Nguồn: Victor Cha, “South Korea Can Stand Up to China”, Foreign Affairs, 21/01/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy (nghiencuuquocte.org)
Tổng thống Nam Hàn Lee Jae-myung đang nỗ lực hết mình để cải thiện quan hệ với Bắc Kinh. Trong chuyến thăm cấp nhà nước kéo dài bốn ngày tới Trung Quốc vào đầu tháng Giêng, ông đã chụp ảnh selfie với nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình bằng chiếc điện thoại Xiaomi mới mà phía chủ nhà tặng, tuyên bố với người dân rằng ông mong muốn “nâng cấp” quan hệ Trung – Hàn, và ký kết hơn một chục thỏa thuận trên nhiều lĩnh vực từ thương mại, khí hậu đến giao thông. Điều này diễn ra sau cuộc hội đàm dài giữa hai nhà lãnh đạo bên lề diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) tại Nam Hàn vào đầu tháng 11/2025, nơi ông Lee đã đón tiếp ông Tập một cách trọng thị với đội cận vệ danh dự và quốc yến chào mừng, đánh dấu chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên của nhà lãnh đạo Trung Quốc sau nhiều năm.
Đối với ông Lee, việc xích lại gần ông Tập có thể giúp ổn định mối quan hệ với đối tác thương mại lớn nhất của Nam Hàn và mở ra các con đường nhằm gây ảnh hưởng mới đối với đối thủ Bắc Hàn, quốc gia vốn phụ thuộc vào Trung Quốc về kinh tế. Về phần mình, ông Tập dường như cũng sẵn lòng đáp lại những cử chỉ của ông Lee: sau mối quan hệ không tốt với cựu Tổng thống Yoon Suk-yeol, việc thắt chặt quan hệ với ông Lee có thể củng cố vị thế của Bắc Kinh trong cuộc cạnh tranh chiến lược với Hoa Thịnh Đốn bằng cách giúp kéo Nam Hàn ra xa khỏi Nhựt Bổn và Mỹ. Nhưng sự nồng ấm này khó có thể kéo dài.
Vào giữa tháng 11/2025, chỉ hai tuần sau khi trải thảm đỏ đón ông Tập tại APEC, ông Lee và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đạt được một thỏa thuận chưa từng có về hợp tác tiềm thủy đỉnh chạy bằng năng lượng nguyên tử. Dù nhiều chi tiết vẫn chưa rõ ràng, thỏa thuận này sẽ cho phép Hán Thành (Seoul) thực hiện mục tiêu lâu nay là nâng cấp hạm đội của mình, bằng cách cung cấp công nghệ và nhiên liệu của Mỹ cho tiềm thủy đỉnh nguyên tử Nam Hàn hoặc khuyến khích Nam Hàn tự phát triển. Hán Thành sẽ xử dụng các tiềm thủy đỉnh này để theo dõi các tàu của Bắc Hàn – nhưng cũng bao gồm cả tàu của Trung Quốc, một thực tế chắc chắn sẽ khiến Bắc Kinh phẫn nộ.
Cho đến nay, thông báo gây chấn động này vẫn chưa vấp phải phản ứng từ Bắc Kinh. Có thể nhà lãnh đạo Trung Quốc chưa chuẩn bị cho động thái bất ngờ này, hoặc cuộc tranh cãi của ông Tập với Nhựt Bổn xoay quanh những phát biểu của Thủ tướng Sanae Takaichi về tầm quan trọng của an ninh Đài Loan đối với Đông Kinh (Tokyo) đã khiến ông Lee trở thành một đồng minh hữu dụng vào lúc này. Nhưng Bắc Kinh sẽ không quên thỏa thuận tiềm thủy đỉnh nguyên tử đó. Trung Quốc, để đáp trả các hành vi địa chánh trị không vừa ý khác, đã từng áp lệnh trừng phạt lên gần như mọi sản phẩm của Nam Hàn, từ âm nhạc, mỹ phẩm đến các chương trình truyền hình và kim chi. Ông Tập dường như không bị thuyết phục bởi lời giải thích của ông Lee rằng Hán Thành cần năng lực quân sự mới để đối phó với mối đe dọa nguyên tử ngày càng tăng từ Bắc Hàn. Thay vào đó, trong chuyến thăm của ông Lee tới Bắc Kinh, ông Tập đã cảnh báo Tổng thống Nam Hàn phải đưa ra “lựa chọn chiến lược đúng đắn”, một lời đe dọa đầy ẩn ý mà ông Lee đã phớt lờ để giảm thiểu mọi vẻ ngoài bất hòa trong khi nỗ lực hàn gắn quan hệ.
Khi Bắc Kinh thực sự gia tăng áp lực kinh tế lên Hán Thành, Nam Hàn không thể đơn độc đối đầu với Trung Quốc. Thay vào đó, Nhựt Bổn, Mỹ và các đối tác khu vực khác nên sát cánh cùng Nam Hàn để chống lại sự chèn ép kinh tế khắc nghiệt của Bắc Kinh. Kết hợp lại, các mục tiêu cũ và mới từ hành vi bắt nạt kinh tế từ Trung Quốc có thể tập hợp đủ đòn bẩy kinh tế để đáp trả các chiến thuật gây sức ép này và giải phóng các quyết định chánh sách đối ngoại của họ khỏi sự kìm kẹp của Bắc Kinh.
Lịch sử lặp lại
Nam Hàn không lạ lẫm gì với chiến thuật cưỡng ép của Trung Quốc. Trong giai đoạn 2016–17, Hán Thành đã cho phép Mỹ đặt hệ thống phòng thủ hỏa tiễn tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) tại Seongju, Nam Hàn, để chống lại hỏa tiễn đạn đạo Bắc Hàn. Bắc Kinh phản đối động thái này vì cho rằng hệ thống radar của THAAD có thể thâm nhập sâu vào lãnh thổ Trung Quốc; họ đã đáp trả bằng cách áp đặt các lệnh trừng phạt quy mô lớn đối với ngành giải trí, mỹ phẩm và du lịch của Nam Hàn. Một chiến dịch gây sức ép có mục tiêu nhắm vào Lotte, tập đoàn Nam Hàn sở hữu mảnh đất nơi đặt hệ thống THAAD, đã buộc công ty này cuối cùng phải đóng cửa toàn bộ 112 cửa hàng thực phẩm tại Trung Quốc. Tổng thiệt hại đối với doanh thu của kinh tế Nam Hàn lên tới hơn 15 tỷ USD.
Tiếp đó, vào tháng Mười năm 2021, Trung Quốc đột ngột ngừng xuất cảng urê, một hợp chất hữu cơ dùng để giảm khí thải diesel và làm phân bón, với lý do để ổn định giá cả và nguồn cung trong nước. Do Nam Hàn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào Trung Quốc về nguồn cung urê, động thái của Bắc Kinh đã gây ra tình trạng mua sắm hoảng loạn và làm gián đoạn chuỗi cung ứng và tiếp liệu tại Nam Hàn. Trung Quốc đã nối lại việc xuất cảng một lượng hạn chế hợp chất này sau vài tháng. Nhưng Bắc Kinh đã liên tục tạm dừng hoặc làm chậm tiến trình xuất cảng urê kể từ đó, bao gồm cả giai đoạn từ cuối năm 2023 đến đầu năm 2024, gửi đi một cảnh báo rõ ràng tới Hán Thành rằng Trung Quốc có thể làm tê liệt nền kinh tế Nam Hàn nếu muốn.
Ngay sau khi ông Lee và ông Trump thông báo vào tháng Tám năm 2025 rằng các công ty Nam Hàn là Hanwha Ocean và HD Hyundai sẽ đóng tàu tại Mỹ, Trung Quốc lại một lần nữa xử dụng biện pháp cưỡng ép kinh tế để bày tỏ sự không hài lòng. Họ đã trừng phạt năm công ty con của Hanwha Ocean tại Mỹ, khiến giá cổ phiếu sụt giảm, gây bất ổn cho ngành đóng tàu Nam Hàn và báo hiệu rủi ro địa chiến lược khi tăng cường hợp tác công nghiệp quốc phòng với Mỹ.
Chiến thuật bắt nạt của Trung Quốc có thể sẽ còn hung hăng hơn nữa để đáp trả thỏa thuận tiềm thủy đỉnh nguyên tử giữa Hoa Thịnh Đốn và Hán Thành, bởi thỏa thuận này sẽ mở rộng năng lực tác chiến dưới nước của Nam Hàn ra ngoài bán đảo Triều Tiên, cho phép chúng hỗ trợ các chiến dịch quân sự của Mỹ chống lại Trung Quốc. Bắc Kinh có thể nhắm vào các công ty Nam Hàn đang hoạt động tại Trung Quốc, tương tự như cách họ đã phản ứng với việc khai triển THAAD năm 2016–17. Hoặc họ có thể trừng phạt các khoáng sản đất hiếm mà cả Nam Hàn và Mỹ đều phụ thuộc vào để sản xuất tân tiến trong các lĩnh vực quan trọng như bán dẫn, xe điện, pin và đóng tàu. Bắc Kinh có thể sẽ thực hiện các lệnh trừng phạt một cách âm thầm – chẳng hạn như trì hoãn giấy phép xuất cảng hoặc ngăn chặn các đoàn khách du lịch Trung Quốc đến Nam Hàn – để bảo vệ uy tín trong trường hợp chúng không hiệu quả. Nhưng ngay cả những nỗ lực này cũng có thể gây ra đủ thiệt hại về kinh tế để cản trở chương trình hợp tác tiềm thủy đỉnh nguyên tử của Hán Thành với Mỹ. Để đáp lại các lệnh trừng phạt đối với THAAD trước đây, Chánh phủ Nam Hàn đã từng phải đồng ý không theo đuổi thêm hợp tác phòng thủ hỏa tiễn ba bên với Nhựt Bổn và Mỹ. Hán Thành cũng từng do dự trong việc chỉ trích hành vi quân sự hóa Biển Đông của Trung Quốc giai đoạn 2013-2015 vì lo sợ sẽ một lần nữa rơi vào tầm ngắm của Bắc Kinh.
Dưới áp lực
Với quy mô thương mại song phương giữa hai nước, Nam Hàn, giống như nhiều quốc gia khác, không thể đơn giản là tách rời khỏi Trung Quốc. Năm 2025, kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và Nam Hàn đạt hơn 300 tỷ USD. Nhưng Hán Thành cũng không thể để mình mãi sống dưới cái bóng của sự cưỡng ép kinh tế từ Bắc Kinh, thứ mang lại cho Trung Quốc một đòn bẩy hiệu quả để thao túng các lựa chọn chánh sách đối ngoại của Nam Hàn. Ví dụ, vào năm 2019, khi chánh quyền Trump đầu tiên yêu cầu Chánh phủ Nam Hàn ngăn cản Huawei gia nhập thị trường 5G, Hán Thành đã bị tê liệt vì lo ngại Bắc Kinh sẽ trả đũa bằng các hình phạt kinh tế tương tự như cuộc xung đột THAAD.
Theo truyền thống, Nam Hàn luôn coi quan hệ tốt đẹp với Trung Quốc là yếu tố chiến lược sống còn đối với sự thịnh vượng kinh tế, là nguồn ổn định then chốt trên bán đảo Triều Tiên (do ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với Bình Nhưỡng), và là một đối trọng an ninh cho liên minh của họ với Mỹ. Nhưng có lẽ đã đến lúc phải thay đổi hoàn toàn quan điểm chiến lược này, vì Trung Quốc đang cho thấy mình là một đối tác ngày càng không đáng tin cậy.
Đáng chú ý nhất, Bắc Kinh đã không thực hiện bất cứ biện pháp nào để ngăn chặn tiến trình nguyên tử hóa của T Bắc Hàn. Ngược lại, họ còn để mặc chương trình võ khí nguyên tử của Bắc Hàn phát triển, từ chối tuân thủ các lệnh trừng phạt của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc về không phổ biến võ khí nguyên tử hoặc nhân quyền, và không cố gắng ngăn chặn sự hợp tác của Bắc Hàn với Nga trong cuộc chiến tại Ukraine. Hình ảnh ông Tập Cận Bình, Tổng thống Nga Vladimir Putin và nhà lãnh đạo Bắc Hàn Kim Jong-un cùng đứng trên khán đài theo dõi cuộc diễu binh Ngày Chiến thắng tháng Chín năm 2025 của Trung Quốc đã gửi đi một thông điệp rõ ràng rằng lòng trung thành của Trung Quốc nằm ở trục độc tài này chứ không phải với Nam Hàn.
Mối quan hệ kinh tế mang tính tương hỗ giữa Trung Quốc và Nam Hàn cũng đã chuyển hóa thành cạnh tranh kinh tế. Vào những năm 1990, Nam Hàn xuất cảng các sản phẩm công nghệ cao như chip và màn hình sang Trung Quốc để lắp ráp thành thành phẩm xuất cảng. Giờ đây, Trung Quốc cạnh tranh trực tiếp với Nam Hàn trong việc sản xuất các hàng hóa trung gian này và kiểm soát các nguyên liệu chuỗi cung ứng như đất hiếm mà Nam Hàn phụ thuộc. Trung Quốc đã ráo riết hạ giá để ép các công ty Nam Hàn ra khỏi các ngành công nghiệp đa dạng từ lốp xe đến thép, và các vụ gián điệp công nghiệp giữa hai nước đang ngày càng trở nên phổ biến.
Hơn nữa, Trung Quốc đã âm thầm quân sự hóa Biển Hoàng Hải để gây áp lực với Nam Hàn. Việc Bắc Kinh đơn phương xây dựng một trạm quan sát và hai trạm nuôi trồng thủy sản, cũng như khai triển các phao đánh cá trong vùng biển áp dụng các biện pháp tạm thời – một khu vực hàng hải chồng lấn giữa vùng đặc quyền kinh tế của hai nước – đã vi phạm thỏa thuận song phương hiện có giữa Bắc Kinh và Hán Thành về việc cùng quản lý khu vực này. Các tàu Nam Hàn đã tìm cách giám sát sự bành trướng của Trung Quốc trong khu vực này, nhưng các tàu cảnh sát biển Trung Quốc đã chặn các nỗ lực của Nam Hàn 27 lần kể từ năm 2020. Các nhà lãnh đạo tại Hán Thành cũng có thể nhìn vào những gì Trung Quốc đã làm ở Biển Đông, nơi họ xây dựng các cơ sở bề ngoài là dân sự như đường băng và trạm khí tượng nhưng có thể phục vụ mục đích quân sự, để thấy trước những gì Bắc Kinh có thể làm ngoài khơi bờ biển Nam Hàn. Ông Lee đã nêu vấn đề này với ông Tập trong cuộc hội đàm gần đây, nhưng Trung Quốc không nhượng bộ bất cứ điều gì.
Đòn bẩy lớn hơn vẻ ngoài
Nếu đứng một mình, không quốc gia nào trong khu vực có đủ sức mạnh chánh trị hoặc kinh tế để đối đầu với Trung Quốc, nhưng liên minh lại, họ có đủ đòn bẩy. Lựa chọn tốt nhất của Nam Hàn là hợp tác với Mỹ, Nhựt Bổn, Úc Đại Lợi và các quốc gia G7 khác để tạo nên một hiệp ước răn đe kinh tế tập thể nhằm chấm dứt sự hung hăng kinh tế của Trung Quốc. Hiệp ước này cần quy định rằng sự cưỡng ép đối với một thành viên cũng là sự cưỡng ép đối với tất cả, và sẽ có sự trả đũa tự động, tương tự như thỏa thuận an ninh tập thể tại Điều 5 của Hiệp ước thành lập NATO.
Trung Quốc phụ thuộc vào Nam Hàn trong nhiều lĩnh vực quan trọng. Đối với 48 loại hàng hóa trị giá 8,57 tỷ USD, Trung Quốc phụ thuộc vào Nam Hàn hơn 70% nguồn cung nhập cảng và không có sản phẩm thay thế tốt hơn. Lấy ví dụ như tấm nền màn hình OLED, thứ mà các nhà sản xuất Trung Quốc cần cho điện thoại thông minh, đồng hồ thông minh, máy tính bảng, tivi, bảng điều khiển xe hơi và hệ thống giải trí. Năm 2024, Trung Quốc đã nhập cảng 2,11 tỷ USD tấm nền màn hình từ Nam Hàn, tương đương 94% tổng lượng nhập cảng của họ. Trung Quốc cũng ngày càng phụ thuộc vào động cơ đẩy tàu thủy của Nam Hàn cho ngành đóng tàu của mình, với giá trị mua vào đạt 781 triệu USD – chiếm 70% nguồn cung nhập cảng – vào năm 2024.
Sự phụ thuộc này cũng mở rộng sang các đồng minh và đối tác của Nam Hàn. Theo dữ liệu thương mại năm 2024, Trung Quốc phụ thuộc hơn 70% vào 595 mặt hàng trị giá 37,05 tỷ USD từ nhóm G7 cộng với Nam Hàn và Úc, và phụ thuộc hơn 90% vào 248 mặt hàng trị giá 17,49 tỷ USD từ các nước này. Nhiều mặt hàng trong số đó là nguyên liệu nhập cảng thiết yếu mà Trung Quốc cần để sản xuất mọi thứ từ pin lithium và tấm pin mặt trời đến hóa dầu và thép.
Mục đích của một hiệp ước răn đe kinh tế tập thể không phải là để bắt đầu một cuộc chiến tranh thương mại với Trung Quốc. Thay vào đó, mục tiêu chỉ đơn giản là ngăn chặn sự cưỡng ép của Trung Quốc. Trung Quốc không phải chịu bất kỳ tổn thất nào cho các lời đe dọa hoặc chiến dịch gây áp lực lên các nước láng giềng vì họ giả định – một cách chính xác – rằng không một mục tiêu riêng lẻ nào dám trả đũa. Nhưng mối đe dọa về những cái giá phải trả thực sự có thể khiến Bắc Kinh phải suy nghĩ lại. Đã có tiền lệ cho việc này: chẳng hạn, để đáp trả việc Trung Quốc nhắm mục tiêu vào Litva, Liên minh Châu Âu vào tháng Mười hai năm 2023 đã khai triển Công cụ Chống Cưỡng ép (Anti-Coercion Instrument), nhằm bảo vệ các nước EU khỏi áp lực kinh tế bên ngoài bằng cách kích hoạt các biện pháp đáp trả. Kể từ đó, không có báo cáo nào về các hành vi cưỡng ép tương tự của Trung Quốc đối với các quốc gia thành viên EU khác.
Sát cánh bên nhau
Mỹ, Nhựt Bổn và Nam Hàn sẽ cần hợp tác chặt chẽ để đối phó với áp lực từ Trung Quốc. Nhưng cho đến nay, các nước này vẫn chưa làm đủ để hỗ trợ lẫn nhau. Tại hội nghị thượng đỉnh G7 ở Hiroshima, Nhựt Bổn năm 2023, các nhà lãnh đạo đã nhận diện vấn đề cưỡng ép kinh tế của Trung Quốc và cam kết tổ chức để chống lại nó, nhưng họ vẫn chưa có hành động cụ thể nào kể từ đó. Khi Bắc Kinh hạn chế xuất cảng khoáng sản thiết yếu sang Nhựt Bổn, cấm nhập cảng hải sản Nhựt Bổn và chặn du lịch Trung Quốc sang Nhựt Bổn để đáp trả những phát biểu của bà Takaichi vào tháng Mười một năm 2025, cả ông Trump và ông Lee đều không lên tiếng ủng hộ bà Takaichi hay chỉ trích ông Tập. Và thay vì xử dụng chánh sách thương mại để đối phó với Trung Quốc, ông Trump lại áp đặt các mức thuế nặng nề lên cả Nhựt Bổn và Nam Hàn như một phần của làn sóng tăng thuế vào đầu năm 2025.
Tuy nhiên, nền tảng cho một kỷ nguyên mới cho tiến trình hợp tác địa kinh tế sâu rộng giữa Hoa Thịnh Đốn và hai đồng minh quan trọng nhất ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đã sẵn sàng. Các thỏa thuận đầu tư và thương mại Mỹ – Nhựt, Mỹ – Hàn gần đây đạt tổng cộng 900 tỷ USD vốn đầu tư của Nhựt Bổn và Nam Hàn vào năng lực sản xuất của Mỹ trong các lĩnh vực đóng tàu, chip, năng lượng, khoáng sản thiết yếu, trí tuệ / trí thông minh nhân tạo và các công nghệ mới nổi khác tính đến tháng Một năm 2029. Cùng nhau, Nhựt Bổn, Nam Hàn và Mỹ nắm giữ phần lớn đòn bẩy kinh tế mà G7 và các đối tác khu vực có thể xử dụng đối với Trung Quốc: có 327 mặt hàng trị giá hơn 23,19 tỷ USD mà ba đồng minh này giao dịch với Trung Quốc mà Bắc Kinh phụ thuộc vào đó hơn 70%.
Thay vì đánh thuế các đồng minh của mình, Mỹ nên tận dụng vai trò chủ tịch G7 vào năm 2027 để dẫn đầu nỗ lực tổ chức hiệp ước răn đe kinh tế tập thể nhằm chấm dứt thói bắt nạt kinh tế của Trung Quốc. Hoa Thịnh Đốn nên công khai vạch trần các chiến thuật cưỡng ép của Trung Quốc, và ông Trump nên trực tiếp lên tiếng phản đối các chiến dịch gây áp lực kinh tế của Trung Quốc với ông Tập khi Tổng thống Mỹ tới Bắc Kinh vào tháng Tư. Làm như vậy sẽ răn đe Trung Quốc bằng cách ra tín hiệu rằng Bắc Kinh sẽ phải đối mặt với những cái giá đắt nếu tiếp tục gây áp lực lên Nhựt Bổn hoặc nhắm vào các công ty Mỹ (vốn là mục tiêu thường xuyên của sự cưỡng ép từ Trung Quốc), đồng thời ngăn chặn sự trả đũa của Trung Quốc đối với Nam Hàn vì thỏa thuận tiềm thủy đỉnh nguyên tử với Mỹ. Nhựt Bổn, Nam Hàn và Mỹ cũng nên phối hợp giữa các cơ quan thương mại và tình báo để lập bản đồ kỹ lưỡng hơn về sự phụ thuộc thương mại của Trung Quốc, giúp xác định nơi mà liên minh ba bên này – phối hợp cùng các đối tác G7 – có cơ hội tốt nhất để đẩy lùi Bắc Kinh.
Tuy nhiên, sự hợp tác như vậy chắc chắn có cái giá của nó. Trung Quốc chắc chắn sẽ đáp trả – và khi đó, Bắc Kinh có thể sẽ rút ra mọi công cụ trong kho võ khí kinh tế của mình để nhắm vào mắt xích mà họ coi là yếu nhất trong nhóm ba bên: Nam Hàn. Chỉ khi tất cả các mục tiêu của sự cưỡng ép kinh tế từ Trung Quốc – và đặc biệt là Nam Hàn, Mỹ cùng Nhựt Bổn – sẵn lòng sát cánh bên nhau, thì bất kỳ quốc gia nào mới có thể chấm dứt được các chiến dịch gây áp lực leo thang của Trung Quốc vốn đã diễn ra mà không gặp phải sự cản trở nào cho đến nay.
VICTOR CHA là Giáo sư Ưu tú tại Đại học Georgetown, Chủ tịch bộ phận Địa chánh trị và Chánh sách Đối ngoại tại Trung tâm Nghiên cứu Sách lược và Quốc tế (CSIS).
(Huy Le phụ đính)
