Kể từ khi các cuộc không kích Iran bắt đầu, chánh phủ của Thủ tướng Narendra Modi vẫn giữ thái độ im lặng. New Delhi giống như đang bơi giữa hai làn nước: không công khai ủng hộ Mỹ và Israel, hai nước mà Ấn Độ đã xích lại gần trong những năm gần đây, nhưng cũng không quay lưng với đối tác Iran. Lập trường này đang đặt nguyên tắc trung lập lâu nay của Ấn Độ tại Trung Đông vào thử thách gay go.

Thủ tướng Israel Benyamin Netanyahu (phải) và đồng nhiệm Ấn Độ Narendra Modi trong cuộc họp báo tại Jerusalem, Israel ngày 26/02/2026. AP – Gil Cohen Magen

Thủ tướng Ấn Độ rút vào im lặng, gần như không đưa ra bất kỳ phát biểu nào về các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhắm vào Iran, cũng như về các đòn đáp trả của Teheran tại Trung Đông. Ông cũng không đề cập đến việc một tàu ngầm Mỹ đánh chìm chiến hạm IRIS Dena của Iran, con tàu từng được New Delhi mời tham gia các cuộc tập trận đa phương ở vịnh Bengal, nhằm khẳng định cam kết đối với tự do hàng hải và luật pháp quốc tế trên biển.

Phải đến một ngày sau vụ Mỹ tấn công tàu chiến của Iran khiến ít nhất 84 người thiệt mạng vào ngày 4/3, ông Narendra Modi mới lên tiếng ngắn gọn rằng “không vấn đề nào có thể được giải quyết chỉ bằng xung đột quân sự”.

Sự im lặng này nhanh chóng vấp phải chỉ trích, đặc biệt là từ Mallikarjun Kharge, chủ tịch Đảng Quốc Đại, là đảng đối lập chính. Ông cáo buộc thủ tướng Modi đã “từ bỏ một cách vô trách nhiệm các lợi ích sách lược và quốc gia của Ấn Độ” khi không lên tiếng bảo vệ các vị khách của nước mình.

Trong nhiều thập niên qua, New Delhi vẫn duy trì được quan hệ song song với Israel, Iran cũng như với các tiểu vương và vương quốc vùng Vịnh, đồng thời tránh can dự vào các xung đột khu vực. Tuy nhiên, phe đối lập hiện lo ngại sự thụ động của chánh phủ có thể làm suy yếu “tự chủ sách lược”, nền tảng chánh sách đối ngoại của Ấn Độ.

Chuyên gia phân tích S.N. Sahu, cựu phát ngôn viên của tổng thống Ấn Độ Kocheril Raman Narayanan (1997–2002), nhận xét trên tờ The Wire:

“Khi Nga tấn công Ukraine, ông Narendra Modi từng nói với tổng thống Nga rằng chúng ta không còn sống trong thời đại chiến tranh nữa. Nhưng ông lại không gửi thông điệp tương tự tới Donald Trump và thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu sau cuộc tấn công Iran.”

Giới quan sát nhắc nhở rằng Ấn Độ đã rời xa lập trường trung lập truyền thống khi ký kết “quan hệ đối tác sách lược đặc biệt” với Israel trong chuyến thăm Tel Aviv của ông Modi ngày 25 và 26/02.

Chuyên gia về chánh sách đối ngoại Ấn Độ Nicolas Blarel, giảng viên tại Viện Khoa học Chánh trị thuộc Đại học Leiden (Hà Lan), giải thích với RFI: “Đây là chuyện không nhỏ. Narendra Modi là lãnh đạo đầu tiên của một quốc gia thuộc ‘Nam bán cầu’ đến Israel kể từ sau ngày 7/10/2023 (ngày Hamas tấn công khủng bố Israel). Đó là các thách thức về quân sự, thương mại và công nghệ”

Cắt giảm mạnh quan hệ với Iran

Qua việc góp phần phá thế cô lập ngoại giao của Israel, Ấn Độ cũng muốn gửi một tín hiệu chánh trị mạnh mẽ tới chánh quyền Donald Trump, trong bối cảnh mà, không như Ấn Độ mong đợi, Washington trong những tháng gần đây đã xích lại gần Pakistan. Đó cũng là cách để New Delhi hạ nhiệt căng thẳng với Mỹ, quốc gia đã từng trừng phạt Ấn Độ do chánh sách bảo hộ thương mại và do việc mua dầu từ Nga.

Sau các cuộc đàm phán căng thẳng, ngày 2/2, Ấn Độ và Mỹ đã đạt được một thỏa thuận thương mại được cho là bất lợi đối với New Delhi: Washington đồng ý giảm thuế nhập khẩu từ 50% xuống 18%, đổi lại Ấn Độ chấm dứt hoàn toàn việc mua dầu thô của Nga.

Tuy nhiên, tình hình nhanh chóng thay đổi khi eo biển Hormuz, tuyến vận tải trọng yếu của thương mại toàn cầu, bị phong tỏa ngay sau các cuộc không kích Mỹ–Israel nhằm vào Iran bắt đầu ngày 28/2. Việc đình trệ hoạt động tại tuyến đường biển trọng yếu này đã giáng đòn mạnh vào Ấn Độ, quốc gia nhập khẩu dầu lớn thứ ba thế giới, vốn phụ thuộc vào nguồn cung dầu mỏ, khí hóa lỏng từ Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Iraq, Ả Rập Saudi và Qatar.

Trong bối cảnh New Delhi rơi vào thế khó, ngày 5/03, Washington đã đồng ý cho Ấn Độ một ngoại lệ trong 30 ngày được tiếp tục mua dầu Nga. Quyết định do bộ trưởng Tài Chánh Mỹ, Scott Bessent, công bố nhằm giảm áp lực trước mắt cho các nhà máy lọc dầu Ấn Độ, nhưng rất có thể sẽ đi kèm các điều kiện. Ông Scott Bessent nói rằng: “Ấn Độ là đối tác thiết yếu của Mỹ và chúng tôi tin rằng New Delhi sẽ mua thêm dầu của Mỹ”.

Hiện không công khai ủng hộ Mỹ–Israel, nhưng Ấn Độ cũng chưa từ bỏ Iran, quốc gia từng là nơi cung cấp dầu lớn nhất cho New Delhi trong thập niên 1990, đồng thời là đối tác đầu tư phát triển cảng Chabahar của Iran bên bờ Biển Oman.

Tuy nhiên, trong khoảng một thập niên qua, chánh phủ Modi đã cắt giảm mạnh quan hệ với Teheran, đặc biệt trong lĩnh vực nhập khẩu dầu. Để chứng minh sự bảo đảm với Washington sau thỏa thuận thương mại ngày 2/2, Ấn Độ thậm chí đã bắt giữ ba tàu chở dầu treo cờ Iran bị Mỹ cáo buộc buôn lậu dầu. Vài ngày sau, chánh phủ Ấn Độ tuyên bố trước Quốc Hội rằng họ đã chấm dứt cam kết tham gia dự án cảng Chabahar.

“Trò chơi ảnh hưởng”

Một cuộc phong tỏa kéo dài tại eo biển Hormuz có thể làm trầm trọng thêm thâm hụt ngân sách và đẩy lạm phát tăng cao tại Ấn Độ. Đồng rupee hiện là đồng tiền châu Á giảm giá mạnh nhất trong năm nay, đã mất 9% giá trị so với đô la Mỹ trong hai năm qua.

Xung đột với Iran cũng đe dọa xuất khẩu của Ấn Độ. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất là thị trường nhập khẩu thiết bị điện tử lớn thứ hai của nước này, chỉ sau Mỹ. Ngoài ra, khoảng 10 triệu lao động Ấn Độ đang làm việc tại vùng Vịnh, gửi một lượng kiều hối đáng kể về nước. Nguồn tiền này có thể bị cạn đi nếu xung đột leo thang. Bị bất ngờ trước diễn biến tình hình, New Delhi chưa kịp tổ chức sơ tán công dân.

Theo Nicolas Blarel, Ấn Độ vẫn đang ở thế phản ứng hơn là chủ động: “Dù có quan hệ đối tác với Israel, Iran, UAE hay Ả Rập Saudi, Ấn Độ vẫn chưa trở thành một tác nhân có ảnh hưởng thực sự trong khu vực. Từ ba năm qua, nước này nhiều lần tự cho mình có thể đóng vai trò trung gian hòa giải trong các cuộc khủng hoảng khu vực, nhưng chưa có bước đi cụ thể.”

Chuyên gia về chánh trị học người Pháp Christophe Jaffrelot, chuyên gia về tiểu lục địa Ấn Độ, nhận định trên tạp chí Le Grand Continent: “Những diễn biến của chiến tranh này phản ánh một cuộc chơi giành ảnh hưởng. Ấn Độ tìm cách tận dụng Iran để tạo sức ép với Pakistan, tương tự cách họ cố gắng làm với Afghanistan.”

Theo ông, nỗi lo của Pakistan trước rủi  ro phe Taliban ở Afghanistan xích lại gần New Delhi phần nào lý giải các cuộc không kích tại Afghanistan trong những tháng gần đây. Ban đầu Islamabad hoan nghênh việc Mỹ rút quân khỏi Afghanistan theo lệnh của Joe Biden hồi năm 2021 và tiếp đó là sự trở lại của Taliban, nhưng chánh quyền Pakistan lại góp phần củng cố Taliban để rồi lực lượng trở thành đối thủ của họ.

Sự im lặng của thủ tướng Narendra Modi có thể cũng là một sách lược “chờ thời”, nhằm giữ được phạm vi hành động cho Ấn Độ, trong giai đoạn bàn cờ địa chánh trị mới đang hình thành tại Trung Đông, Trung Á và Nam Á.

(Theo france24.com)

(RFI viết tin)

(Huy Le  phụ đính)