Vài giờ sau khi quân đội Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố Hoa Kỳ sẽ khai thác trữ lượng dầu mỏ của quốc gia Nam Mỹ này.

Ông Trump nói trong một cuộc họp báo hôm 3/1: “Chúng tôi sẽ để các công ty dầu mỏ lớn của Mỹ, lớn nhất trên thế giới, vào đó, chi hàng tỷ đô-la, sửa chữa các hạ tầng cơ sở bị hư hỏng nặng – hạ tầng dầu mỏ – và bắt đầu tạo ra lợi nhuận cho đất nước này.”

Phát biểu của ông Trump được đưa ra trong bối cảnh thị trường dầu mỏ toàn cầu đang dư cung. Giá dầu tương đối thấp, và các dự báo dài hạn về nhu cầu dầu ngày càng trở nên bất định khi thế giới chuyển dần sang xe điện.

Trữ lượng dầu mỏ của Venezuela lớn đến mức nào?

Reuters

Dù sở hữu trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh là lớn nhất thế giới, sản lượng dầu hiện tại của Venezuela vẫn tương đối nhỏ

Với trữ lượng ước tính 303 tỷ thùng, Venezuela sở hữu lượng dầu mỏ đã được chứng minh là lớn nhất thế giới – “khoảng 17% tổng trữ lượng của thế giới,” theo Gideon Long, phóng viên chuyên mục Tài chánh và Việc làm của BBC.

Theo Tổ chức Các nước Xuất cảng Dầu mỏ (OPEC), Ả Rập Saudi đứng thứ hai với 267,2 tỷ thùng, tiếp theo là Iran với 208,6 tỷ thùng và Iraq với 145 tỷ thùng. Tổng cộng, bốn quốc gia này chiếm hơn một nửa trữ lượng dầu mỏ toàn cầu.

Tuy nhiên, sản lượng dầu hiện tại của Venezuela lại rất nhỏ so với ba nước còn lại.

Theo báo cáo thị trường dầu mỏ mới nhất từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế, vào tháng 11/2025, theo ước tính Venezuela sản xuất 860.000 thùng dầu mỗi ngày.

Con số này chỉ bằng chưa tới một phần ba sản lượng của một thập niên trước và chiếm chưa đến 1% tổng mức tiêu thụ dầu toàn cầu.

Trong khi đó, Mỹ sản xuất khoảng 13 triệu thùng dầu mỗi ngày, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ.

Trữ lượng dầu của Venezuela chủ yếu bao gồm loại dầu thô “nặng, có hàm lượng lưu huỳnh cao” – khó tinh chế hơn dầu nhẹ, nhưng thường được xử dụng để sản xuất dầu diesel và nhựa đường.

Nhà báo Gideon Long cho biết, “Điều quan trọng về dầu mỏ của Venezuela là phần lớn lượng dầu nằm ở phía đông đất nước, khu vực này tương đối khó tiếp cận, phần lớn là rừng rậm, vì vậy việc khai thác không hề dễ dàng. Đó là dầu thô rất nặng. Trữ lượng thì lớn, nhưng chất lượng không cao và cần tiến trình tinh lọc phức tạp (…) và chỉ có một số ít nơi trên thế giới có khả năng tinh chế loại dầu này”, và ông cũng cho biết thêm, một số nhà máy lọc dầu đó nằm ở tiểu bang Texas của Mỹ.

Các chuyên gia cho biết, việc đốt bất kỳ loại dầu nào cũng góp phần gây biến đổi khí hậu, nhưng dầu thô của Venezuela được coi là “thuộc loại gây ô nhiễm nhất” xét về mức độ nóng lên toàn cầu, do lượng khí thải phát sinh từ việc khai thác và chế biến.

Nước nào có trữ lượng dầu nhiều nhất?

Ước tính trữ lượng dầu đã xác định (thùng)

Nguồn: Bản tin Thống kê Thường niên OPEC 2025 • Không bao gồm cát dầu

Vì sao sản lượng dầu của Venezuela sụt giảm?

Sản lượng dầu của quốc gia Nam Mỹ đã giảm mạnh kể từ đầu những năm 2000, dưới thời cựu Tổng thống Hugo Chávez, người tiền nhiệm và cũng là người dẫn dắt ông Maduro, và sau đó là chính quyền Maduro siết chặt kiểm soát đối với công ty dầu khí quốc doanh PDVSA, dẫn đến sự ra đi của nhiều nhân sự giàu kinh nghiệm.

Các lệnh trừng phạt của Mỹ, lần đầu tiên được áp đặt vào năm 2015 dưới thời chánh quyền cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama vì cáo buộc vi phạm nhân quyền, cũng đã khiến Venezuela gần như bị cắt đứt khỏi nguồn đầu tư và phụ tùng cần thiết.

Callum Macpherson, trưởng bộ phận hàng hóa tại Investec – một tập đoàn ngân hàng và quản lý tài sản quốc tế Anh Quốc-Nam Phi – cho biết, “Thách thức thực sự mà họ phải đối mặt là hạ tầng cơ sở “.

Bill Farren Price, một chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Học Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, nói với BBC rằng ngành công nghiệp dầu mỏ của Venezuela “đã có thời kỳ hoàng kim cách đây nhiều thập niên” và đã suy giảm mạnh trong 20 năm qua.

Ông nói thêm, “Phần lớn chuỗi cung ứng phức tạp và cơ sở hạ tầng đã bị cướp bóc, tháo dỡ và bán đi”.

Mỹ từng là khách hàng mua dầu lớn nhất của Venezuela, nhưng kể từ khi ông Maduro lên nắm quyền, Trung Quốc đã trở thành điểm đến chính của dầu Venezuela trong thập niên qua.

Nhà báo Gideon Long của BBC cho biết, “Mỹ từng mua khoảng 40% lượng dầu của Venezuela mỗi năm, chính vì nước này có năng lực tinh chế tại khu vực Vịnh Mexico,”

“Thực sự đó là một mối quan hệ đôi bên cùng có lợi. Mỹ tiếp cận được nguồn dầu thô nặng gần kề từ Venezuela, không cần phải sang Trung Đông hay Nga, lại có sẵn năng lực tinh chế, và điều đó đã mang lại lợi ích cho cả hai quốc gia.”

Những công ty dầu khí nào đang hoạt động tại Venezuela?

Một số công ty dầu khí phương Tây vẫn hoạt động tại Venezuela, trong đó có Chevron – công ty sản xuất dầu duy nhất của Mỹ đang hoạt động tại nước này.

Tuy nhiên, hoạt động của họ đã thu hẹp đáng kể khi Mỹ mở rộng các lệnh trừng phạt và nhắm vào xuất cảng dầu mỏ, nhằm cắt giảm nguồn thu kinh tế quan trọng của ông Maduro.

Công ty Chevron đã nhận được giấy phép hoạt động dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden năm 2022 bất chấp các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Công ty này, hiện đang chịu trách nhiệm khoảng một phần năm sản lượng khai thác dầu mỏ của Venezuela, cho biết họ đang tập trung vào sự an toàn của nhân viên và tuân thủ “tất cả các luật lệ và quy định liên quan”.

Venezuela có nợ tiền dầu của Mỹ không?

Reuters

Tổng thống Donald Trump cho biết Mỹ đã xây dựng ngành công nghiệp dầu mỏ của Venezuela, nhưng nói rằng sau đó ngành này đã bị chính phủ xã hội chủ nghĩa của Venezuela “cướp đoạt”.

Trong cuộc họp báo, Tổng thống Trump nói rằng Mỹ đã xây dựng ngành công nghiệp dầu mỏ của Venezuela nhưng chế độ xã hội chủ nghĩa của nước này đã “cướp đoạt nó khỏi chúng tôi”.

Ông nói, “Chúng tôi đã xây dựng ngành dầu mỏ của Venezuela bằng tài năng, động lực và kỹ năng của người Mỹ, và chế độ xã hội chủ nghĩa đã cướp đoạt khỏi chúng tôi trong các chính quyền trước đây”.

Tổng thống Mỹ nói thêm, “Và họ đã cướp đoạt bằng vũ lực. Điều này cấu thành một trong những vụ chiếm đoạt tài sản của Mỹ lớn nhất trong lịch sử đất nước chúng tôi”.

Tuyên bố của ông Trump đề cập đến các quyết định của các chính phủ Venezuela trước đây nhằm quốc hữu hóa hoạt động sản xuất dầu mỏ.

Theo luật pháp quốc tế, Venezuela vẫn giữ chủ quyền đối với trữ lượng dầu mỏ của mình, vì thế Mỹ không có quyền sở hữu hợp pháp.

Theo Nguyên tắc về Chủ quyền vĩnh viễn đối với tài nguyên thiên nhiên được Liên Hợp Quốc tán thành, các quốc gia có chủ quyền có quyền kiểm soát và khai thác tài nguyên trong lãnh thổ của mình.

Tuy nhiên, các công ty nước ngoài có thể yêu cầu bồi thường nếu tài sản của họ bị trưng thu.

Sau khi chính phủ Chávez quốc hữu hóa một phần ngành dầu khí năm 2007, các tập đoàn dầu khí khổng lồ của Mỹ là ExxonMobil và ConocoPhillips đã được tòa trọng tài phán quyết bồi thường hàng tỷ USD. Venezuela đã phản đối các phán quyết này và không tự nguyện thi hành.

Francisco Monaldi, giám đốc Chương trình Năng lượng Mỹ Latinh tại viện nghiên cứu Baker Institute có trụ sở tại Mỹ, cho biết: “Việc quốc hữu hóa của Chávez đã được tiến hành rất tệ và Venezuela đang phải trả giá cho điều đó, nhưng điều đó không có nghĩa là dầu mỏ của Venezuela thuộc về các công ty Mỹ. Dầu mỏ Venezuela chưa bao giờ thuộc về các công ty Mỹ; họ chỉ có quyền khai thác.”

Tác động đến giá dầu sẽ như thế nào?

Homayoun Falakshahi, chuyên gia phân tách hàng hóa cấp cao tại nền tảng dữ liệu Kpler, cho biết những trở ngại chính đối với các công ty dầu khí hy vọng khai thác trữ lượng dầu mỏ của Venezuela là vấn đề pháp lý và chánh trị.

Nói chuyện với BBC, ông nói rằng các công ty sẽ cần một thỏa thuận với chính phủ, điều này sẽ không thể thực hiện cho đến khi người kế nhiệm ông Maduro lên nắm quyền.

Ông nói, sau đó, các công ty sẽ phải đánh cược hàng tỷ đô-la vào sự ổn định của một chính phủ Venezuela trong tương lai.

Chuyên gia này nhận định, “Ngay cả khi tình hình chánh trị ổn định, đó cũng là một tiến trình kéo dài nhiều tháng”.

Các công ty hy vọng tận dụng kế hoạch của ông Trump sẽ cần phải ký hợp đồng với chính phủ mới trước khi tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng của Venezuela.

Các chuyên gia phân tách cảnh báo rằng sẽ cần hàng chục tỷ đô-la, và có thể là cả thập niên, để khôi phục sản lượng dầu trước đây của Venezuela.

Neil Shearing, kinh tế trưởng của tập đoàn Capital Economics, cho biết kế hoạch của ông Trump sẽ chỉ có tác động hạn chế đến nguồn cung và giá dầu toàn cầu.

Ông nói, “Có rất nhiều trở ngại cần phải vượt qua và khung thời gian cho những gì sẽ xảy ra quá dài, nên giá dầu năm 2026 có thể sẽ ít thay đổi.”

Ông Shearing nói thêm rằng các công ty sẽ không đầu tư cho đến khi có một chánh phủ ổn định và các dự án sẽ không mang lại kết quả trong “rất, rất nhiều năm nữa”.

Ông nói, “Vấn đề luôn là hàng chục năm thiếu đầu tư, quản lý yếu kém và chi phí khai thác thực sự rất đắt đỏ.”

Ngay cả khi Venezuela quay trở lại mức sản xuất trước đây, khoảng ba triệu thùng mỗi ngày, ông Shearing nói thêm, nước này vẫn sẽ không nằm trong top 10 quốc gia sản xuất dầu lớn nhất thế giới.

Ông cũng chỉ ra sản lượng cao của các nước OPEC+, cho rằng thế giới hiện nay “không hề thiếu dầu”.

Cựu giám đốc điều hành của British Petroleum, tập đoàn dầu khí lớn nhất Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, John Browne, nói với BBC rằng việc hồi sinh ngành công nghiệp dầu mỏ của Venezuela là một “dự án dài hạn”.

“Mọi người thường ước lượng thấp thời gian cần thiết để thực hiện mọi việc. Việc huy động tất cả các nguồn lực, đặc biệt là vật tư và nhân lực, cần rất nhiều thời gian.”

Mặc dù có thể có một sự “phục hồi nhanh” trong một số khía cạnh sản xuất, ông nói thêm, sản lượng ban đầu thậm chí có thể giảm khi ngành công nghiệp được tái cơ cấu.

Ông Browne cho biết các công ty sẽ muốn tham gia vì “có nhiều lựa chọn kinh doanh ở các khu vực khác nhau trên thế giới là một điều tốt”.

“Xét về mặt kinh doanh, nếu bạn đang điều hành một công ty… bạn muốn tham gia càng nhanh càng tốt”.

(Theo BBC News)

(Huy Le, Dân Việt Newspaper phụ đính)