Những chỉ trích trong cuộc khủng hoảng tiềm thủy đỉnh cuối cùng đều hướng về cựu Thủ tướng Malcolm Turnbull. Source: Getty / Getty Images.
AUSTRALIA – Thủ tướng Úc đã công bố khoản chi trả ban đầu trị giá 3,9 tỷ đô-la cho một địa điểm trị giá 30 tỷ đô-la tại Adelaide, nơi sẽ đóng các tiềm thủy đỉnh theo hiệp ước AUKUS. Liệu chi phí có phải là vấn đề đáng ngại duy nhất trong dự án này?
Thủ tướng Anthony Albanese cho biết thỏa thuận tiềm thủy đỉnh nguyên tử “vì lợi ích của Hoa Kỳ, vì lợi ích của Vương quốc Anh và vì lợi ích của Úc”. Ít nhất 30 tỷ đô-la sẽ được chi để xây dựng một xưởng đóng tàu nhằm mục tiêu cuối cùng là đóng các tiềm thủy đỉnh nguyên tử cho Úc theo thỏa thuận AUKUS.
Chính phủ liên bang đã thông báo vào Chủ nhật rằng họ đã cam kết chi 3,9 tỷ đô-la như một khoản thanh toán trước để bảo đảm tương lai cho Xưởng đóng tiềm thủy định tại Osborne, vùng ngoại ô phía bắc Adelaide.
Chánh phủ hy vọng dự án sẽ tạo ra 10.000 việc làm trong lĩnh vực thiết kế và xây dựng, cũng như tiếp nhận tới 1.000 học viên mỗi năm tại một cơ sở đào tạo tại chỗ.
Quy mô và chi phí khổng lồ của dự án
Chi phí gây sốc của cơ sở này được thể hiện rõ qua quy mô mặt bằng đang được thiết kế. Lượng thép đủ để xây dựng 17 tháp Eiffel, cùng với 710.000 mét khối bê tông kết cấu, sẽ được sử dụng trong việc xây dựng xưởng chế tạo dài 420 mét.
Thủ tướng Anthony Albanese khẳng định rằng con số 3,9 tỷ đô-la sẽ “trở nên mờ nhạt” khi so với khoản đầu tư 30 tỷ đô-la liên quan đến việc xây dựng xưởng đóng tàu này.
Ông Albanese nói với các phóng viên vào Chủ nhật, “Riêng cơ sở hạ tầng này, trị giá 30 tỷ đô-la trước khi một linh kiện nhỏ nhất của tiềm thủy đỉnh được chế tạo, là thứ sẽ thiết lập nền kinh tế của chúng ta một cách vững chắc cho thập niên tới và xa hơn nữa.”
Niềm tin vào tương lai của AUKUS
Tương lai của AUKUS đã bị đặt dấu hỏi trong nhiều tháng kể từ khi Hoa Kỳ thông báo sẽ xem xét lại các điều khoản của thỏa thuận. Tuy nhiên, ông Albanese đã bác bỏ những lo ngại rằng xưởng đóng tàu được hứa hẹn này sẽ không bao giờ xuất xưởng một con tàu trong dự án AUKUS
Ông Albanese nói, “Điều này là vì lợi ích của Hoa Kỳ, vì lợi ích của Vương quốc Anh và vì lợi ích của Úc.”
Mức giá gây choáng váng này đến từ ước tính do Australian Naval Infrastructure cung cấp – công ty được chính phủ chỉ định thực hiện nhiệm vụ bàn giao cơ sở AUKUS.
Ngoài việc xây dựng, xưởng đóng tàu mới sẽ bao gồm năng lực thử nghiệm và vận hành tiềm thủy đỉnh. Tuy nhiên, ước tính về thời gian hoàn thành xưởng tàu hoặc liệu con số 30 tỷ đô-la có tăng thêm hay không vẫn chưa được xác nhận.
Tác động kinh tế đối với tiểu bang Nam Úc
Quốc phòng đã trở thành một ngành công nghiệp bùng nổ đối với tiểu bang Nam Úc, với nhà máy hỏa tiễn đầu tiên của đất nước vừa được khai trương tại Port Wakefield. Osborne hiện cũng là nơi đặt các cơ sở cho tiềm thủy đỉnh lớp Collins và lớp Hunter.
Thủ hiến bang Nam Úc Peter Malinauskas cho biết: “Đã từng có 1.200 người làm việc tại Holden khi nó đóng cửa, nhưng sẽ cần tới 4.000 người để xây dựng cơ sở này,”
“Thật khó để người dân Nam Úc có thể hình dung hết khối lượng công việc tay nghề cao, lương cao đang đổ về phía chúng ta.”
Việc công bố cam kết cơ sở hạ tầng kéo dài nhiều thập niên diễn ra vào thời điểm thuận lợi cho ông Thủ hiến, người chỉ còn cách cuộc bầu cử tiểu bang một tháng. Một cuộc thăm dò vào thứ Tư cho thấy đảng Đảng Lao động đang dẫn trước Đảng Cấp tiến Liberal với tỷ lệ 61-39 trên cơ sở ưu tiên hai đảng.
Rủi ro và thách thức chánh trị
Dù Thủ tướng Albanese rất lạc quan, nhưng dự án vẫn đối mặt với những “đám mây mù”:
Sự phụ thuộc vào đồng minh: AUKUS phụ thuộc chặt chẽ vào việc Hoa Kỳ có sẵn sàng chia sẻ công nghệ nguyên tử và năng lực sản xuất hay không. Việc Mỹ tái kiểm tra các điều khoản là một tín hiệu khiến giới quan sát lo ngại về tính khả thi trong dài hạn.
Ngân sách leo thang: Con số 30 tỷ đô-la hiện tại mới chỉ là ước tính ban đầu. Với các dự án quốc phòng phức tạp, chi phí thực tế thường có xu hướng tăng vọt (vượt định mức) theo thời gian.
Yếu tố bầu cử: Việc công bố dự án ngay trước thềm bầu cử tiểu bang tại Nam Úc cho thấy đây là một “quân bài” chánh trị quan trọng của Đảng Lao động để củng cố sự ủng hộ từ cử tri thông qua cam kết về việc làm và kinh tế.
