ngại ngày càng tăng, về tốc độ và quy mô phát triển trên khắp các cộng đồng và ngành công nghiệp miền quê của tiểu bang.

Nhiều ý kiến bày tỏ lo ngại rằng, các quy trình tham vấn thường không có ý nghĩa.

Những ý kiến khác chỉ ra những tác động dây chuyền rộng hơn, bao gồm sự căng thẳng đối với sự gắn kết xã hội trong các cộng đồng miền quê, và áp lực rộng hơn đối với nông dân, các ngành công nghiệp địa phương và hội đồng.

Những lo ngại này lặp lại những phát hiện, từ một cuộc đánh giá về sự tham gia của cộng đồng trước đó, do Ủy viên Hạ tầng Cơ sở Năng lượng Úc Đại Lợi, tiến hành một năm trước cuộc điều tra, trong đó cũng cho thấy nhiều chủ đất và thành viên cộng đồng tham gia, phần lớn không hài lòng với sự tham gia từ các công ty phát triển dự án.

Như đã được ghi nhận trong báo cáo tạm thời lần đầu tiên của cuộc điều tra được công bố vào tháng 8 năm 2025, James Armstrong, chủ sở hữu một trang trại chăn nuôi cừu gần Cassilis, một ngôi làng ở phía tây bắc NSW, đã nói với cuộc điều tra: “Đa số những người tôi đã nói chuyện, đều cảm thấy như thể tiếng nói của họ không được lắng nghe trong quá trình ra quyết định, hoặc các quyết định được đưa ra trước khi quá trình tham vấn thậm chí còn chưa bắt đầu”.

Ông cho biết, những lo ngại về việc thu hồi đất bắt buộc và tác động của nó đến giá trị bất động sản, đang góp phần làm gia tăng sự bất mãn đối với chánh quyền.

Báo cáo cũng khuyến cáo hỗ trợ sức khỏe tinh thần, cho các cộng đồng bị ảnh hưởng.

Giám đốc điều hành tạm thời của tổ chức Nông dân vì Hành động vì Khí hậu, bà Verity Morgan-Schmidt, nói với ủy ban điều tra rằng “niềm tin đã bị xói mòn” ở nhiều cộng đồng, và bà ủng hộ “các quy trình thực sự giúp hàn gắn một số chia rẽ đã nảy sinh trong các cộng đồng nông thôn”.

Nhưng bà nhắc lại rằng những phát hiện từ nghiên cứu của mạng lưới về tâm lý cộng đồng cho thấy, “đa số nông dân… thực sự muốn thấy sự chuyển đổi sang năng lượng sạch”.

Ngoài ra còn vấn đề an toàn, quản lý đất đai và thực tế tại chỗ.

Tài sản của Matt Farley giáp với Trung tâm Năng lượng Mặt trời Wellington, một trong những trang trại quang năng lớn nhất ở tiểu bang, cách Dubbo khoảng 50 cây số về phía đông nam.

Một trong những mối quan tâm chính của ông là tác động môi sinh và nguy cơ cháy rừng. Vào tháng 12/2025, một vụ cháy cỏ đã thiêu rụi khoảng 100 mẫu đất tại trang trại quang năng này, gây báo động cho những người chủ đất lân cận.

Matt Farley nói, “Nó trở thành một mối nguy hiểm khi có hàng rào an ninh ở những nơi trước đây không hề có, mô tả sự hoảng loạn ban đầu khi đám cháy bùng phát tại trang trại quang năng. Nó không giống như việc chạy đến một trang trại ở vùng nông thôn và dập lửa”.

Ủy viên Jeremy Fewtrell của Sở Cứu hỏa và Cứu hộ NSW đã nói với cuộc điều tra vào cuối tháng 3/2026 rằng, các rủi ro do hạ tầng cơ sở năng lượng tái tạo, gây ra đã được xác định và các phương thức ứng phó, đã được thiết lập để xử lý các vụ việc.

Cuối cùng các cộng đồng thổ dân hướng đến các cơ hội năng lượng tái tạo.

Trong khi một số nơi ở vùng nông thôn Úc đang phản đối, những vùng nông thôn khác đang tìm cách tận dụng các cơ hội mới.

Một báo cáo được công bố năm ngoái ‘Sự chuyển đổi quyền lực của Hội đồng đất đai thổ dân địa phương’ dựa trên nghiên cứu chung của Đại học New South Wales và Đại học Công nghệ Sydney, cho thấy tiến trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, mang lại cơ hội kinh tế đáng kể cho các cộng đồng thổ dân.

Báo cáo ước tính rằng, 43% hạ tầng cơ sở mới về năng lượng tái tạo là cần thiết, để đáp ứng các mục tiêu của liên bang, có thể được đặt trên đất đai do người dân bản địa ở Úc nắm giữ tập thể.

Giáo sư Heidi Norman, tác giả chính và là một phụ nữ Gomeroi đến từ vùng tây bắc NSW, cho biết: “Trong phân tách của chúng tôi, chúng tôi nhận thấy rằng mặc dù diện tích đất đai nhỏ, phân tán và có một lượng lớn các yêu cầu về đất đai tồn đọng ở NSW, nhưng đất đai đó lại rất quan trọng, không chỉ đối với năng lượng tái tạo mà còn trong việc ứng phó với áp lực biến đổi khí hậu”.

Quý độc giả cần hỗ trợ về sức khỏe tinh thần, có thể liên hệ với Beyond Blue theo số 1300 22 4636. Thông tin chi tiết có tại địa chỉ trang mạng beyondblue.org.au. Embrace Multicultural Mental Health hỗ trợ những người đến từ các nền văn hóa và ngôn ngữ đa dạng.

(Theo SBS News)