Tác giả: Zoe Daniel

Huy Le biên dịch, Nguồn: Trump’s ‘new normal’ leaves Australia marooned. We can no longer pretend otherwise

Trật tự toàn cầu dựa trên luật lệ đang nhanh chóng tan rã. Đã đến lúc các cường quốc tầm trung phải đoàn kết lại.

Zoe Daniel viết: “Trật tự toàn cầu được xây dựng trên sự tin tưởng. Hoa Kỳ, dưới thời Donald Trump, không thể trông cậy được”, Ảnh: Markus Schreiber/AP

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã mượn một vài câu nói của Hugh Grant về những kẻ bắt nạt tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos. Mục tiêu của ông là Donald Trump, người đã rò rỉ một tin nhắn hòa giải từ Macron, người rõ ràng đang cố gắng đưa tổng thống Mỹ đến bàn đàm phán để củng cố trật tự toàn cầu đang nhanh chóng tan rã.

Trong bộ phim Giáng sinh gây tranh cãi Love Actually, Grant – đóng vai thủ tướng Anh hào hoa thời bấy giờ – đã đối đầu với tổng thống Mỹ và nói: “Một người bạn mà lại bắt nạt chúng ta thì không còn là bạn nữa, và vì những kẻ bắt nạt chỉ đáp trả bằng sức mạnh, từ nay trở đi, tôi sẽ sẵn sàng trở nên mạnh mẽ thêm lên.”

Chúng ta đang sống trong thời đại mà sự thật còn kỳ lạ hơn cả tiểu thuyết, nếu như bạn có thể tìm ra sự thật.

Tin nhắn của Macron nói về Greenland, nơi vốn là tâm điểm của một chiêu trò kinh điển của Trump, xử dụng vị thế của mình để khiêu khích phản ứng, qua đó minh họa quyền lực của ông ta. Lời đe dọa áp quan thuế lên Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan vì sự phản đối của họ đối với sự kiểm soát của Mỹ đối với Greenland đã đạt được mục đích.

Âu Châu đã vội vàng phản ứng, xem xét các biện pháp áp thuế trả đũa, tăng thuế hải quan và giới hạn, hoặc, chặn việc mua hàng hóa, dịch vụ, hoặc giao thương với công ty của Mỹ. Quân đội đã được điều đến Greenland.

Sau đó, Trump viện dẫn một “thỏa thuận” mơ hồ với NATO và bỏ quan thuế.

Ông Trump nói, “Chúng ta có lẽ sẽ không đạt được gì trừ khi tôi quyết định sử dụng sức mạnh và võ lực quá mức, khi đó, nói thẳng ra, chúng tôi sẽ không thể bị ngăn cản. Nhưng tôi sẽ không làm điều đó.”

Đúng vậy. Vậy thì cứ để ông ta yên.

Nhưng hãy thành thật mà nói: nếu ông ta thực hiện những lời đe dọa đối với Greenland – dù là về kinh tế hay quân sự – thì ai có thể ngăn cản ông ta?

Chúng ta không thể giả vờ thêm nữa. Trật tự toàn cầu được xây dựng trên lòng tin. Hoa Kỳ, dưới thời Donald Trump, không thể tin cậy được. Và việc loại bỏ mắt xích quan trọng đó khỏi trật tự toàn cầu là một thảm họa.

Như Thủ tướng Gia Nã Đại, Mark Carney, đã nói trong bài phát biểu mang tính bước ngoặt của mình tại Davos, “trật tự cũ sẽ không quay trở lại”.

Điều đáng chú ý là bài phát biểu này đã nhận được nhiều sự chú ý đến vậy khi tất cả những gì Carney làm chỉ là nói lên điều hiển nhiên.

Những hành động của Trump ở bán cầu Bắc có liên quan mật thiết đến Úc, và chúng không chỉ đơn thuần là sự thay đổi cục diện.

Như tôi đã viết ở đây vào tháng 3 năm 2025, liên minh Đại Tây Dương, vốn đã bảo vệ hòa bình ở Tây Âu trong gần 80 năm (mặc dù không hoàn hảo), đang tan biến trước mắt chúng ta. Không phải là ảo tưởng khi nghĩ rằng điều này có những hệ lụy sâu sắc và đáng báo động đối với Úc.

Có thể nói, những sự kiện ở Ukraine và Gaza trong vài năm qua là một phần nguyên nhân dẫn đến sự đổ vỡ của trật tự dựa trên luật lệ, vốn đã tồn tại trong tình trạng mong manh kể từ Thế chiến thứ hai. Luật chiến tranh, các nguyên tắc nhân đạo và dân chủ đã bị Putin, Netanyahu và gần đây nhất là chánh quyền Trump ở Venezuela phớt lờ. Ranh giới đang rất dễ bị phá vỡ.

Trong vấn đề này, Trump đã có kinh nghiệm.

Ông ta đã liên tục thay đổi ranh giới kể từ khi tham gia cuộc đua tổng thống năm 2015, thử thách sự khoan dung, kiểm soát và xây dựng lại bối cảnh thông tin theo cách mà ngày càng nhiều hành động chưa từng có tiền lệ được chấp nhận ngay cả khi chúng không được dự đoán trước.

Đó là trạng thái bình thường mới. Từ góc độ giá trị và nguyên tắc, điều này khiến Úc bị cô lập.

Với việc đồng minh thân cận nhất của Úc đe dọa các đồng minh khác mà không màng đến luật lệ, hệ thống, nghi thức, đạo đức hay hậu quả, các hệ thống quốc phòng, an ninh, thông tin, công nghệ và kinh tế của chúng ta đan xen chặt chẽ đến mức việc tách rời chúng dường như là điều không thể, hoặc vô cùng phức tạp.

Vậy còn liên minh của chúng ta với Mỹ thì sao? Hiệp ước Aukus có giá trị gì, khi mà đến nay nó đang biến chúng ta thành mục tiêu tấn công phủ đầu lớn hơn trong khi chúng ta đổ hàng tỷ đô-la cho Trump, ngay khi ông ta loại bỏ Điều 5 của hiệp ước NATO mà không hề do dự?

Những báo cáo cho rằng Gia Nã Đại đã mô phỏng một cuộc xâm lược giả định của Mỹ có vẻ hoang đường, nhưng như Carney đã nói, quốc gia của ông là một trong những “quốc gia đầu tiên nghe thấy tiếng chuông cảnh tỉnh” rằng các liên minh lịch sử không còn được bảo đảm nữa.

Ông nói, “Các cường quốc tầm trung phải hành động cùng nhau bởi vì nếu chúng ta không ngồi vào bàn đàm phán, chúng ta sẽ trở thành món ăn trên thực đơn.”

Dù đồng ý hay không, ông ấy đang chứng minh bằng hành động, ký kết một thỏa thuận thương mại với Trung Quốc – và biện minh cho hành động của mình: “Chúng ta chấp nhận thế giới như nó vốn có, chứ không phải như chúng ta mong muốn.”

Nói cách khác, hy vọng không phải là một chiến lược.

Theo các báo cáo trong tuần này, người bạn thân của Trump, Steve Bannon, dường như đã có một sự can thiệp sách lược thay mặt cho phe ủng hộ Trump, khi nói rằng phản ứng của Úc đối với Covid đã làm tổn hại hình ảnh của chúng ta trong mắt những người ủng hộ Trump.

Ông ta nói, với sự thiếu tự nhận thức đến kinh ngạc, rằng: “Người dân ở đất nước của các bạn nên hiểu rằng các bạn đã từ được yêu mến trở thành bị chỉ trích.”

Điều này có hai mặt. Và Úc không thể trông chờ vào tình bạn dưới thời Trump.

Zoe Daniel là phóng viên nước ngoài ba lần của ABC và là cựu nghị sĩ độc lập của Goldstein. Bà là chủ tịch của Tổ chức Sức khỏe Tâm thần Victoria.