Trung Quốc đang trong thế đi dây, vừa sợ mất Iran, một « đối tác sách lược toàn diện » ở Trung Đông, nguồn cung cấp 15 % dầu hỏa tiêu thụ nội địa, vừa muốn tránh một cuộc đối đầu với Mỹ nếu đứng về phía Teheran. Hoa Kỳ ủng hộ người biểu tình, để ngỏ khả năng can thiệp quân sự và áp thuế 25 % đối với các khách hàng mua dầu hỏa Iran. Chế độ của giáo chủ Khamenei bị lật đổ sẽ là « tình huống tệ hại nhất » đối với Bắc Kinh.
Ảnh minh họa : Một cuộc gặp giữa ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị (P) và đồng nhiệm Iran Mohammad Javad Zarif tại Trung Quốc. © IRNA
Hơn một năm sau khi « đánh mất » điểm tựa vững chắc là Syria trong tay tổng thống Bachar Al Assad, đảng Cộng sản Trung Quốc đang lo mất thêm một cánh cửa quan trọng ở Trung Đông là Iran. Năm 2021 Bắc Kinh và Teheran đã ký kết một « thỏa thuận sách lược toàn diện » và Trung Quốc dự trù đầu tư 400 tỷ đô-la trong 25 năm để đổi lấy dầu hỏa của Iran. Thỏa thuận dầu lửa đó rất quan trọng đối với cả đôi bên do Trung Quốc là khách hàng mua vào từ 80 đến 90 % dầu hỏa xuất cảng của Iran và quốc gia này là nguồn cung cấp 15 % dầu hỏa cho « công xưởng của thế giới ». Vấn đề Iran nổi lên vào lúc mà một nguồn cung cấp dầu hỏa quan trọng khác cho các nhà máy tại Hoa Lục là Venezuela chưa chắc đã giữ được những cam kết và hợp đồng với Bắc Kinh, mất đi thêm nguồn dầu của Iran vào thời điểm này thực sự là một tai họa.
Theo giáo sư Mã Tiểu Lâm, đại học Hàng Châu được báo Le Figaro trích dẫn, « nguồn nhập cảngf dầu Iran bị gián đoạn sẽ làm gia tăng chi phí kinh tế cho Trung Quốc », cho nên Bắc Kinh « luôn mong muốn tuyến năng lượng qua Vịnh Ba Tư được an toàn và ổn định ». Đây là ưu tiên địa sách lược hàng đầu của ông Tập Cận Bình và yếu tố dầu hỏa này còn quan trọng hơn cả tính toán sách lược của Trung Quốc ở Trung Đông, hơn cả việc cân nhắc « mức độ gần gũi về ý thức hệ với giáo chủ Iran Ali Khamenei ».
Vấn đề thứ nhì khiến Bắc Kinh lo ngại là việc tổng thống Trump hôm đầu tuần thông báo « lập tức » và một cách » vĩnh viễn » đánh thuế 25 % tất cả những khách hàng mua dầu hỏa của Iran. Ai cũng biết Trung Quốc là mục tiêu đầu tiên Hoa Kỳ nhắm đến, như thể giai đoạn tan băng giữa Hoa Thịnh Đốn với Bắc Kinh mở ra sau thượng đỉnh Donald Trump -Tập Cận Bình cuối tháng 10/2025 đã chóng kết thúc.
Trung Quốc có thêm một lý do thứ ba để lo ngại đó là, bên cạnh những được thua về mặt thương mại và năng lượng, trên bàn cờ địa chánh trị, Iran là một đối tác vô cùng quan trọng đối với Trung Quốc. Trong mắt nhà nghiên cứu Emilie Tran, Đại Học Metropolitan Hồng Kông, do Teheran là « đòn bẩy chiến lược để kềm tỏa ảnh hưởng của Tây phương » tại Trung Đông. Bắc Kinh cần Iran để làm đối trọng với Mỹ tại nơi mà 60 % nhu cầu tiêu thụ dầu khí của Trung Quốc phải đi qua, trong lúc mà Ả Rập Saudi được coi là cánh tay nối dài của Mỹ trong vùng.
Sau cùng, vẫn theo bà Emilie Tran, Trung Quốc lo ngại trước viễn cảnh Iran thay đổi chế độ là bởi vì « về mặt ý thức hệ, Bắc Kinh luôn xem mọi sự thay đổi chế độ là một tiền lệ nguy hiểm ».
Câu hỏi kế tiếp là Bắc Kinh có thể làm được gì để tránh tình huống « xấu nhất » đó xảy ra. Trước mắt giới quan sát cho rằng tiềm năng can thiệp của ông Tập Cận Bình trên hồ sơ này là « có giới hạn ». Trung Quốc không thể làm gì nhiều ngoài việc giúp Teheran « chọc mù » hệ thống vệ tinh Starlink và « xây một bức tường lửa internet kiên cố » hòng chặn người biểu tình và kiểm duyệt, hay đưa ra những tuyên bố ngoại giao « rất bài bản » phản đối mọi hình thức can thiệp của nước ngoài vào công việc nội bộ của một quốc gia có chủ quyền.
Tình huống của Trung Quốc thêm nan giải khi mà chính Hoa Kỳ, đối tác kinh tế và cũng là đối thủ số một của Bắc Kinh, là bên can thiệp trực tiếp vào hồ sơ Iran.
(Theo RFI)
(Huy Le phụ đính)
