(Từ FB: Sài Gòn Xưa)

Ngọc Thứ Lang là dịch giả trước năm 1975, đã chuyển ngữ nhiều tác phẩm nhưng có lẽ tác phẩm Bố Già là một dấu son trong sự nghiệp của ông.

Ngọc Thứ Lang tên thật là Nguyễn Ngọc Tú , sinh tại miền Bắc Việt Nam. Năm 1954, là công cán ủy viên bộ Thông Tin Tuyên Truyền thời Pham Xuân Thái tổng trưởng nội các Tổng Thống Ngô đình Diệm . Lợi dụng sự tin cậy của tổng trưởng Thái, Nguyễn Ngọc Tú in cuốn ” Tại sao tôi di cư ” của Hùng Thanh , bút danh khác của thi sĩ tiền chiến Bàng Bá Lân . In số lượng lớn, kiếm được vài trăm ngàn đồng. Và, nhờ món tiền kếch sù bán ‘Tôi di cư vào Nam , ngoài tiền chia cho tác giả , Tú mua được một căn nhà ở số 26 Génibrel sau 1956, đổi tên đường Huyền Quang, khu Tân định , một con đường ngắn, nhỏ nhất Saigon Chợ lớn. Chẳng bao lâu, khoảng chừng tháng 6 , 1955; ông tân tổng trưởng thông tin tuyên truyền Trần Chánh Thành lên thay thế . Cựu tổng trưởng Thái phải ra đi . Thế là ông cựu công cán ủy viên cũng ra đi; ‘họa vô đơn chí’ xập xuống; chàng bị thất tình :

” …Nàng là một cô giáo người Bắc, nhà ở gần ngay nhà Tú — đường Génibrel . Cô giáo có chồng, chồng nàng ra bưng kháng chiến. Nàng ở Saigon dạy học; sống với 2 đứa con nhỏ và bà mẹ; chờ đợi chồng trở về. Cô giáo trung thành với chồng. Chiến tranh chấm dứt, đất nước chia đôi; tháng 12 , 1954 chồng nàng từ Đồng Tháp Mười tập kết, lên tàu Ba lan ra Bắc. Thấy chồng không chịu trở về, cô giáo thất vọng. Nàng trao trái tim cho Tú (khi ấy Tú ăn diện; sơ mi Valisère hàng ny-lông mới, từ Pháp sang; bán ở tiệm đồ đàn ông ‘mode’ đắt nhất thời đó trên đường Tự do; dùng đồng hồ mặt đen, mũ Mossart, cặp da nâu bệ vệ; như cặp tổng trưởng Phạm Xuân Thái, máy chữ ‘portatif’,… hút thuốc lá Mỹ Philip Morris Kingsize, bất lửa ‘Dupont’, ăn cơm tây, uống rượu chát , vang.v.v. … ). Nhưng cuộc tình của họ gặp trắc trở; dường như bà mẹ không bằng lòng. Cô giáo tự tử chết; bỏ lại mẹ già và 2 con thơ. … Từ cái chết bi thảm của cô giáo; thì Tú đã không còn là công cán ủy viện bộ Thông tin bắt đầu ‘xuống dốc’ không phanh’. Anh ta nằm luôn trong một nhà bán thuốc phiện ở hẻm Monceaux , Tân định; (1956, đổi thành đường Huỳnh tịnh Của nối dài) rồi bán dần dần đến đồng hồ, máy chữ, cặp da,… để trả tiền hút. Tú ra khỏi nhà đó, với 2 bàn tay không và bệnh nghiện hút nặng…” (*) Hoàng Hải Thủy.

Trong Sổ Tay Nguyễn Xuân Hoàng,

The Godfather và dịch giả Bố Già : Một buổi sáng tháng Chạp năm 72, một người đàn ông gầy ốm, mặt nhỏ choắt, mặc chiếc sơ mi màu cháo lòng, tay áo thả dài xuống lấp cả hai bàn tay, bước vào toà soạn Văn ở đường Phạm Ngũ Lão Sài Gòn. Mai Thảo giới thiệu với tôi anh là Tú tức Ngọc Thứ Lang, dịch giả cuốn Bố Già của Mario Puzo. “Mình đi uống cà phê đi!” Mai Thảo rủ cả hai chúng tôi. Quán cà phê nhỏ nằm bên hông toà soạn của bà Tư (tôi không nhớ tên bà có đúng là bà Tư không, nhưng tôi nhớ bà là người Nam rất dễ tính, xởi lởi và hệch hạc. Bà vẫn thường cho tôi ghi sổ nợ để cuối tháng trả một lần cho tiện, mặc dù tôi ít khi được dịp trả nợ, vì Bố già Vượng luôn luôn “thanh toán hộ” tôi trước kỳ hạn.) Thường tôi vẫn ra ngồi cà phê sáng ở quán Cái Chùa với Huỳnh Phan Anh, Nguyễn Đình Toàn, chỉ hôm nào không ra ngồi ở Quán Cái Chùa, chúng tôi mới ăn sáng ở quán bà Tư. Aên sáng ở đây không có gì khác hơn là bánh mì hột gà (ốp la hay ô mơ lét) và cà phê (đen hay sửa). Quán nhỏ nằm bên hông nhà của một con hẽm, hình như là tiệm ảnh sát bên toà soạn Văn. Con hẽm rất hẹp, chỉ vừa cho một chiếc xe Honda ra vào một chiều. Quán chỉ có hai ba chiếc ghế lèo tèo, loại ghế cao đóng bằng gỗ tạp. Ngọc Thứ Lang ít nói. Và Mai Thảo hôm đó cũng không nói gì nhiều. Chưa uống hết ly cà phê, anh Ngọc Thứ Lang là người đứng dậy trước dợm bước đi, tôi thấy Mai Thảo đứng dậy theo kín đáo dúi vào tay Ngọc Thứ Lang mấy tờ giấy bạc. Đó là lần đầu tiên và lần duy nhất tôi gặp dịch giả Bố Già. Tôi không có cơ hội nào khác để gặp anh. Tôi đọc cuốn Bố Già bản tiếng Việt của Ngọc Thứ Lang và cuốn sách đã lôi cuốn tôi mạnh mẽ. Thời gian đó tôi đang thực hiện một loạt bài dưới tên Nhà Văn Ở Phút Nói Thật, phỏng vấn các nhà văn Doãn Quốc Sĩ, Võ Phiến, Mai Thảo, Bùi Giáng, Viên Linh , Nguyễn Mạnh Côn,… Bỗng nhiên tôi thấy muốn phỏng vấn một người dịch là Ngọc Thứ Lang. Bố Già Nguyễn Đình Vượng, chủ nhiệm tờ Văn cười bảo tôi, phỏng vấn chi người dịch Bố Già, cứ phỏng vấn trực tiếp Bố Già có hơn không. Bởi vì tôi vẫn thường gọi ông là Bố Già mà! Tuy nhiên thời gian đó có quá nhiều việc phải làm nên tôi quên bẳng chuyện đi tìm anh để hỏi vì đâu anh nắm bắt được cái ngôn ngữ kỳ lạ của thế giới mafia như thế.

Theo trí nhớ Hoàng Hải Thủy thì ông đã gặp Nguyễn Ngọc Tú tức Ngọc Thứ Lang, công tử Bắc Kỳ vào năm 1951 tại Sài Gòn. Đó là năm mà cả hai ông đều mới ở tuổi đôi mươi. Thế nhưng ở vào tuổi đó Tú đã là người chơi trội hơn Hoàng Hải Thủy nhiều: Đánh roulette ở sòng bạc Kim Chung và hút thuốc phiện. Năm 1955, mới chừng 25 tuổi, Nguyễn Ngọc Tú đã kiếm được nhiều tiền. Anh in và bán quyển Tại Sao Tôi Di Cư cho Bộ Thông Tin chính phủ Việt Nam Cộng Hoà thời bộ trưởng Phạm Xuân Thái. Năm đó Nguyễn Ngọc Tú có trong tay cả trăm ngàn đồng, một số tiền rất lớn thời bấy giờ. Anh ăn diện như một tay chơi thứ thiệt: áo sơ mi hàng nhập từ Paris sang chỉ có trong một cửa tiệm trên đường Tự Do, đồng hồ vuông mặt đen, mũ mossant, cặp da, máy chữ, hút thuốc lá Phillip Morris vàng loại King size, bật lửa Dupont, cơm Tây, rượu chát,… Vào giai đoạn đó, Nguyễn Ngọc Tú gặp tình yêu. Nhưng mối tình trắc trở. Người yêu anh tự tử và cuộc đời anh bắt đầu xuống dốc không phanh. Anh nằm luôn trong căn nhà bán thuốc phiện ở hẽm Monceaux, Tân Định. Ăn, hút và ngủ luôn trong nhà đó . Để có tiền hút, Tú bán dần đồng hồ, máy chữ, cặp da,… Anh trở thành người nghiện hút nặng. Những năm 70 anh viết cho tuần san Thứ Tư của Nguyễn Đức Nhuận và nhiều báo khác với bút hiệu Ngọc Thứ Lang. Khi Nguyễn Đức Nhuận đưa cuốn The Godfather cho Ngọc Thứ Lang dịch, anh đã chọn tên Bố Già cho bản dịch của mình. Và cuốn sách trở thành tác phẩm ăn khách của Sài Gòn những năm 71, 72. Năm 1976, anh bị bắt đi phục hồi nhân phẩm trên Bình Triệu. Trung tâm cai ma túy nằm trong toà nhà Tu viện Fatima. Một nữ ký giả ngoại quốc đến thăm Trung Tâm ngạc nhiên khi biết Nguyễn Ngọc Tú, một con người thân tàn ma dại đang đứng trước mặt mình là dịch giả cuốn The Godfather của Mario Puzo. Cô nhà báo không tin. Và anh được phép về Sài Gòn mang cuốn sách dịch lên Trung Tâm cho cô ký giả thấy là thật.

Người ta còn nhớ khi cuốn tiểu thuyết viết về tổ chức Mafia ở Hoa Kỳ của Mario Puzo được Ngọc Thứ Lang chuyển ngữ vào năm 1972 dưới tên Bố Già lập tức, như tác phẩm nguyên bản của nó, Bố Già trở thàønh cuốn sách ăn khách nhất thời bấy giờ, mặc dù đó là thời điểm mà cuộc chiến Việt Nam đang bước vào những giây phút ác liệt nhất.

Bản dịch “Bố Già” của Ngọc Thứ Lang tự tạo nên một đời sống riêng và được yêu thích cho tới tận ngày hôm nay.

Năm 1969, Mario Puzo xuất bản The Godfather. Ba năm sau, tác phẩm điện ảnh chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của ông đã đoạt 5 giải Oscar, trong đó có giải cho Phim hay nhất, Đạo diễn hay nhất và Nam chính xuất sắc nhất. Bài hát nhạc phim cũng đi vào lòng khán giả yêu điện ảnh và văn chương từ thời gian ấy.

Tiểu thuyết và bộ phim The Godfather tạo nên làn sóng hâm mộ trên toàn thế giới, đặc biệt là tại miền Nam Việt Nam thời gian ấy, Bốn năm sau khi ra đời, năm 1973, dịch giả Ngọc Thứ Lang đã dịch trọn vẹn tiểu thuyết The Godfather sang Việt ngữ với tên Bố Già, xuất bản tại NXB Thứ Tư. Bản dịch trở thành kinh điển, được tái bản nhiều lần .

Nếu như nghĩa chính của “Godfather” là “cha đỡ đầu” thì công phu sáng tạo của Ngọc Thứ Lang đã trở thành kinh điển khi dịch từ này là “Bố Già”. Danh từ này đã đi vào đời sống ngôn ngữ của người Việt để chỉ những người có quyền lực, reo rắc uy phục ở khắp nơi…

Thêm nữa, “The Don” trong tên Don Vito Corleone được dịch thành “Ông Trùm” là một sáng tạo kỳ tài của Ngọc Thứ Lang. Và cũng chữ đó, trong trường hợp dùng miêu tả các thành viên trong gia đình Don Vito Corleone nói chuyện với nhau thì nó lại được dịch là “Ông Già”. Hoặc dịch “The Turk” thành “thằng Đường Thổ” để nghe cho đúng chất giang hồ; và dịch “Mama Corleone” thành “Bà Trùm”.

Cách sử dụng đại từ xưng hô của Ngọc Thứ Lang cũng rất thâm sâu. Bản tiếng Anh chỉ là “I” với “you” nhưng khi Ông Trùm nói với các ông già đồng hương gốc Ý thì nó được dịch là “Tôi với bạn”. Cách dịch này dường như thể hiện được thâm ý của Ông Trùm: muốn cho thấy mình gần gũi thân thiện nhưng đồng thời khiến người đối diện luôn có cảm giác sợ hãi mơ hồ trong khi cùng lúc cảm nhận được vẻ tôn kính của Ông Trùm. Và khi Ông Trùm nói với đám đệ tử thì “I” với “you” được chuyển thành “Tao với Mi”.

Hơn thế, qua công phu dịch thuật của Ngọc Thứ Lang, tác phẩm chắc chắn đã mang đến nhiều cảm xúc cho độc giả, bởi cốt truyện hấp dẫn mà còn cả ý nghĩa về công lý, sự báo thù, nhân tình thế thái…không chỉ trong giới mafia Hoa Kỳ những năm sau Đệ nhị Thế chiến. Chính vì lẽ đó, tác phẩm dịch thuật Bố Già có một đời sống riêng, vượt thời gian và song hành cùng tác phẩm gốc The Godfather.

Ngọc Thứ Lang, tác giả Bố Già, qua đời ở Trại Lao Cải Phú Khánh năm 1979, chưa đầy 50 tuổi, không vợ, không con.

Tổng Hợp

(FB Khoa Phan)