Tân Định – Đakao dễ thương

Những con đường vẫn như xưa

Cho đến bây giờ, dù đã xa Tân Định và Đa Kao nhiều năm, nhưng trong tôi hai cái tên Tân Định và Đa Kao lúc nào cũng là một nổi nhớ khôn nguôi. Chúng cứ thôi thúc tôi hoài. Đã bao năm qua, tôi muốn tìm về chốn này, để sống lại với kỷ niệm thuở học trò, mà tình yêu khi đó, chỉ biết, đôi mắt nhìn nhau cũng đủ rồi. Tôi cứ hẹn đi, hẹn lại, nhưng vẫn chưa bao giờ thực hiện được ước mơ này. Rồi một dịp tình cờ đưa đến. Vào tháng 5, năm 2010. Tôi đã toại được ý nguyện. Tôi đã có hai tuần lễ đi qua, đi lại trên những con đường kỷ niệm của Tân Định và Đa Kao. Điều làm tôi rất đỗi ngạc nhiên và thích thú là tên nhiều con đường trong khu vực này vẫn như cũ.

Thật vậy, sau 30 tháng 04, năm 1975. Một số tên đường của thành phố Sài Gòn thân yêu đã bị đổi bằng những cái tên xa lạ. Nay được thấy lại các tên đường ở khu Tân Định và Đa Kao không bị thay đổi nhiều, trong lòng tôi bỗng nhiên dâng lên một sự xúc động mãnh liệt và niềm sung sướng vô cùng.

Xin mời các bạn cùng tôi tìm về những con đường kỷ niệm của khu Tân Định và Đa Kao với những bồi hồi, rung động khó quên của thời niên thiếu và không bao giờ phôi pha, dù năm tháng có qua đi.

Trước hết, xin bắt đầu là Cầu Kiệu với con đường Hai Bà Trưng đi về phía Sài Gòn. Khoảng đường này bên tay phải có hẻm vựa gạo, bác sĩ khám mắt tên Kính, tiệm bán bông cườm, thuốc cam Hàng Bạc và tiệm cà phê Hải Nàm. Phía bên phải có hẻm bán chó, tiệm trà Phật Tổ và tiệm bán xe đạp Đoàn Văn Thẩm.

Quẹo trái ở ngả ba là đường Trần Quang Khải. Phía tay trái là con đường nhỏ dẫn vô hẻm có tiệm bánh cuốn Thanh Trì ngay đầu ngỏ, đối diện là Hảng Sáo Công Ty, rồi tới trường Việt Nam Học Đường và trường Văn Lang số 51 Trần Quí Khoách do thầy Ngô Duy Cầu làm Hiệu Trưởng. Thầy mất đúng ngày 30 tháng 04, năm 1975. Đối diện trường Văn Lang là Cư Xá Kiến Ốc Cục Tân Định, dành cho công chức. Đi vào phía trong là chùa Vạn Thọ và một số chùa nhỏ khác. Phía tay phải là quán cơm cây Điệp, kế bên là hảng gạch bông Vân Sơn. Nhìn sang bên đường là trường Trung Học Tân Thạnh của Thầy Phan Út. Trước khi vào cổng trường, phải đi ngang bảo sanh viện Ngô Liêng. Bảo sanh viện này mang luôn tên bà.

Đi tiếp khoảng hai trăm thước sẽ gặp một ngả tư. Đường Bà Lê Chân bên tay phải. Ngay góc đường bà Lê Chân là quán cơm tấm của vợ chồng con trai nghệ sĩ Bảy Nhiêu. Đối diện là đình Phú Hoà, nơi các đoàn hát bộ và cải lương tập dượt. Nằm trên đường Bà Lê Chân phía bên trái có nhà in Bùi Văn Tạ, bảo sanh viện Hà Đông Hà. Trước mặt có con đường mang tên Mã Lộ. Con đường này chạy ngang phía sau chợ Tân Định. Phía đầu đường Bà Lê Chân là ngả ba Hai Bà Trưng và Bà Lê Chân. Nằm ngay góc là Y Viện Tân Định.

Từ đình Phú Hoà nhìn sang bên kia đường là đường Trần Nhật Duật. Xe chè Huỳnh Thị Ngà nổi tiếng một thời, nằm ngay góc ngả tư đường Trần Quang Khải và Trần Nhật Duật. Đường này chạy dài tới khu nông cơ cũ. Trên đường Trần Nhật Duật có bốn con đường nhỏ đâm ngang qua. Thứ tự như sau: Đặng Dung, Đặng Tất, Trần Quí Khoách và Trần Khánh Dư. Riêng, hai đường Đặng Dung và Trần Khánh Dư thì chạy dài được đến đường Trần Khắc Chân, còn gọi là xóm Cầu Mới. Trên đường Trần Nhật Duật, hẻm số 21 có tiệm ảnh Nguyễn Kỳ nổi tiếng một thời trong giớí học sinh, thích chụp hình chân dung, nhà số 10 là trường Huỳnh Thị Ngà. Bà Huỳnh Thị Ngà là một phụ nữ giỏi và đảm lược. Bà biết chèo chống và điều hành ngôi trường Huỳnh Thị Ngà, mà kế bên có nhiều trường trung học tư thục khác, lúc nào cũng sẳn sàng cạnh tranh với trường của bà. Nhờ thế trường của bà mới có thể tồn tại hơn hai mươi năm. Bà mất khoảng cuối năm 1992 tại tiễu bang Virginia (Hoa Kỳ). Đối diện trường Huỳnh Thị Ngà, xéo về đường Đặng Dung là nhà gíáo sư khiêu vũ, phía trước nhà có cây me to. Cách đó vài căn là nhà Giáo Sư Pháp Văn Huỳnh Văn Mĩ. Thầy Mĩ nổi tiếng về dạy Pháp Văn và là một trong những võ sư sáng lập môn phái Hàn Bái Đường. Không nghe nói về vợ thầy, chỉ thấy thầy đi chợ môt mình, hai tay xách cái gà mên. Thầy qua đời ở Nam Cali năm 2004, hưởng thọ 93 tuổi. Học sinh trường Huỳnh Thị Ngà rất nễ sợ thầy. Trong giờ của thầy dạy, không em nào dám hó hé vì thầy Mĩ rất nghiêm và khó. Ngoài ra, thầy cũng là thầy dạy cô hiệu trưởng Huỳnh Thị Ngà hồi nhỏ.

Bây giờ trở ngược ra đường Trần Quang Khải đi về phía Đa Kao. Trước khi đến một ngả năm. Phía bên phải là phòng nha khoa của một đôi vợ chồng. Vợ là Nha Sĩ tên Hạnh. Chồng là Không Quân Thiếu Tá Nha Sĩ Dương Quảng Định (Trung Tâm Giám Định Y Khoa Không Quân). Đi thêm khoảng ba mươi thước gặp một depot rác nhỏ. Đối diện là chỗ cho thuê sách, tiểu thuyết và truyện hiếm hiệp Đức Hưng, kế bên là tiệm hàn gió đá Sáu An. Cách đó vài căn là nơi chuyên sản xuất xích lô đạp và xe ba bánh có tên Ngọc Quế.

Khi đến ngả năm, bên tay trái là đường Trần Khắc Chân, nhìn xéo về phia tay phải là đường Nguyễn Phi Khanh. Căn nhà nằm ngay góc đường của ông Bùi Ngọc Phương. Ông tự phong cho mình là vua dầu hỏa Việt Nam và dự định ứng cử Tổng Thống VNCH. Nếu đi ngược chiều trên đường Nguyễn Phi Khanh, ngả ba đầu tiên là đường Huyền Quang, có đình Sơn Trà. Đường Huyền Quang mang tên một vị sư. Con đường dài khoảng hai mươi thước, đi hết đường Huyền Quang, quẹo trái lá Chả cá Lã Vọng. Ngả ba kế tiếp là Lý Văn Phức, có một depot rác rất lớn, nơi mà các công nhân vệ sinh đưa rác về đây, trước khi các xe lớn đến chở đi tái chế và phế thải. Cuối đường là quán cà phê bà Chi, mà các bài viết về cà phê Sài gòn đều nhắc đến. Quẹo trái gặp rạp hát Casino Đa Kao, tiệm may Cao Minh và tiệm thạch chè Hiển Khánh. Đối diên là nhà hàng Pháp tên Casino, tiệm bán quân trang Quế Anh và kế bên là tiệm Phúc chuyên làm con dấu, thêu cờ và huy hiệu. Nếu quẹo phải sẽ gặp Đền Thờ Đức Thánh Trần Hưng Đạo.

Đoạn đường Trần Quang Khải từ đây ra đến đường Đinh Tiên Hoàng tuy không dài lắm, nhưng có rất nhiều cửa hiệu buôn bán. Phía bên phải, ta thấy có Pharmacy Duyệt, rồi đến bảo sanh viện Chung Nam Quế. Nơi đây các bà bầu khu Đakao và Gia Dịnh thường đến để khai hoa nở nhụy. Nhà kế bên là nhà của bà thầy bói mâp, chuyên môn coi bói bài, tiếp đó có hai tiệm bán phụ tùng và sửa xe Honda, rồi cà phê Ngọc Dung số 77 Trần Quang Khải, của hai chị em tên Ngọc và tên Dung. Đi thêm một chút nửa sẽ gặp Đình Nam Chơn. Trước đình có thờ hình ông Cọp. Bên trái cổng vào trong sân đình có cây Đa to, có lẽ đã trên trăm uổi. Thêm vài bước nửa cũng có một Phật đường nhỏ, thuộc Giáo Hội Phật Đường Nam Tông. Được gọi tên la Minh Sư Đạo Quang Nam Phật Đường. Kế bên là tiệm vàng Bảo Thành, cũng nổi tiếng về Bánh Trung Thu, giò lụa, giò thủ và bánh mứt. Trước 1975, bà Bảo Thành là chủ hầu các bải giử hai bánh lớn nhất Sàigòn như: Trường Đại học Luật khoa ở đường Duy Tân, Nha Xổ số Kiến Thiết ở đại lộ Thống Nhất, rạp hát Đại Nam trên đường Trần Hưng Đạo, và dọc theo hai bên đường Lê Lợi… Cách một căn là tiệm cơm Tàu có tên Dân Thiên, với các món mì xào dòn và cơm chiên Dương Châu tuyệt vời.

Tiếp tục phía bên trái. Đầu tiên là chi cuôc cảnh sát Tân Định. Kế bên là đình Công Thành Ban, chuyên trình diễn hát bộ. Trước đình cũng có thờ một ông cọp, kế bên là một ngỏ hẻm, đi ra được đường Trần Khắc Chân. Sau đó sẽ đến một dảy phố, có tiệm quay Ronéo Lửa Hồng, nơi đây quay ronéo và photocopy bài vở cho các học trò và thầy cô giáo. Ngoài ra cũng bán nhạc quay roneo sẳn, giá rất bình dân. Cách đó vài căn là một tiệm hòm. Có tiệm may Của, rồi đến nhà bà con với ông chủ rạp hát Văn Hoa. Nổi tiếng ở đoạn này là tiệm cầm đồ bình dân có tên là Kim Ngân. Bà chủ lúc nào cũng trang điểm lộng lẫy như các cô đào cải lương Thanh Nga hay Bạch Tuyết sắp lên sân khấu trình diễn. Nơi đây lúc nào cũng đông khách vì tiệm cho cầm và chuộc đồ với giá tương đối dễ thở và thủ tục thì đơn giản hơn so các nơi khác. Cách khoảng mười căn nhà, bên trái có một con hẻm lớn, nổi tiếng nhất vùng Tân Định – Đa Kao. Đó là hẻm xóm Vạn Chài. Đây là địa điểm quy tụ anh hùng hào kiệt tứ xứ. Mỗi lần có hành quân cảnh sát để bắt thanh niên trốn quân dịch thì xe cộ, súng ống rầm rộ, ca nô, thuyền nhỏ chạy dài dọc theo sông cầu Bông, đèn pin chiếu pha sáng cả một vùng. Cuối cùng kết quả chẳng đi đến đâu, vì thanh niên trốn quân dịch đã nhảy xuống sông, lặn qua bên phía Gia Định, hoặc trốn trong các con hẻm sâu, tối tăm, chằng chịt. Lực lượng kiểm soát cũng không muốn vào chỗ này, vì không an toàn cho lắm. Đặc biệt, trong hẻm có một trường trung tiểu học tư thục mang tên Văn Hiến do Thầy Phan Ngô làm Hiệu Trưởng. Thầy cũng từng ra ứng cử và đắc cử Nghị viên thành phố Sài gòn.

Ra khỏi hẻm, quẹo trái là ngay rạp hát Văn Hoa. Rạp hát này đã từng một thời là một rạp hát sang trọng của Saigon vì có trang bị máy lạnh, màn ảnh rộng và giá vé vào cửa cũng tương đối bình dân. Rạp Văn Hoa chiếu đủ các loại phim. Những lúc chiếu phim mới và hấp dẫn, bà con sắp hàng rồng rắn, kéo dài tới ngỏ xóm Vạn Chài. Khán giả nào không muốn sắp hàng, không muốn chen lấn đổ mồ hôi, để bị rách quần, rách áo hoặc bị rạch bóp, thì có thể mua chợ đen, đôi khi phải trả gấp đôi. Cũng nên nói thêm ở đây. Cạnh bên rạp hát Văn Hoa là một quán cà phê cũng đã đi vào lịch sử của cà phê Saigon. Đó là cà phê Văn Hoa. Quán được trang bị dàn âm thanh tối tân, nhạc ngoại quốc hấp dẫn luôn luôn mới nhất, chỗ ngồi thanh lịch, vị trí thuận lợi và do hai chị em ruột là bà con với ông bà chủ rạp Văn Hoa đứng bán. Cô chị có tên TBD và cô em có tên TBH. Hai chị em đều là nữ sinh trường trung học Huỳnh Thị Ngà. Lúc nào đi học, cả hai cô đều mặc đồ đầm rất xinh xắn. Trông giống búp bê không tình yêu. Nghe đâu cũng có khối anh đến uống cà phê thường xuyên mỗi ngày, trong số đó có anh là ca sĩ một ban kích động nhạc nổi tiếng về bài hát Sunday Morning. Ngày nào anh ta cũng đến quán ngồi đồng, vừa thuởng thức cà phê, vừa trồng cây si cô em TBH. Gia đình Cô TBD hiện ở Montréal, còn gia dình cô TBH từ Montréal chuyển về Pleasanton (California.) vì phu quân cô có công việc làm thích hợp ở đây.

Đoạn đường còn lại, phải nhắc đến một quán cơm xã hội, chuyên phục vụ cho giới bà con lao động, xe ba gác, xe xích lô, công tư chức và học sinh, sinh viên nghèo. Giá rất bình dân, chỉ duy nhất năm đồng. Thức ăn gồm ba món, thay đổi mỗi ngày. Cơm ăn thoải mái, ăn cho đến khi nào no thì thôi. Ngoài ra, còn được tặng thêm một trái chuối tráng miệng và ly trà thơm, nóng bốc khói. Sau đó phải kể thêm hai tiệm bán xi măng, gạch, cát và đá cha truyền con nối là Tấn Phát và Tâm Long. Nay chỉ còn tiệm Tâm Long tiếp tục, địa chỉ số 8 Trần Quang Khải, có lẽ cửa hàng đã hơn nửa thế kỹ. Một chút nửa thì bỏ sót tiệm may áo dài tương đối nổi tiếng là Phương Luân và hiệu ảnh Ngọc Chương ở kế bên. Hết đường Trần Quang Khải thì gặp đường Đinh Tiên Hoàng. Quẹo trái sẽ găp một quán bán thịt gà, thịt vịt và thịt heo quay. Cạnh đó là một tiệm chuyên sửa xe vespa và Lambretta. Nhìn sang bên kia đường là tiệm may áo dài Thanh Châu. Tiệm mang tên người con gái lớn nhất. Tiệm may Thanh Châu rất nồi tiếng, chuyên may áo dài cho các ca sĩ và áo cưới cô dâu. Hiện nay tiệm may Thanh Châu vẫn còn và có rất nhiều khách đến may mỗi ngày. Kế bên là tiệm bán và đóng giầy Đông Hưng.

Bên kia đường Trần Quang Khải là đường Nguyễn Huy Tự. Phía tay phải có chợ Đa Kao. Trước khi tới chợ Đa Kao, sẽ gặp một gánh chè chỉ bán đậu đen. Bà bán chè, người miền bắc di cư. Bà chỉ bán vào buổi chiều. Chè đậu đen bà nấu, hạt rất dẻo, hương vị ngọt đậm đà. Thú vị nhất là ngồi chồm hỗm ăn chè nóng dưới cơn mưa lất phất của Sài Gòn, vì không có ghế cho khách. Một con đường chạy ngang chợ Đa Kao là đường Trương Hán Siêu. Bên trong có đền thờ nhà cách mạng Tây Hồ Phan Chu Trinh và quán bánh cuốn tráng hơi, mang tên Tây Hồ. Bà chủ bánh cuốn có tên là bà Cà. Bà khởi nghiệp năm 1960, bằng một cái quán xập xệ, một ít bàn ghế thấp lè tè và mấy tấm bạt cũ để che mưa. Bên phải có Tín Nghĩa Ngân Hàng. Khi chiều đến, có quán cháo lòng, mà bà chủ rất khó tánh. Bà luôn luôn ưu tiên bán trước cho nam gìới, còn nữ gìới thì bà cho đợi mút chỉ cà tha. Cô hay bà nào không chờ được thì đi kiếm chỗ khác. Nếu thắc mắc, khiếu nại thì bà sẽ từ chối, không bán.

Đường Nguyễn Huy Tự rất ngắn, khoảng chừng ba mươi thước. Chấm dứt khi đụng đường Nguyễn Văn Giai. Chạy thẳng là Viện Nhu Đạo Quang Trung của Thượng Toạ Thích Tâm Giác. Nguyên Giám Đốc Nha Tuyên Úy Phật Giáo. Đối diện với Viện Nhu Đạo Quang Trung là một ngôi chùa lâu đời của người Hoa, mang tên chùa Ngọc Hoàng. Đặc biệt, trong chùa có một cái hồ lớn và sâu. Nhà chùa thả rất nhiều rùa, có những con sống đã vài chục năm trở lên.

Đường Nguyễn Huy Tự, quẹo trái là đường Bùi Hữu Nghĩa. Có một cây cầu sắt cũ. Nếu quẹo phải sẽ găp đường Nguyễn Văn Giai. Đi hết đường Nguyễn Văn Giai sẽ gặp đường Đinh Tiên Hoàng, nhìn sang phía bên kia đường là đường Huỳnh Khương Ninh. Bên trái là rạp hát Asam, nay đã xây thành chung cư và tiệm thuốc tây Lịch Cường. Pharmacy mang tên của Dược Sĩ Tống Lịch Cường. Đầu đường Huỳnh Khương Ninh, có xe bánh mì Bảy Quan với bánh mì thịt dăm bông và ba tê rất độc đáo. Trên con đường này còn có trường trung học Huỳnh Khương Ninh. Đi hết đường Huỳnh Khương Ninh sẽ gặp đường Phan Liêm. Đường chạy dài, dọc theo bên hông Nghĩa Trang Mạc Đĩnh Chi. Trên đường Đinh Tiên Hoàng giữa khoảng đường Phan Đình Phùng và Phan Thanh Giản có hai nhà hàng Pháp nổi tiếng là Chez Albert và La Cigale. Ngoài ra cũng phải kể thêm hai quán cà phê đã đi vào gia phà cà phê Saigon trước năm 1975. Quán thứ nhất là cà phê Hân mà tất cả mọi thứ đếu làm bằng inox từ phin, muỗng, tách đựng đưòng, đựng sữa và quán thứ hai là cà phê Duyên Anh. Quán mang tên nhà văn Duyên Anh, nhưng hoàn toàn không dính dáng đến nhà văn này. Cô bé ngồi tính tiền tên Q. có nụ cười xinh xinh, đôi mắt tròn, đen láy và tóc dài thắt bím rất dễ thương. Cô làm cho bao nhiêu đấng anh hùng mê mệt. Cô cũng còn là đề tài cho các chàng thi sĩ tài tử đến vừa thưởng thức cà phê, vừa làm thơ sầu mộng.

Khu Đa Kao có thể kể thêm những con đường tên vẫn như cũ là: đường Nguyễn Bỉnh Khiêm với hai trường trung học công lập Trưng Vương, Võ Trường Toàn và hồ bơi Nguyễn Bĩnh Khiêm, đường Nguyễn Thành Ý, đường Phan Kế Bính có Hội Văn Hoá Bình Dân do ông Huỳnh Văn Lang Tổng Giám Đốc Viện Hối Đoái làm Chủ Tịch, đường Mạc Đĩnh Chi với Billards Trường Cang, nhà hàng Trường Cang, Hội Việt Mỹ và Ty Cảnh sát Quận 1, đường Trần Cao Vân, Phan Tôn, Phan Ngữ, đường Phùng Khắc Khoan với tư gia Đại Sứ Hoa Kỳ. Đường này cũng là một con đường đẹp, có nhiều lá me bay của Saigon.

Cuối cùng trở về khu Tân Định. Xin chỉ ghi ra những con đường không bị đổi tên là: Nguyễn Văn Mai nối hai đầu đường Hai Bà Trưng và đường Huỳnh Tịnh Của. Một đường nữa là Đinh Công Tráng, với món bánh xèo nổi tiếng, trường (Tân Thịnh, Les Lauries, Văn Minh) và tiệm chụp hình Duy Hy. Ngay góc Hai Bà Trưng và Đinh Công Tráng là tiệm thuốc Kính Tiên. Phía đối diện là trường Thiên Phước, nhà thờ Tân Định và cách nhà thờ Tân Định khoảng hơn mười thước là cà phê Thu Hương danh tiếng một thời. Ngoài ra, cũng xin kể thêm đường Pasteur. Nơi đây có nhiều tiệm phở, có quán cà phê Hồng và có viện Pasteur, chiếm một chu vi rất rộng, có bốn con đường bao quanh, với những cây cổ thụ to đến nổi năm, sáu người ôm vẫn không xuể. Ngay ngã ba Nguyễn Đình Chiểu và Pasteur, có một cái mả đá rất lớn được xây bằng đá ong đã bị giải tỏa, nhìn đối diện là trường ngõ hẻm vô trường Anh Văn Khải Minh. Xin phép được dừng ở đây. Hy vọng các bạn đã tìm lại được một chút hương xưa của ngày tháng cũ năm nào..

Một lần nửa Tân Định & Đa Kao mãi mãi trong tiềm thức của chúng ta.

Trần Đình Phuớc

( San José – California 2010)

TẠM BIỆT ĐA KAO

Đakao là cái tên khác lạ nhất của địa danh khu quận 1. Giờ ít ai biết chữ Đa Kao là phiên âm tiếng Pháp từ chữ “Hộ thành” để diễn tả vùng đất nằm bên ngoài rìa thành Gia Định thời Nguyễn ( cái thành đó nằm ngay cầu Thị Nghè)

Đa Kao tồn tại từ thời Pháp qua tới Việt Nam Cộng Hoà tới giờ. Nhưng sắp tới nó bị gộp chung với Tân Định và chính thức mất tên.

Khu Đa Kao có nhiều quán ăn nổi tiếng.

Cặp theo đường Hoàng Sa thì có phở Phượng Michellin, bún mọc Hiếu Hiền và quán K ậu Ba bán hằm bà lằng thứ nhưng dân mê healthy quen mặt vì không bỏ bột ngọt. Thỉnh thoảng cậu chủ nổi hứng hay tung deal xoá ế khá hấp dẫn.

Qua Điện Biên Phủ thì có phở Lộc mắc bà cố, gần đó là bánh cuốn Tây Hồ danh tiếng khắp Sài Thành. Quẹo vô đường Huỳnh Khương Ninh là con đường ẩm thực không thiếu món gì từ bánh mì Bảy Hổ, bún bò Cúc, canh bún, bún riêu…

Mé Đinh Tiên Hoàng thì có miến Cua Thuý 68 Michellin, xuống gần chợ thì có kem nhãn Chú Tám drama ngập trời nhưng đi chỗ khác kiếm khó tìm nơi bán.

Nguyễn Văn Giai có món ốc nhồi thịt.

Qua Nguyễn Huy Tự thì có quán mì Bồi Kí, cháo lòng Cô Ba và xưởng kem Vi Bổn với món kem tắc nổi tiếng.

Dù mất tên trên địa đồ hành chánh nhưng vẫn tin rằng sẽ có rất nhiều người khi kể chuyện sẽ tự hào nói tao là dân Đa Kao

Chợ Đa Kao

Chợ Đa Kao cách chợ Tân Định khoảng chừng cây số. Khu Đa Kao và khu Tân Định tuy là hai khu với hai tên khác nhau nhưng ranh giới không dễ xác định (theo tài liệu [Vĩnh Nhơn – Đa Kao trong tâm tưởng – Thời Báo số 334 – 23/05/1996]).

Để đi tới chợ Đa Kao từ chợ Tân Định, lấy đường Trần Văn Thạch, đi thẳng ra đường Trần Quang Khải, quẹo tay phải, sau khi đi ngang qua rạp hát Văn Hoa, tới ngã tư Hiền Vương, nếu quẹo trái là lên Cầu Bông, còn nếu quẹo phải là rạp hát Casino Đa Kao, trước mặt là đường Nguyễn Huy Tự. Sau khi băng qua ngã tư ,vào đường Nguyễn Huy Tự, phía tay phải, người ta sẽ thấy mặt tiền của chợ Đa Kao, đối diện chợ là Tín Nghĩa Ngân Hàng, hông chợ chạy dài theo đường Trương Hán Siêu và mặt sau hướng ra đường Đinh Tiên Hoàng.

Chợ Đa Kao gần như nằm giữa hai ngôi chợ lớn hơn, to hơn và bán nhiều đồ hơn, đó là chợ Tân Định và chợ Bà Chiểu bên kia Cầu Bông. Chủ yếu của chợ Đa Kao là buôn bán cho những người cư ngụ ở khu Đa Kao. Khi họ cần những thứ mà chợ Đa Kao không có bán, thì họ đi qua hai chợ kế bên.

(Theo tài liệu [Huỳnh Minh: Gia Ðịnh xưa và nay – Nhà xuất bản Khai Trí – 1973], cầu Bông xưa kia mang tên cầu Cao Miên nối liền Sàigòn – Bà Chiểu.Tục truyền xưa gần nơi đây cụ Lê Văn Duyệt có lập một vườn hoa rất ngoạn mục nên người ta gọi cầu Cao Miên ở gần đó với danh hiệu hoa mỹ hơn là cầu Hoa. Rồi vì kiêng huý với tên bà Hoàng Hậu của vua Minh Mạng, mẹ vua Thiệu Trị, là Hồ Thị Hoa, nên đọc trại ra là Huê hay Bông).

Theo tài liệu [Bình Nguyên Lộc – Sài Gòn Xưa In Ít – Nguồn: Binhnguyenloc.com) – Di cảo – Phù Sa số 19 – 09.04.1992] : Về mặt Đông Bắc thì thành phố Sàigòn chỉ đi tới bên nầy đầu cầu Bông là hết thành phố. Từ bên kia cầu Bông là đồng lầy mãi cho tới thành phố Gia Định. Bên này đầu cầu Bông là ngoại ô Đa – Kao, do địa danh Đất Hộ bị người Pháp pháp hóa như thế đó. Đó là ngoại ô bảnh nhứt của Sài Gòn thuở ấy. Bao nhiêu công chức trung và cao cấp của ta đều mua hoặc thuê nhà ở đó với con phố chánh là phố Albert ler về sau là Đinh Tiên Hoàng. Tuy là bảnh, nhưng thật ra cũng còn quê. Con phố bờ rạch cầu Bông, bên trong còn dấu vết bóng xưa với một cái đình núp dưới bóng một cây đa, đình Tân An, mà cho đến nay vẫn còn. Trước mặt đình Tân An, và đưa lưng xuống rạch Cầu Bông là một làng chài lưới, dân chúng gọi là Vạng Chài (Có người viết là Vạn, chớ thật ra nó là Vạng, có nghĩa là làng của dân chài). Thuở ấy rạch Cầu Bông còn sạch lắm, nên dân câu kéo đông đúc họp thành làng. Họ cung cấp cá trắng, tức cá sông và tôm tươi cho toàn thành phố.

Vào giữa thập niên 1960, tác giả bài này có dịp vào chợ Đa Kao bằng lối sau từ đường Đinh Tiên Hoàng. Ngày nay, mặc dầu trí nhớ đã bàng bạc, tác giả còn mường tượng được bên hông chợ là những sạp chợ bán rau cải, trái cây… che mưa che nắng bằng những miếng ni lon. Và bên kia đường Trương Hán Siêu chạy dài tới mặt tiền chợ, là những tiệm nho nhỏ bán thuốc bắc, quần áo may sẳn, chạp phô, tạp hoá, lò làm bánh phở và bánh cuốn tươi … Phần lớn các cửa tiệm này là của người Hoa.

Tác giả tài liệu [Trang Nguyên – Chợ Đất Hộ Đa Kao – dongsongcu – 19/11/2017.] đã viết theo lời kể : Chợ Ða Kao thuở đầu là một chợ chồm hổm tự nhóm, dân chúng mua bán tụ tập lại thành hàng sạp lộ thiên. Mỗi chiều sau khi tan chợ, rác rến xả đầy, hai ba người phu quét dọn hì hục kéo lê cán chổi dài gom rác lại thành từng đống rồi dùng cào vun lên xe bò chở rác kéo ra bãi đổ rác ở phía đường Mayer tức Hiền Vương. Sau đó nhà lồng được dựng lên với dãy sạp hẳn hoi mua bán cho đến ngày nay. Cũng theo tài liệu này, người ta có thể đoán là chợ Ða Kao đã có mặt từ những thập niên trước 1950.

Khu vực Đa Kao có nhiều đình chùa, đền tôn giáo và cơ sở văn hóa. Theo tài liệu [Lâm Vĩnh Thế – Sài Gòn Xưa – Đakao, miền đất thờ phượng – 08/03/2018.] : Ở Sàigòn, không có khu vực nào có nhiều đình như khu Đa Kao và tập trung trong một diện tích nhỏ hẹp như vậy.

Đường Nguyễn Huy Tự dài khoảng hai – ba trăm thước, chấm dứt khi đụng với đường Nguyễn Văn Giai, sau đó trở thành đường Phạm Đăng Hưng. Ở đây có một ngôi chùa cổ kính tên là chùa Ngọc Hoàng. Theo tài liệu [Vương Hồng Sển: Sài Gòn Năm Xưa – Sống Mới – 1968] , thì chùa này được tạo lập bởi một người Tàu tên Lưu Minh, giữ đạo Minh Sư, lập chí quyết lật đổ nhà Mãn Thanh, xuất tiền tạo lập lối năm 1903, ăn lạc – thành năm 1906. Đây là một ngôi chùa cổ kính vô cùng, hoa viên và cách sắp đặt phía trong đáng được liệt kê vào hàng kỳ quan tại Sàigòn.Chánh điện thờ đức Ngọc Đế, tiền điện thờ đức Thích Ca, phía hữu điện có một cổ miếu thờ viên đá bản xứ tượng Trưng Ông Tá của người Cao Miên xưa. Về sau người Tàu thay thế cục đá này bằng một cục đá Thái Sơn lấy từ núi Thái Sơn bên Tàu.

Theo tài liệu [Lâm Vĩnh Thế – Sài Gòn Xưa – Đakao, miền đất thờ phượng – 08/03/2018] : Chùa Ngọc Hoàng, có cơ sở khá lớn, cổng gạch, sân rộng và dài, lối đi lát gạch, bên trong sân có nhiều cây cối. Vào hết phần sân ngoài rồi là lan can bằng gạch rồi đến phần sân trong hoàn toàn lát gạch, có nhiều cây kiểng, và đặc biệt ở góc bên tay phải có một hồ nhỏ nuôi rùa và cua đinh, mặt hồ hoàn toàn phủ rong xanh, vách và thành hồ bằng đá cũng đầy rong rêu, trông rất cổ kính. Trước khi vào bên trong chùa, hai bên cửa có hai tượng Ông Thiện và Ông Ác to gần bằng người thật, đứng cầm gươm, màu sắc rực rỡ. Bên trong chùa lúc nào cũng âm u và khói nhang nghi ngút.

Theo tài liệu [Trần Đình Phuớc – Tân Định và Đa Kao – 10/2015)] : Trong chùa Ngọc Hoàng,có nhiều cây cổ thụ lâu đời, một cái hồ lớn thả rất nhiều rùa, có những con sống đã vài chục năm trở lên.

Theo tài liệu [Lâm Vĩnh Thế – Sài Gòn Xưa – Đakao, miền đất thờ phượng – 08/03/2018] : Trên đường Trần Quang Khải từ ngã tư với đường Đinh Tiên Hoàng,bên tay trái là ngôi đình lớn nhứt trong toàn khu Đakao, đó là đình Nam Chơn. Trong một con hẽm trổ ra gần nơi đường Đinh Tiên Hoàng gặp đường Hiền Vương có một cái đình nhỏ nữa tên là đình Hoà Mỹ. Mặt khác tài liệu [Phạm Nga – Thời tuổi nhỏ rong chơi khu Đa Kao – Tân Định – 25/10/2018] viết rằng đình Hòa Mỹ tọa lạc ở trên đường Trương Hán Siêu (cắt ngang chợ Đa Kao).

Khu Đa Kao còn một cơ sở tôn giáo nữa, tuy nhỏ nhưng mang nhiều nét độc đáo. Đó là Miếu Nổi. Đặt tên như thế vì đây là một cái miếu cất trên một cái cù lao nhỏ trên rạch Thị Nghè, người địa phương gọi là sông Cầu Bông. Miếu này là nơi thờ một vị Thánh Mẫu, dân trong vùng thường chỉ gọi là Bà, nên cũng có khi người ta gọi miểu này là Miếu Bà. Dân chúng trong vùng tin là Bà rất linh thiêng, cầu xin gì cũng được, nên suốt năm lúc nào cũng có đông người đến cúng vái, và vì thế Miếu Nổi lúc nào cũng được chăm sóc, sơn phết tươi tốt.

Theo tài liệu [Vĩnh Nhơn – Đa Kao trong tâm tưởng – Thời Báo số 334 – 23/05/1996] :Trên đường Nguyễn Huy Tự ngay bên cạnh chợ Đa Kao ,có nhà thờ cụ Tây Hồ Phan Chu Trinh trong đó có hàng bánh cuốn Tây Hồ. Hình dáng ngôi đền trông như cái đình có mái đao ngói đỏ.

Cách chợ Đa Kao dưới cây số là Đền thờ Đức Trần Hưng Đạo (Đức Thánh Trần) nằm trên đường Hiền Vương ở gần ngã ba đường Lý Văn Phúc. Theo tài liệu [Vĩnh Nhơn – Đa Kao trong tâm tưởng – Thời Báo số 334 – 23/05/1996 , Lâm Vĩnh Thế – Sài Gòn Xưa – Đakao, miền đất thờ phượng – 08/03/2018] : Đền thờ Đức Thánh Trần là mới nhứt trong các cơ sở tôn giáo trong khu Đa Kao. Đền được cất lên sau năm 1954, bên ngoài đường Hiền Vương nhìn vào tưởng như chỉ là một căn phố với cổng sắt cao. Sau khi vào cổng rồi là một lối đi lát gạch, bề ngang chỉ rộng độ ba mét, dài độ hơn mười mét. Cuối lối đi nầy khách viếng thăm đền sẽ ngạc nhiên vô cùng khi đối diện với một sân gạch rất rộng nằm xéo qua phía bên tay phải, sân nầy hình chữ nhựt, mổi cạnh dài có đến trên hai mươi mét. Cuối sân đó là điện thờ, nền lát gạch bông luôn luôn sạch bóng và sơn son thếp vàng rực rỡ. Hàng năm đến ngày húy của Đức Thánh thì đồng bào đến lể đông vô cùng, bên trong khói nhang nghi ngút và chiêng trống đánh vang rền.

Phụ đề của tác giả bài này: Từ những năm 1950, xế chiều sau khi mặt trời xuống, sân đền trở thành võ đường của phái Lam Sơn võ đạo. Theo tài liệu [Các môn võ Việt Nam – Lam Sơn võ đạo – 11/08/2015], đây là môn phái võ thuật cổ truyền Việt Nam do võ sư Quách Văn Kế sáng lập. Võ sư Quách Văn Kế giã từ trần thế năm 1976, quyền chưởng môn Lam Sơn võ đạo trao lại cho con út là võ sư Quách Phước. Ông Quách Phước bắt đầu huấn luyện võ thuật năm 18 tuổi tại đền thờ Trần Hưng Đạo. Vào những năm 1960, đôi khi tác giả bài này có vào xem các buổi luyện võ của các môn sinh Lam Sơn.

Khu Đa Kao còn có một trường dạy võ đó là Viện Nhu Đạo Quang Trung nằm đối diện với chùa Ngọc Hoàng, của Thượng Toạ Thích Tâm Giác, nguyên Giám Đốc Nha Tuyên Úy Phật Giáo của quân đội Việt Nam Cộng Hòa.

Ngoài đình chùa và đền, khu vực Đa Kao có nhiều cửa tiệm buôn bán, nhà hàng, tiệm ăn uống nổi tiếng khắp Sàigòn. Một vài thương hiệu này, sau năm 1975, đã đi theo dòng người di tản ra hải ngoại.

Theo tài liệu [Bình Nguyên Lộc – Sài Gòn Xưa In Ít – Nguồn: Binhnguyenloc.com) – Di cảo – Phù Sa số 19 – 09.04.1992] : Photo Đa Kao là tiệm chụp ảnh nổi danh nhứt Saigon, đắt khách hơn hiệu Morise của người Nhựt ở phố Bonard nữa (Bonard là tên Pháp của đại lộ Lê Lợi).Mì Đa Kao, đường Vassoigne (sau là đường Trần Văn Thạch thuộc khu Tân Định), cũng là mì ngon nhứt Sài Gòn, bánh ích mặn, nhưn tôm thịt Đa Kao cũng là bánh ích nổi danh nhứt.

Trên đường Đinh Tiên Hoàng, khoảng giữa hai đường Phan Đình Phùng và Tự Đức, có nhà hàng cơm Tây La Cigalle với món Bouillabesse nổi tiếng và gần đó là quán cà phê Hân và cà phê Duyên Anh, nơi tụ tập của sinh viên học sinh uống cà phê và nghe nhạc.Ở ngã ba Nguyễn Thành Ý, bên phải là mì Cây Nhãn nằm trong một ngôi nhà xưa, thềm nhà thấp hơn mặt đường, trước có một cây nhãn rất lớn, Sau ngã ba này,bên tay phải là một tiệm cơm Tây thứ hai tên là Chez Albert với món bò Chateaubriand nổi tiếng.Ở ngã tư Huỳnh Khương Ninh, có hàng bánh cuốn Tây Hồ trước năm 1975 nằm trong ngôi nhà thờ cụ Tây Hồ Phan Chu Trinh ở đường Nguyễn Huy Tự, dọn về. Bánh cuốn nơi đây được làm tại chỗ nên đông khách.

Ở đây, từ giữa thập niên 1960 trở đi, vào buổi tối có xe bánh mì Bảy Quan với bánh mì thịt, dăm bông và ba tê rất độc đáo.

Ở ngã ba Hiền Vương – Đinh Tiên Hoàng , có tiệm Lê Văn Vững làm bánh mứt nổi tiếng.

Khúc đường Đinh Tiên Hoàng giới hạn bởi đường Trương Hán Siêu và Trần Quang Khải có nhiều nhà may thời trang nổi tiếng Sàigòn: Đức Nhuận, Dung, Chánh. Cùng bên phía với rạp hát Casino Đa Kao là tiệm chè thạch Hiển Khánh chuyên bán thạch sợi nhỏ trắng với đá bào,chè đậu xanh nấu đặc, chè thạch đựng trong chén nhỏ, nên đôi khi phải gọi hai chén mới đã. Rồi thì bánh xu xê, bánh gai, mùa nóng đi đâu về ghé đây là tuyệt. Chủ người Nam trung niên lịch sự với khách (tài liệu [Hồng Thắm – Sài Gòn xóm – Kỳ 2: Xóm Vườn Chuối không chỉ bán chuối! – 22/05/2018]).

Ở ngã tư Trần Quang Khải – Đinh Tiên Hoàng là tiệm mì Hải Ký dọn từ khu La Cai (Lacasse), bên phải là tiệm guốc Đa Kao nổi tiếng khắp Sàigòn, rồi tới lò bánh mì Choan Thái và một nhà hàng cơm Tây Casino Đa Kao.

Theo tài liệu [Bình Nguyên Lộc – Sài Gòn Xưa In Ít – Nguồn: Binhnguyenloc.com) – Di cảo – Phù Sa số 19 – 09.04.1992] : Ngày trước, trên đường Đinh Tiên Hoàng có đến hai rạp chiếu bóng, trong khi ngoài khu Bến Thành mới, chỉ có một rạp độc nhất mà thôi. Chính vào năm 1925 đó mà bộ phim Tarzan đầu tiên ra đời, mà dân ta rất mê. Phim nầy là phim bộ, chiếu trọn một tuần lễ mới hết, và rạp Casino Đa Kao cho chiếu liên tiếp bốn tuần cũng chưa quá thưa khách. Sang tuần lễ thứ năm thì họ chiếu theo một lối rất đặc biệt gọi là chiếu Résumé, chiếu liên tiếp 4 tiếng đồng hồ cho hết bộ, bỏ thời sự bỏ tất cả, nếu không bỏ nhiều, phải chiếu 10 tiếng mới hết. Lâu lắm về sau, rạp Asam mới cháy, nên chỉ còn một thôi. Rạp Casino Đa Kao ngày nay là rạp hạng bét, nhưng thuở đó là rạp hạng nhì Sài Gòn chỉ thua Asam thôi.

Vào thập niên 1960, khu Đa Kao có thêm rạp Văn Hoa (hậu thân của rạp Thuận Thành) trên đường Trần Quang Khải. Rạp Văn Hoa là một trong những rạp hát quen thuộc, thanh lịch và sang trọng so với các rạp khác trong vùng, vì có trang bị máy lạnh, màn ảnh rộng và giá vé vào cửa cũng tương đối bình dân. Ðây là rạp mới nhất của thủ đô Saigon nên màn ảnh, âm thanh tuyệt hảo, ambiance lại rất khang trang lịch sự, chiếu toàn phim mới. Ngoại trừ rạp Rex, có thể nói là rạp Văn Hoa còn sang trọng, tối tân hơn các rạp hát khác ở trung tâm Sài Gòn.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

4. Vương Hồng Sển: Sài Gòn Năm Xưa– Sống Mới – 1968.
   9. Huỳnh Minh: Gia Ðịnh xưa và nay– Nhà xuất bản Khai Trí – 1973.
   42. Bình Nguyên Lộc – Sài Gòn Xưa In Ít – Nguồn: Binhnguyenloc.com) – Di cảo – Phù Sa số 19 – 09.04.1992:
   82. Vĩnh Nhơn – Đa Kao trong tâm tưởng – Thời Báo số 334 – 23/05/1996.
   83. Trang Nguyên – Chợ Đất Hộ Đa Kao – dongsongcu – 19/11/2017.
   84. Lâm Vĩnh Thế – Sài Gòn Xưa – Đakao, miền đất thờ phượng – 08/03/2018.
   85. Trần Đình Phuớc – Tân Định và Đa Kao – 10/2015).
   86. Phạm Nga – Thời tuổi nhỏ rong chơi khu Đa Kao – Tân Định – 25/10/2018.
   87. Các môn võ Việt Nam – Lam Sơn võ đạo – 11/08/2015.
   88. Dạo một vòng Đakao xưa – Ngẫm Văn hoá – Xưa Dansaigon – 08/12/2018.
   89. Hồng Thắm – Sài Gòn xóm – Kỳ 2: Xóm Vườn Chuối không chỉ bán chuối! – 22/05/2018.