Tầm ảnh hưởng của công ty vệ tinh Starlink ở Iran cũng như ở Venezuela đã đóng vai trò quan trọng giúp tỷ phú Elon Musk và tổng thống Mỹ Donald Trump xích lại gần nhau. Tổng thống Trump đã kêu gọi Elon Musk giúp đỡ những người biểu tình Iran lách những biện pháp cắt internet do chính quyền ban hành, nhấn mạnh vai trò quan trọng của công ty vệ tinh Starlink của Elon Musk trong chánh sách đối ngoại của Mỹ.

Ảnh tư liệu : Các cột ăng-ten vệ tinh Starlink được trưng bày tại Triển lãm Điện tử Quốc tế (IFA) ở Berlin, Đức, ngày 31/08/2023. AFP – ODD ANDERSEN

Chính quyền Teheran đã cắt kết nối internet của 90 triệu người hôm 08/01/2026 nhằm dập tắt các cuộc biểu tình lớn chống chính quyền trên toàn quốc. Lệnh phong tỏa internet đã tác động ít nhiều đến dịch vụ vệ tinh Starlink mà người dân Iran xử dụng để lách tình trạng internet bị kiểm duyệt, tổ chức biểu tình và giao tiếp với thế giới bên ngoài.

Phát ngôn viên  Tòa Bạch Ốc, là bà Karoline Leavitt, cho biết hôm 12/01 rằng tổng thống Trump đã trò chuyện với Elon Musk về việc khôi phục mạng lưới Starlink ở Iran. Vấn đề này đã được đưa ra thảo luận tại công ty mẹ của Starlink là SpaceX, và Elon Musk cho biết hoàn toàn đồng ý khôi phục kết nối internet tại Iran và đã bật đèn xanh cho các kỹ sư của mình bắt tay vào việc này.

Trước đó một hôm, Donald Trump đã nói với các phóng viên trên chuyên cơ Air Force One rằng chánh phủ Mỹ đang cân nhắc hợp tác với Elon Musk để phá vỡ tình trạng internet bị phong tỏa ở Iran. Chủ nhân Tòa Bạch Ốc và nhân vật giàu nhất thế giới đã xích lại gần nhau trong những tháng gần đây sau khi mối quan hệ của họ đổ vỡ một cách ngoạn mục vào tháng 06/2025. Donald Trump phát biểu : “Chúng ta có thể nối lại internet, nếu điều đó có thể. Tôi sẽ gọi cho Elon Musk ngay khi xong cuộc trò chuyện với mọi người.”

Mehdi Yahyanejad, đồng sáng lập tổ chức phi lợi nhuận chuyên hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ tự do internet NetFreedom Pioneers, cho biết về vai trò của công nghệ này đối với những người biểu tình ở Iran : “Starlink gần như là cách duy nhất để duy trì kết nối, để gửi tin tức ra khỏi đất nước. Tất cả những video và hình ảnh được phát tán trong những ngày qua đều được gửi qua Starlink.”

Việc Donald Trump kêu gọi Elon Musk can thiệp vào mạng lưới internet của Iran phản ánh quyền lực ngày càng tăng của Elon Musk ở mức toàn cầu thông qua công ty vệ tinh của ông. Với hơn 9.000 vệ tinh, Starlink hiện là dải vệ tinh lớn nhất thế giới, mang lại cơ hội độc đáo cho phép mọi cá nhân giao tiếp ở những nơi xa xôi hoặc bị chính quyền kiểm duyệt.

Clayton Swope, phó giám đốc Dự án An ninh Hàng không vũ trụ tại Trung tâm Nghiên cứu Sách lược và Quốc tế, cho biết : “Starlink có thể giúp mọi người kết nối kể cả khi chính quyền của họ muốn ngăn chặn điều đó. Vì vậy, khi lợi ích của Mỹ là giúp các quốc gia giao tiếp với thế giới bên ngoài, điển hình là Iran, thì chỉ có một vài công ty năng lực làm điều đó, và Starlink là công ty tiên phong.”

Vào đêm Elon Musk ăn tối cùng Donald Trump và đệ nhất phu nhân Melania Trump, Starlink cho biết đã cung cấp dịch vụ băng thông rộng miễn phí ở Venezuela sau khi Mỹ bắt giữ tổng thống Nicolas Maduro. Starlink cũng đã đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ quân đội Ukraine trong cuộc chiến chống lại sự xâm lược của Nga, với một phần kinh phí do Ngũ Giác Đài chi trả.

Các nhóm bảo vệ nhân quyền cho biết hôm 11/01 rằng hàng trăm người biểu tình đã thiệt mạng ở Iran trong một trong những cuộc biểu tình lớn nhất kể từ khi Cộng hòa Hồi giáo được thành lập vào năm 1979. Donald Trump đang cân nhắc các phương án phản ứng, bao gồm các lựa chọn quân sự, và cho biết một cuộc gặp giữa hai nước đang được tổ chức, nhưng Mỹ có thể hành động sớm hơn. Một đại diện của chính quyền Iran đã không phản hồi yêu cầu bình luận ngay lập tức, nhưng hôm 08/01, bộ Ngoại Giao nước này đã cáo buộc Mỹ can thiệp vào công việc nội bộ của đất nước.

Ahmad Ahmadian, giám đốc điều hành của tổ chức phi lợi nhuận Holistic Resilience có trụ sở tại Mỹ, cho biết trong bối cảnh chính quyền Iran đã liên tục can thiệp vào dịch vụ Starlink trong nhiều năm qua, Nhà nước Hồi giáo đã xử dụng một phương pháp mới và mạnh mẽ để cắt internet ở thủ đô Teheran, liên quan đến tình huống khả thi để tải dữ liệu và gửi thông tin, hình ảnh của các cuộc biểu tình ra khỏi đất nước : “Tôi tin rằng họ đang xử dụng một số công cụ gây nhiễu tần số vô tuyến cấp quân sự để gây nhiễu tín hiệu, đặc biệt là gây nhiễu bất kỳ những đoạn phim ngắn (video) nào, bất kỳ nội dung nào, bất kỳ báo cáo nào từ Iran.”

Kimberly Burke, thuộc công ty tư vấn Quilty Space, cho biết chính phủ Iran đang làm suy yếu dịch vụ internet của Starlink, khiến việc xử dụng trở nên khó khăn : “Họ không cần một công tắc hủy diệt để làm tê liệt mạng lưới internet. Họ chỉ cần làm cho đường chuyền không ổn định, chậm và không đáng tin cậy đến mức gần như không hoạt động. Hãy nghĩ đến tốc độ kết nối dial-up không ổn định.”

NasNet, một nhóm chuyên gia giúp người dân Iran kết nối với Starlink, cho biết hôm 10/01 trên mạng X rằng đội ngũ kỹ thuật của Starlink đã có thể giảm thiểu tình trạng nhiễu sóng sau khi cập nhật phần mềm : “Vấn đề gây nhiễu là một trò chơi mèo vờn chuột không ngừng nghỉ. Do đó, tình hình lại có thể thay đổi hoặc thậm chí trở nên tồi tệ hơn.” NasNet cũng cho biết hôm 12/01 rằng Starlink hiện cho phép người dùng mới lập tài khoản ở Iran kết nối internet miễn phí trong 24 giờ, trong khi trước đó là 1 giờ. Các nhóm hoạt động cũng thúc đẩy Starlink kéo dài dịch vụ miễn phí ở Iran, như đã làm ở Venezuela.

Elon Musk đã đề nghị cung cấp quyền truy cập Starlink để ứng phó với các cuộc xung đột toàn cầu, các thảm họa thiên nhiên hoặc trong những thời kỳ bất ổn. Ông đã xử dụng mạng lưới này như một công cụ ngoại giao và coi đó là cái phao cho những người bị tác động bởi cháy rừng, bão hoặc những người cần kết nối internet.

Vào tháng này, sau cuộc đột kích của Mỹ dẫn đến việc bắt giữ Nicolas Maduro, Starlink cho biết sẽ khai triển dịch vụ băng thông rộng miễn phí ở Venezuela đến ngày 03/02, một hành động mà ông Musk cho rằng là để “ủng hộ người dân Venezuela”. Ông Elon Musk đã ủng hộ mạnh mẽ sự can thiệp của Mỹ tại Venezuela, công khai chúc mừng Donald Trump về kết quả cuộc đột kích, đồng thời củng cố sự hòa giải giữa hai người.

Sau khi phục vụ trong chánh quyền Trump với vai trò là cố vấn chủ chốt cho Tổng thống, làm dấy lên làn sóng tẩy chay các công ty của ông, Elon Musk đã rời chánh phủ liên bang vào mùa xuân năm ngoái. Không lâu sau đó, ông đã có một cuộc khẩu chiến công khai với Donald Trump xoay quanh dự luật “One Big Beautiful Bill”, đỉnh điểm của một loạt mâu thuẫn với các viên chức trong chánh quyền. Sau đó, Elon Musk gác lại kế hoạch thành lập một đảng lớn thứ ba trong chánh trường Hoa Kỳ và quay trở lại hàng ngũ đảng Cộng Hòa.

Trước đây, Elon Musk từng thể hiện thái độ thách thức chính quyền các nước tìm cách chặn Starlink. Năm 2021, khi đề cập đến việc xử dụng Starlink tại A Phú Hãn (Afghanistan) hoặc các quốc gia khác nơi chính quyền cấm dịch vụ này, Elon Musk đã đăng một đoạn tweet : “Họ có thể giơ nắm đấm lên trời.” Đáp lại một bài đăng khác trên X vào tháng Sáu, gợi ý Starlink cung cấp internet cho người dân Iran, Elon Musk đã viết : “Các chùm sóng đã được kích hoạt.”Trong nhiều năm qua, các quan chức Iran đã phản đối việc Starlink cho phép người dùng trong nước kết nối với internet vệ tinh của hãng. Teheran đã đệ đơn kiện lên Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) của Liên Hiệp Quốc. Năm ngoái, cơ quan này đã ra phán quyết ủng hộ lập trường của chính quyền Iran. Tuy nhiên, cơ quan này không có quyền cưỡng chế buộc Starlink phải ngừng cung cấp dịch vụ trên lãnh thổ Iran.

Nguồn : The Washington Post

(RFI đưa tin)

(Huy Le phụ đính)