(Huy Lê biên dịch, Nguồn: ABC News, Bruce MacKenzie – phóng viên tin tức tại ABC North Coast.)
Hình ảnh đầu máy của một đoàn xe lửa cao tốc TGV (rain à grande vitesse) (Xe lửa Cao tốc TGV) ở Paris (Ba Lê), Pháp Quốc. (AAP: James Shrimpton)
Chờ đợi một chuyến xe có thể thử thách sự kiên nhẫn của bạn. Nhưng chờ đợi xe lửa cao tốc (High Speed Rail – HSR) trở thành hiện thực ở Úc thì lâu cỡ nào? Chà, điều đó có thể khiến bạn bạc tóc và xuất hiện nếp nhăn trên trán.
Xe lửa cao tốc đã chạy khắp châu Á và châu Âu trong nhiều thập niên.
Chuyến xe lửa cao tốc đầu tiên xuất hiện vào năm 1964 với tuyến Tokaido Shinkansen ở Nhựt Bổn, nối Tokyo với Osaka.
Khoảng 20 năm sau, khi người đứng đầu Cơ quan Nghiên cứu Khoa học và Kỹ nghệ Quốc gia Úc Đại Lợi (CSIRO) lúc bấy giờ, là ông Paul Wild, đi thử một chuyến xe lửa cao tốc, ông trở về Úc với mong muốn được thấy một công trình tương tự được xây dựng tại nước Úc.
Điều này có lẽ không đáng ngạc nhiên, vì ông Wild đôi khi phải mất đến bốn tiếng đồng hồ trên xe lửa chỉ để đi lại giữa Sydney và Canberra.
Một cuộc điều tra của ủy ban thượng viện đã được tiến hành, nhưng đề xướng này đã không nhận được sự ủng hộ của chánh phủ và không được tiếp tục.
Một ‘đối thủ’ của đường hàng không
Ý tưởng về xe lửa cao tốc (HSR) đã bị đình trệ hơn một thập niên trước khi chánh phủ Howard công bố dự án Xe lửa cao tốc (Speedrail) vào năm 1998.
Lịch sử xe lửa cao tốc ở Úc. (ABC News: Sharon Gordon)
Dự án trên là nhằm kết nối Sydney với Canberra bằng cách xử dụng tuyến đường ray hiện có từ Sydney đến Macarthur, và tuyến đường ray mới đến Canberra.
Thủ tướng John Howard đã nhiệt tình ủng hộ dự án trên, nói rằng “một chuyến xe lửa rất nhanh sẽ cạnh tranh với các chuyến bay hàng không như là một loại phương tiện đi lại được ưa chuộng của hàng triệu người Úc trong nhiều thập niên tới”.
Chánh phủ của ông đã phê duyệt cho một liên danh Speedrail để “chứng minh” dự án của họ, với chi phí ước tính khoảng 4,5 tỷ đô-la.
Một đoàn xe lửa cao tốc Shinkansen đang đi vào trung tâm thành phố Tokyo. (Reuters: Kim Kyung-Hoon)
Chánh phủ Liên bang sẽ cần phải đóng góp khoảng 1 tỷ đô-la, nhưng thay vào đó đã quyết định tài trợ cho một cuộc nghiên cứu mà nó đi đến kết luận rằng xe lửa cao tốc quá tốn kém.
Một “cơ sở hạ tầng cho cả một thế hệ”
Mười lăm năm sau, chánh phủ Rudd-Gillard đã xem xét một báo cáo ước tính chi phí của dự án tuyến xe lửa cao tốc từ Brisbane đến Melbourne, bao gồm cả các điểm dừng ở Sydney và Canberra.
Con số 114 tỷ đô-la đã khiến những người như Marion Terrill, giám đốc Chương trình Giao thông và Đô thị tại tổ chức tư vấn Grattan Institute phải lo ngại.
Vào thời điển đó, bà nói : “Để dễ hình dung, con số đó tương đương với 5.000 đô-la cho mỗi người dân Úc. Đó là nguồn vốn đầu tư cho hạ tầng cơ sở cho cả một thế hệ.”
Nhưng giấc mơ về xe lửa cao tốc (HSR) đã không bị gác lại lâu, ngay cả khi nó trở thành thứ bị chế giễu trong các chương trình như chương trình châm biếm chánh trị Utopia của đài ABC TV.
Xe lửa cao tốc được thảo luận trong chương trình châm biếm chánh trị Utopia. (ABC TV)
Năm 2017, ngân sách liên bang đã dành ra 20 triệu đô-la cho các nghiên cứu khả thi về xe lửa tốc độ cao ở Úc.
Năm 2018, chánh quyền tiểu bang New South Wales bắt đầu các cuộc điều tra riêng về xe lửa cao tốc, ủy thác cho chuyên gia đường sắt người Anh Quốc, là ông Andrew McNaughton, thực hiện một báo cáo.
Báo cáo được hoàn thành vào năm 2020 nhưng chưa được công bố rộng rãi.
Năm 2019, Cơ quan Đường sắt Cao tốc Quốc gia (National Faster Rail Agency) được thành lập khi tiểu bang Queensland và tiểu bang Victoria cũng bắt đầu tìm hiểu các kế hoạch về xe lửa cao tốc.
Một năm sau, tổ chức tư vấn Grattan Institute (Học Viện Grattan) vẫn mô tả ý tưởng về tuyến xe lửa cao tốc chạy dọc bờ biển phía đông nước Úc là “một sự lãng phí tốn kém”.
Chánh quyền tiểu bang New South Wales dường như đồng ý, hủy bỏ cuộc điều tra về xe lửa cao tốc hoặc việc nâng cấp các tuyến đường hiện có.
Liệu dự án có được thực hiện?
Ý tưởng này luôn là một dự án tâm huyết của Thủ tướng Anthony Albanese, và vào năm 2023, ông đã tuyên bố thành lập một Cơ quan Đường sắt Cao tốc (High Speed Rail Authority) mới, nhằm “biến xe lửa cao tốc thành hiện thực”.
Giờ đây, chánh phủ liên bang đã cam kết bổ trợ thêm 230 triệu đô-la cho giai đoạn phát triển của tuyến xe lửa cao tốc nối Sydney và Newcastle qua Central Coast.
Hình ảnh minh họa một phần của tuyến đường sắt cao tốc dự kiến nối Sydney và Newcastle. (Ảnh: Cơ quan Đường sắt Cao tốc)
Cơ quan này cũng đã đặt ra thời hạn hoàn thành dự án trong vòng hai năm.
Chi phí ước tính cho giai đoạn đầu của dự án là 55 tỷ đô-la.
Báo cáo kế hoạch kinh doanh dự kiến của cơ quan này dự đoán dự án này sẽ thúc đẩy nền kinh tế thêm 250 tỷ đô-la trong 50 năm tới.
Alice Thompson, Giám đốc điều hành của Ủy ban Vì Vùng Hunter (Committee for the Hunter), mô tả dự án là “thực sự thú vị”.
Bà nói, “Tôi có thể hiểu sự hoài nghi, nhưng tất cả chúng ta cần phải nỗ lực và làm việc như thể dự án này đang được tiến hành ngay tại lúc này,”
“Khi bạn xem xét tất cả các hành động cần phải được thực thi, thì việc Một mình Chánh phủ liên bang (cấp cao nhất) không đủ sức làm hết mọi việc để “gặt hái” toàn bộ thành quả.”
“Vì vậy, thực sự là chánh quyền địa phương, cũng như các cấp thẩm quyền nhà nước, cần phải phải xắn tay vào làm cùng thì cái dự án này mới có lời được.”
